Кіріспе
Екі дискіден тұратын альбом (немесе қос пластинка) – сатылатын негізгі тасымалдағыштың екі бірлігін қамтитын аудиоальбом, әдетте пластинкалар немесе компакт-дискілер. Екі дискіден тұратын альбом көбінесе, бірақ әрқашан емес, жазбаның ұзақтығы тасымалдағыштың сыйымдылығынан артық болғандықтан осылай шығарылады. Жазушылар екі дискіден тұратын альбомды бір тұтас шығарма ретінде қарастырады, алайда Джон Леннонның "Some Time in New York City" (бір студиялық жазба және бір концерттік альбомнан құралған) және OutKast-тың "Speakerboxxx/The Love Below" (фактически дуэт мүшелерінің әрқайсысының жеке альбомы) сияқты ерекшеліктер де бар. Компакт-дискілердің пайда болуымен альбомдар кейде негізгі альбомға қосымша материалдарды қамтитын бонус дискімен бірге шығарылады, оларға концерттік тректер, студиялық үзінділер, кесілген әндер немесе бұрын жарияланбаған материалдар кіруі мүмкін. Жаңалықтардың бірі – альбоммен байланысты видео немесе сол жазбалардың DVD Audio нұсқалары сияқты материалдарды DVD-ге қосатын компакт-дискілерді шығару болды. Кейбір дисктер екі жақты форматта, DualDisc ретінде де жарық көрді. Қолданылған тасымалдағышқа байланысты, кейбір шығарылымдар бір форматта екі дискіден тұратын альбом, ал екінші форматта бір дискіден тұратын альбом болып келді. Мысалы, жалпы ұзақтығы 80 минуттан кем екі дискіден тұратын граммофондық пластинка (винил LP) бір стандартты ұзындығы бар компакт-дискіге (CD) сыйып қана қоймай, сонымен қатар, кеңістікті тиімді пайдалану үшін жолдардың ретін бір тасымалдағышта өзгертуге немесе LP форматындағы екі дискіден тұратын альбомды бір кассетаға дейін қысқартуға болады. Осы принциптер үш дискіден тұратын альбомға да қатысты, ол үш бірліктен тұрады. Үш бірліктен көп данасы бар жинақтар көбінесе қораптық жинақ деп аталады.
A double album (or double record) is an audio album that spans two units of the primary medium in which it is sold, typically either records or compact disc. A double album is usually, though not always, released as such because the recording is longer than the capacity of the medium. Recording artists often think of double albums as being a single piece artistically; however, there are exceptions, such as John Lennon's Some Time in New York City (which consisted of one studio record and one live album packaged together) and OutKast's Speakerboxxx/The Love Below (effectively two solo albums, one by each member of the duo). Since the advent of the compact disc, albums are sometimes released with a bonus disc featuring additional material as a supplement to the main album, with live tracks, studio out takes, cut songs, or older unreleased material. One innovation was the inclusion of a DVD of related material with a compact disc, such as video related to the album or DVD Audio versions of the same recordings. Some such discs were also released on a two sided format called DualDisc. Depending on the media used, some releases were double albums in one format and single albums in another. For example, a gramophone record (vinyl LP) consisting of two discs of less than 80 minutes in total could be fit onto a single standard length compact disc (CD). Other times, track order could vary between two different media by rearranging the tracks in one medium, or a more efficient use of space could be made; for example, reducing a double album in LP format to a single cassette tape. The same principles apply to the triple album, which comprises three units. Packages with more units than three are often referred to as a box set.
