Кіріспе

Американдық бизнесмен және АҚШ-тың 6-шы қорғаныс министрі Нил Хослер МакЭлрой (30 қазан 1904 – 30 қараша 1972) Эйзенхауэр президенттігі кезеңінде 1957-1959 жылдары АҚШ қорғаныс министрі қызметін атқарды. Ол бұрын Procter & Gamble компаниясының президенті болған.

Ерте өмір және білім

Огайо штатының Берея қаласында, мұғалімдер отбасында дүниеге келген МакЭлрой Цинциннати аймағында өсті. 1925 жылы Гарвард университетін экономика мамандығы бойынша бакалавр дәрежесімен аяқтады.

Проктер & Гэмбл

МакЭлрой Цинциннатиге оралып, Procter & Gamble компаниясының жарнама бөлімінде жұмыс істеді. 1931 жылы P&G компаниясының Camay брендті сабынының жарнамалық кампаниясын басқаратын кіші атқарушы ретінде МакЭлрой қазіргі заманғы бренд-менеджмент принциптерін баяндаған, әйгілі үш беттік компаниялық меморандум жазды. Меморандумда МакЭлрой компаниялардың әрбір тауарлық брендке жеке маркетингтік команда тағайындауы керек екенін, оны жеке бизнес сияқты басқару қажет екенін айтты. Бұл инновациялық бренд-менеджмент жүйесі кейіннен АҚШ-тың барлық тұтыну тауарлары компаниялары тарапынан қабылданып, қолданысқа енді. Ол басқару сатысымен жылдам өрлеп, 1948 жылы компания президенті болды.