1948 жылдан 1970 жылдардың басына дейін: ұзақ уақытқа созылған жазбалар
1948 жылы ұзақ ойналатын немесе LP пластинкасының енгізілуі, әр пластинкада ұзақ тректерге немесе көбірек тректерге мүмкіндік берді, әр жағынан шамамен 22 минут музыка, барлығы 44 минут. Дегенмен, толық классикалық немесе опералық туындылар бір LP пластинкасына сыймағандықтан, екі немесе одан көп пластинкадан тұратын альбомдар жасалды. Олардың өндірісі мен сатуы қымбат болғандықтан, қос альбомдар мен көп пластинкалық жинақтар көбінесе классикалық музыка сияқты ұзақ туындылармен, сондай-ақ кейіннен тікелей концерттік жазбалармен және жинақтармен шектелді. Классикалық емес музыканы ұсынған алғашқы қос альбомдардың бірі – Бенни Гудманның 1950 жылы Columbia Records лейблымен шыққан The Famous 1938 Carnegie Hall Jazz Concert концерттік жазбасы. Опералардың студиялық жазбалары 1950 жылдан бері қос, үш, төрт және бес пластинкалық жинақтар түрінде шығарылып келеді. Пластинка өндірісінің құны төмендеген сайын және альбомға өнер туындысы ретінде көбірек мән берілгенде, қос альбомдар жиі кездесе бастады. Жаңа студиялық жазбалардан тұратын алғашқы мысалдардың бірі – 1956 жылғы Элла Фицджеральдтың «Коул Портер әндер кітабын орындайды» альбомы. Боб Диланның 1966 жылғы 20 маусымда шыққан Blonde on Blonde альбомы, танымал музыкадағы алғашқы қос альбомдардың бірі болып саналады, ол суретшінің толыққанды түпнұсқа жазбаларын қамтиды. Одан бір апта өткен соң, 1966 жылғы 27 маусымда The Mothers of Invention тобының Freak Out! атты тұңғыш альбомы жарық көрді. Келесі жылдары поп және рок әртістерінің қос альбомдары кеңінен таралды және көбінесе олардың мансабының шыңында шығарылды. Айта кетерлік мысалдар: Джими Хендрикстің 1968 жылғы қазан айында шыққан Electric Ladyland альбомы, 1968 жылғы The Beatles тобының аттас альбомы, 1973 жылғы Элтон Джонның Goodbye Yellow Brick Road альбомы және 1975 жылғы Led Zeppelin тобының Physical Graffiti альбомы. Сонымен қатар, классикалық музыкаға ұқсас күрделі және ұзақ тректерді қамтитын прогрессивті рок өнерінің дамуы және концептуалды альбомдар көбінесе екінші пластинканы қажет етті. Мысалдар: 1973 жылғы Yes тобының 4 тректен тұратын Tales From Topographic Oceans және 1974 жылғы Genesis тобының The Lamb Lies Down on Broadway альбомы. Барлық уақыттағы ең көп сатылған қос альбом – Pink Floyd тобының 1979 жылғы The Wall альбомы, ол бүкіл әлемде 30 миллионнан астам данасы (60 миллион дана) сатылды.
1970-жылдардың соңы - 1990-жылдар: компакт-кассеталар мен CD-дискілер
1970-ші жылдардың екінші жартысында технологияның дамуымен Philips корпорациясының компакт-кассетасы алдын ала жазылған музыка форматы ретінде винилдік пластинкаларды (LP) ығыстыра бастады. Кассеталар әр жағынан 30-45 минутқа дейін, жалпы сомасы 60-90 минутқа дейін жазуға мүмкіндік берді, бұл музыканы сақтау үшін қол жетімді ұзақтықты екі есеге арттырды. 1982 жылы Philips компакт-дискіні ұсынды, оның ұзақтығы 74 минутты (кейіннен 80 минутқа дейін) құрады. Осының арқасында әртістер бір дискіге көбірек материал жаза алды, кассета немесе CD-нің уақытын сирек асырып түсетін, сондықтан қос альбомдар азайып кетті. Қосымша кеңістік көптеген бұрынғы қос альбомдарды бір дискіде қайта шығаруға мүмкіндік берді, мысалы, "Blonde on Blonde" бір кассетада және бір CD-де қайта шығарылды. Ұзақтығына қарамастан, альбомдардың ұзақтығы мен тректер тізіміне қатысты мәселелер туындады, бұл қайта шығарылымдар мен жаңа шығарылымдарға қатысты болды. Бастапқыда қос винилдік пластинка ретінде шығарылған The Beatles альбомы кассеталық және CD нұсқаларында екі бөлікке бөлінді, ал кассеталардағы тректердің реті әртүрлі болды, бұл тең таспа ұзындығын қамтамасыз ету үшін жасалды. Сонымен қатар, 1988 жылы DJ Jazzy Jeff & The Fresh Prince тобының "He's the DJ, I'm the Rapper" альбомы винил және кассета форматтарында жарық көрді. 85 минуттық винилдік пластинка қос альбом ретінде шығарылды, бұл хип-хоп әртістерінің алғашқы қос винилдік LP шығарылымы болды, ал оның бір дискілі CD нұсқасы 13 минутқа қысқартылды. Бастапқыда қос винилдік пластинка ретінде шығарылған басқа альбомдар, мысалы Fleetwood Mac-тің "Tusk" (1979), Prince-тің "1999" (1982) және The Minutemen-нің "Double Nickels on the Dime" (1984) 74 минуттық CD нұсқасы үшін қысқартылды, бірақ кейіннен 80 минуттық CD-лер қолжетімді болғанда толыққанды қайта шығарылды. Бұл форматтардың пайда болуынан бері, әсіресе студиялық альбомдар үшін, қос альбомдар сирек кездесе бастады, бірақ олар тікелей концерттік жазбалар, классикалық музыка, саундтректер, жинақтар, 80 минуттық CD шегінен асып түсетін қос LP альбомдарының қайта шығарылымдары үшін шығарыла берді. Осы кезеңде Smashing Pumpkins-тің "Mellon Collie and the Infinite Sadness" (1995) және Майкл Джексонның "HIStory: Past, Present and Future, Book I" (1995) сияқты көптеген танымал студиялық альбомдар осы форматтарда қос альбом ретінде шығарылды, соңғысы әлем бойынша 20 миллионнан астам данада (40 миллион дана) сатылды. Келесі жылы Тупак Шакур "All Eyez on Me" альбомымен әлемде қос альбом сатқан алғашқы рэпер атанды, ол 1996 жылы қайтыс болған кезде оның ең көп сатылған альбомы болды.
Тізбелеу
Жазбаларға қатысты, көптеген қос альбомдық жинақтар қолмен реттелген тәртіппен шығарылады, онда жақтардың ойнатылу реті бір дискіді альбомдағыдай болады; бірінші және екінші жақтар бірінші дискіде, ал үшінші және төртінші жақтар екінші дискіде және т.с.с. орналастырылады. Дегенмен, 1970 жылдарға дейінгі кейбір шығарылымдар автоматты реттеу үшін оңтайландырылған. Қос альбомда мұндай жағдайда бірінші және төртінші жақтар бір дискіде, ал екінші және үшінші жақтар екінші дискіде болады. Бұл реттеу әдісі бұрын 78 айналымдық кезеңде көп дискілі альбомдарда қолданылған, ол тыңдаушыға бүкіл қос альбомды үздіріссіз ойнауға және жазбаны тек бір рет айналдыруға мүмкіндік берді, ал қолмен реттелгенде тыңдаушы жақты немесе жазбаны үш рет ауыстыруға тиіс болар еді. 1970 жылдары автоматты жазба алмастырғыштар сұраныстан шыққандықтан автоматты реттеудің қолданылуы біртіндеп азайды. Жоғары сапалы қолмен басқарылатын дискілер қолжетімдірек болды және көбінесе жазбалардың тозуын азайтатындықтан артықшылыққа ие болды. Компания қолмен немесе автоматты реттеуді таңдағаннан кейін, бұл атаудың өндірісі әдетте белгісіз мерзімге сол конфигурацияда сақталды. Автоматты реттеуді қолданған альбомдардың көрнекті мысалдарының бірі – 1968 жылы Reprise Records шығарған The Jimi Hendrix Experience тобының Electric Ladyland альбомы, ол 1980 жылдардың соңына дейін автоматты реттеумен сатылды. Басқа да кең таралған мысалдарға Peter Frampton-ның Frampton Comes Alive!, Stevie Wonder-дің Songs in the Key of Life, The Who-ның Tommy және Quadrophenia, сондай-ақ Donna Summer-дің Bad Girls альбомдары жатады.