Қорғаныс министрі

1957 жылдың 4 қазанында, Қорғаныс министрі Чарльз Э. Вильсон қызметтен кеткенге дейін қалған төрт күн бұрын, Кеңес Одағы әлемдегі алғашқы спутникті (Спутник I) орбитаға шығарды, бұл кеңестіктердің зымырандарды дамытуда АҚШ-тан озып кеткенін көрсетеді. АҚШ қорғаныс бағдарламасы туралы маңызды сұрақтар тудырған бұл оқиға, 1957 жылдың 9 қазанында МакЭлройдың Қорғаныс министрі болып ант беруіне де фон болды. МакЭлрой белгілі бизнесмен болғанымен, 1957 жылға дейін федералды үкіметтегі тәжірибесі 1955–56 жылдары Ақ үйдің Білім беру жөніндегі конференциясының төрағасы қызметін атқарғаннан тұрды. Өнеркәсіптегі тәжірибесі мен президент Эйзенхауэрдің қорғаныс мәселелеріндегі басымдылығын ескере отырып, МакЭлройдың тағайындалуы ерекше жағдай емес еді. Ол қызметке кіріскен күні өзінің міндеттемесін былай түсіндірді: «Мен Қорғаныс министрінің рөлін президент Эйзенхауэрдің қорғаныс командасының капитаны деп түсінемін». Бір айдан кейін Спутник I және тағы бір кеңестік спутниктің ұшырылуы МакЭлройдың міндеттерін салмақты түрде енуіне кедергі келтірді. Спутниктердің тудырған алаңдаушылығын сейілту үшін МакЭлрой зымырандарды дамытудағы АҚШ пен Кеңес Одағының салыстырмалы жағдайларын нақтылауға және АҚШ-тың күш-жігерін жеделдетуге тырысты. АҚШ сол кезде дамытып жатқан орташа қашықтықтағы баллистикалық зымырандарға ерекше мән беріп, МакЭлрой олардың шетелдегі орынжайларда дұрыс орналастырылған жағдайда кеңестік континенттер аралық баллистикалық зымырандарға (ICBM) тиімді қарсы келе алатынын айтты. Соңғы сынақтар мен бағалаулар аяқталғанша күтпестен, МакЭлрой Әуе күштерінің Thor және Армияның Jupiter МРБМ-ін өндіріске тапсырды және 1958 жылдың соңына дейін Ұлыбританияда және одан кейін Еуропа құрлығында оларды орналастыруды жоспарлады. МакЭлрой сондай-ақ Теңіз күштерінің қатты отынмен жұмыс істейтін Polaris IRBM және Әуе күштерінің сұйық отынмен жұмыс істейтін Atlas және Titan ICBM-дерін дамытуды жеделдетуді бұйырды. 1958 жылдың ақпан айында ол Әуе күштеріне 1960 жылдардың басында пайдалануға дайын болатын қатты отынмен жұмыс істейтін МБР-ді, Minuteman-ді әзірлеуді бастауға рұхсат берді. МакЭлрой Спутниктердің сәттілігі әлемдік әскери тепе-теңдікте үлкен өзгеріс болды деп ойлаған жоқ, бірақ ол оның әлемдік қоғамдық пікірге елеулі әсер еткенін мойындады. Спутниктердің ұшырылуы «Кеңес Одағының көптеген адамдар ойлағаннан да ғылыми жағынан алға басуын» және «болашақтың қару-жарағы біз ойлағаннан гөрі жақын болуы мүмкін екенін, сондықтан Ұлттың түпкілікті амандығы бұрынғыдан да жылдамдық пен шеберлікке байланысты, біз озық қару-жарақты дамытуды жалғастыра аламыз» екенін көрсетті. МакЭлрой зымыран бағдарламаларын түсіндіруге және АҚШ пен Кеңес Одағы арасындағы «зымырандық алшақтық» туралы Конгрестің алаңдаушылығын басуға көп уақыт жұмсады. МакЭлрой зымырандық алшақтыққа қатысты жауапкершілікті де мойындады. АҚШ кеңестіктерден спутниктік және зымырандық салаларда қалып қойды ма деп сұрағанда, ол «иә» деп жауап берді. Кейіннен ол кеңестіктер спутниктерде алға шықса да, зымырандарда міндетті түрде алға шықпағанын атап өтті және АҚШ-тың шетелде орналастырылған IRBM-дері кеңестік ICBM-дері сияқты АҚШ-қа да қауіп төндіретінін бірнеше рет айтты. Бірақ зымырандық алшақтық туралы айыптаулар жалғасты. 1959 жылдың желтоқсанында қызметтен кеткен кезде МакЭлрой екі елде де шамамен бірдей МБР саны бар екенін, бірақ егер КСРО өзінің мүмкіндігіне дейін зымырандарды жасаса және АҚШ жоспарлағандай зымырандарды жасаса, онда 1961–63 жылдары Кеңес Одағында АҚШ-тан көп зымыран болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Зымырандық алшақтық туралы пікірталас Эйзенхауэрдің мерзімінің соңына дейін жалғасты және 1960 жылғы президенттік науқанның маңызды мәселесіне айналды. Советтік спутниктер 1958 жылғы Қорғаныс саласын қайта ұйымдастыру туралы заңды қабылдауға ықпал еткен болуы мүмкін. Президент Эйзенхауэр қажетті заңнаманы қабылдауда мықты басшылық көрсеткенімен, МакЭлрой оны жүзеге асыруда маңызды рөл атқарды. 1958 жылғы Қорғаныс реорганизациясы туралы заң Қорғаныс министрлігінің ұйымдасуына және хатшының рөліне елеулі әсер етті. МакЭлрой 1958 жылғы қайта ұйымдастырудың ең маңызды аспектілері ретінде қызметтік агенттерді біріктірілген командаларды басқаруда JCS-тің алмастырылуы және қорғаныс зерттеулері мен инженериясының мықты директорының құрылуын, соның ішінде General Electric вице-президенті Рой Джонсон басқарған Advanced Research Projects Agency-ді атады. Әрқашанғыдай, бюджет Қорғаныс министрлігінің жоспарлары мен бағдарламаларын қалыптастыруға үлкен әсер етті. Эйзенхауэр әкімшілігі шығындарды бақылау және бюджетті теңгермеуге бейілді болғанымен, МакЭлрой қауіпсіздіктің үлкен маңыздылығын мойындады. Әскери көмектің жақтасы болған ол, бағдарламаға Конгрестің және қоғамның қолдауын жалғастыру үшін тиімді түрде жұмыс істеді. «Әскери көмек» деді ол, «өртке қарсы күреске қарағанда елімізді қорғауға арналған, өрттің алдын алу сияқты. Фабрикаңызда ең жақсы, ең заманауи спринклерлік жүйе болса да, сіздің зауытыңызға жеткенше өрттің бақылаудан шығуына жол бермесеңіз, ол пайдасыз болады». Дегенмен, ол қатаң бюджетке басшылық етті. Ресейлік Спутникке байланысты қоғамдық алаңдаушылыққа және демократтардан көбірек ақша жұмсау туралы қысымға қарамастан, Эйзенхауэр әкімшілігі үрейленбеді. Ол кейбір шығындарды, әсіресе зымырандарды дамытуға, өндіруге және орналастыруға бағыттап, қорғаныс бюджетін күрт арттыруды қолдамады. Президент және МакЭлрой бюджет елдің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге жеткілікті екенін мәлімдеді. МакЭлрой кезеңі үшін Қорғаныс министрлігінің жылдық қаржылық міндеттемелерінің жалпы сомасы төмендегідей болды: 1958 жыл – 41,1 миллиард доллар; 1959 жыл – 42,1 миллиард доллар; және 1960 жыл – 40,2 миллиард доллар. МакЭлрой 1957 жылы Эйзенхауэрдің қорғаныс министрі болуын қабылдағанда, ол өзінің уақытын шамамен екі жылға шектеді. Министр жұмысын жаңа ғана үйреніп алғанда кетіп бара жатыр деген сыни пікірлерге қарамастан, МакЭлрой 1959 жылдың басында жыл соңына дейін отставкаға кететінін растады. Қорғаныс министрінің орынбасары Дональд А. Куарлс оның орнына тағайындалған деген болжамдар 1959 жылдың мамырында Куарлстің қазасынан кейін тоқтатылды. Теңіз күштерінің министрі Томас С. Гейтс, кіші, Куарлстің орнына келді, және МакЭлройдың отставкасы 1959 жылдың 1 желтоқсанында күшіне енген кезде Гейтс оны алмастырды. Шындығында, МакЭлрой Вильсоннан басқа қорғаныс министрі қызметін атқарғандардың ішінде ең ұзақ қызмет еткені болды. Сол күні президент Эйзенхауэр МакЭлройға Бостандық медалін табыс етті. Пентагонды қалдырғаннан кейін ол Procter & Gamble компаниясына оралып, директорлар кеңесінің төрағасы болды.

Өлім

МакЭлрой 1972 жылғы 30 қарашада Цинциннатиде 68 жасында рактан қайтыс болды. Одан кейін әйелі Камилла, балалары Нэнси, Барбара және Малколм, сондай-ақ тоғыз немересі қалды.