Сесквиальбом
Сесквиальбомның мысалдары аз ғана (яғни бір жарым пластинка). Джонни Винтер алғашқы үш жақты рок-альбомын "Second Winter" екі 12 дюймдік пластинкада шығарды, екінші пластинканың екінші жағы бос қалды. 1976 жылы Кит Джаррет және оның квартетінің тікелей концерттік жазбасы, 1979 жылы ECM Records лейблымен "Eyes of the Heart" деген атпен шығарылды, сондай-ақ Джо Джексонның 1986 жылы шыққан "Big World" және Pavement тобының "Wowee Zowee" альбомдары да осы санатқа жатады. 1975 жылы джаз әртісі Рахсан Роланд Кирк "The Case of the 3 Sided Dream in Audio Color" альбомын шығарды, оның тек үш жағы ғана болған сияқты, бірақ жақын қарағанда, төртінші жағында бірнеше қысқа "жасырын" әңгіме үзінділерімен бірге шағын жолақтар ойылған; CD қайта шығарылымында олардың барлығы бар. 1982 жылы Тод Рундгрен және оның тобы 10 әннен тұратын бір толық LP пластинкасы және екі жағында да бірдей құрамдағы бес бонус трек бар екінші 12 дюймдік пластинкадан тұратын "Utopia" альбомын шығарды. "Monty Python's Matching Tie and Handkerchief" альбомы бастапқыда екінші жағында әртүрлі мазмұнға ие екі концентрлі жолақпен шығарылды, бірақ бұл комедиялық мақсатта жасалған, емес практикалық. 2019 жылы қайта шығарылған "Monty Python Sings (again)" екі пластинкадан тұрады, екінші пластинканың екінші жағында эксклюзивті "Monty Python" тобының 50 жылдығына арналған суреттері бар. "The Stranglers", "Elvis Costello" және "The Clash" (сондай-ақ 1970/80-жылдардың басқа топтары) кейде өз альбомдарының алғашқы басылымдарын 45 RPM синглмен бірге, қосымша материалдармен шығаратын. "Of Montreal" тобының "The Sunlandic Twins" альбомының үшінші жағы ресми түрде "бонус EP" деп аталады, бұл EP-нің басқаша анықтамасын ұсынады, яғни екі жақты 45 RPM пластинкасының орнына 33 1/3 RPM пластинкасының бір жағы. 1992 жылы Джулиан Коуптың "Jehovahkill" альбомы үш жақты немесе "фазадан" тұрады, төртінші жағы лазермен ойылған, бірақ ойнатуға болмайды, сондай-ақ бұл норвегиялық "Motorpsycho" тобының "Motorpsycho presents The International Tussler Society" және "Heavy Metal Fruit" пластинкаларында, сондай-ақ "Excepter" тобының 2014 жылғы "Familiar" альбомында (үшінші жағы, тек бір трекпен, қысқа) да кездеседі. "Alice in Chains" тобы 1994 жылы "Jar of Flies" және "Sap" атты алғашқы екі EP-ін екі винил пластинкасында шығарды, олардың үш жағы винилге жазылған, ал төртінші жағында "Alice in Chains" логотипі лазермен ойылған. "My Chemical Romance" тобының "The Black Parade" альбомының винилдік басылымы да үш жақты мазмұнға ие, ал төртінші жағы шектеулі басылымдағы альбомның бір бөлігін лазермен ойылған бейнелейді. "Genesis' Three Sides Live", "Kiss' Alive II", "Donna Summer's Live and More" және "Moody Blues' Caught Live Plus 5" – бұл үш жағы тікелей концерттік жазбалардан (яғни бір жарым альбом) және бір жағы студиялық жазбалардан тұратын қос альбомдардың мысалдары. "The Tragically Hip" тобының "Trouble at the Henhouse" және "Music @ Work" альбомдарының винилдік қайта шығарылымдары екі пластинкадан тұрады, бірақ төртінші жағы бос. 2010 және 2020 жылдары 1990 және 2000 жылдардың цифрлық дәуіріндегі альбомдар винилде қайта шығарылғанда, көбінесе алғаш рет, бос жақтар жиі кездесе бастады және төртінші жағына ойылған суреттер енгізілді, мысалы Дэвид Боуидің "Earthling" (бұрын 1997 жылы 1LP ретінде шығарылған), Том Уэйтстің "Alice" және "The Crow" және "School of Rock" сияқты саундтрек альбомдары.
Үш альбом
Алғашқы сәтті үш альбомдардың қатарында Woodstock: Music from the Original Soundtrack and More (1970 жылдың 15 тамызында жарық көрген) және Джордж Харрисонның All Things Must Pass (1970 жылдың 27 қарашасында жарық көрген) болды. Үш альбом тікелей концерттік жазба болуы мүмкін, мысалы The Band-тің The Last Waltz (1978) және Led Zeppelin-нің How the West Was Won (2003); немесе Stevie Wonder-тің Looking Back ретроспективтік антологиясы сияқты әртістің туындыларының жинағы. Yes тобының концерттік альбомы Yessongs тобының көптеген ұзын композицияларын қамтығандықтан үш альбомдық жинаққа айналды. Компакт-дискідегі кеңірек уақыт мүмкіндігінің арқасында, үш винилдік дискіге созылған көптеген альбомдар екі компакт-дискіге сыяды (мысалы, Nine Inch Nails-тің The Fragile). Үш альбомдар түрлі жанрларда шығарылады, соның ішінде The Clash-тің Sandinista!; Pearl Jam-нің 11/6/00 – Seattle, Washington альтернативті рок альбомы; және Prince-тің Emancipation поп альбомы. Фрэнк Синатраның Trilogy: Past Present Future альбомы 1980 жылы үш LP жинағы ретінде жарық көрді. Альбомның компакт-дискілік нұсқалары үш винилдік жинақты екі дискіге біріктіреді, ал "Past" және "Present" бірінші дискте орналасқан. Алғашқы үш хип-хоп альбомы 2006 жылы жарық көрген New York қалалық рэп-артисі MF Grimm-нің American Hunger альбомы болды. Әр дискіде 20 ән бар. Американдық хип-хоп әншісі Lupe Fiasco-ның үшінші студиялық альбомы LupEND "Everywhere", "Nowhere" және "Down Here" атты дискілерден тұратын үш альбомдық жинақ болуы тиіс еді. Joanna Newsom-ның 2010 жылғы Have One on Me альбомы үш альбомдық жинақ; әндердің ерекше ұзындығына байланысты әр дискіде тек алты трек бар. Carla Bley-дің (сөздері Пол Хайнс-ке тиесілі) джаз операсы Escalator over the Hill 1971 жылы үш альбомдық жинақ ретінде қорапта, сондай-ақ, мәтіндері, фотосуреттері және музыканттардың өмірбаяндары бар кітапшасымен бірге жарық көрді. Charles Mingus-тың The Great Concert of Charles Mingus 1964 жылы жазылып, 1971 жылы жарық көрді. The Weeknd-тің жинақ альбомы Trilogy 2012 жылы үш альбомдық жинақ ретінде шығарылды, оның ішінде сынға ұшыраған 2011 жылғы микстейптері House of Balloons, Thursday және Echoes of Silence бар. The Knife-тің 2013 жылғы Shaking the Habitual альбомы үш LP және екі CD-ге бөлінген, оның ұзақтығы бір сағат қырық минутты құрайды. (Дегенмен, 19 минуттық "Old Dreams Waiting To Be Realized" трегі жойылған бір дискілік нұсқасы да бар). Swallow the Sun-ның 2015 жылғы Songs from the North I, II & III альбомы Gloom, Beauty және Despair деп үш бөлікке бөлінген. Жалпы, әр дискіде 8 трек пен 40 минуттан кем емес материал бар. 2021 жылдың сәуір айында Eric Church Heart & Soul атты үш альбомдық жинақты жарыққа шығарды. Әр альбом – Heart, &, and Soul – жеке-жеке шығарылды, ал & винилдік эксклюзивті шығарылым болды. Christina Aguilera-ның испан тіліндегі тоғызыншы студиялық альбомы Aguilera (2022) үш бөлікке бөлінді: La Fuerza, La Tormenta және La Luz. Әр бөлік жеке жоба ретінде жеке шығарылыммен ұсынылды, содан кейін альбомның цифрлық нұсқасына жеке дискілер ретінде қосылды. Альбомның физикалық нұсқаларында барлық бөліктер бір дискіде біріктірілген.