Кіріспе
Биоотын түрі
Этанол отыны – этил спиртінен тұратын отын, оның құрамында алкогольді сусындарда болатын спирт бар. Көбінесе ол қозғалтқыш отыны ретінде, негізінен бензинге биоотын қоспасы ретінде қолданылады. Әлемде кең таралған бірнеше этанол отыны қоспалары бар. Ішкі жану қозғалтқыштарында (ІЖҚ) таза сулы немесе сусыз этанолды пайдалану тек сол мақсатқа арналған немесе өзгертілген қозғалтқыштарда ғана мүмкін. Сусыз этанолды бензинмен (бензинмен) араластырып, бензин қозғалтқыштарында пайдалануға болады, бірақ этанол құрамы жоғары болған жағдайда ғана, қозғалтқыштың отын көлемін арттыру үшін модификацияланғаннан кейін, себебі таза этанолда таза бензиннің тең көлемінен 2/3 есе аз энергия болады. Этанолдың жоғары проценттік құрамы бар қоспалар кейбір жарыс қозғалтқыштарында қолданылады, өйткені этанолдың өте жоғары октан саны жоғары сығылу коэффициенттерімен үйлесімді. Этанолмен толығымен жұмыс істейтін алғашқы автомобиль – 1978 жылы Бразилияда Fiat компаниясы ұсынған Fiat 147 болды. Этанол көбінесе жүгері немесе қант қамысы сияқты биомассадан жасалады. 2000 жыл мен 2007 жыл арасында көліктік отын үшін әлемдік этанол өндірісі үш есеге өсті. 2007 жылдан 2008 жылға дейін әлемдік бензин түріндегі отын қолданылымында этанолдың үлесі 3,7%-дан 5,4%-қа дейін өсті. 2011 жылы әлемдегі этанол отынының өндірісі рекордтық деңгейге жетті, АҚШ және Бразилия осы өндірістің 62,2% және 25% құрады. Этанол отынының "бензин галлонына эквивалентті" (GGE) көрсеткіші 1,5-ке тең, яғни бензиннің 1 көлеміндегі энергияны алмастыру үшін этанолдың 1,5 есе көлемі қажет. Этанол қоспасы Бразилияда, АҚШ-та және Еуропада кеңінен қолданылады (этанол отыны елдер бойынша). 2011 жылы АҚШ-тың отандық көздерден алынған бензин отынының 10%-ын этанол құрады. 2011 жылдың желтоқсанына қарай Бразилияда 14,8 миллион флекс-отынмен жүретін автомобиль және жеңіл жүк көліктері, сондай-ақ 1,5 миллион флекс-отынмен жүретін мотоциклдер болды, олар тұрақты түрде таза этанол отынын (E100) пайдаланады. Биоэтанол – ауыл шаруашылығы шикізатынан өндірілетін жаңартылатын энергияның бір түрі. Оны қымыз, қант қамысы, картоп, маниок және жүгері сияқты кең таралған егістерден жасауға болады. Биоэтанолдың бензиннің орнын қаншалықты тиімді алмастыра алатыны туралы көп пікірлер айтылды. Оның өндірісі мен қолданылуына қатысты алаңдаушылықтар егін егу үшін қажетті кең аумақты егістік жерге байланысты азық-түлік бағасының өсуімен, сондай-ақ этанол өндірісінің барлық циклының энергиялық және ластану тепе-теңдігімен байланысты, әсіресе жүгеріден өндірілетін этанол үшін.
Өндіріс
Этанол отынын алуан түрлі жолдармен өндіруге болатынына қарамастан, ең көп таралған жолы – ашыту арқылы. Этанолды ірі көлемде өндірудің негізгі қадамдары: қантты микробтық (ашытқы) ферментациялау, дистилляция, сусыздану (талаптар әртүрлі, төмендегі этанол отын қоспаларын қараңыз) және денатурациялау (қажет емес). Ашытуға дейін кейбір дақылдарға сахараландыру немесе целлюлоза және крахмал сияқты көмірсуларды қантқа гидролиздеу қажет. Целлюлозаны сахараландыру целлюлозалық этанол деп аталады (целлюлозалық этанолға қараңыз). Ферменттер крахмалды қантқа айналдыру үшін қолданылады.
Ферментация
Этанол қантты микроорганизмдердің ферментациясы арқылы өндіріледі. Микробтық ферментация қазіргі уақытта тек қана қанттармен тікелей жұмыс істейді. Өсімдіктердің екі маңызды құрамы – крахмал және целлюлоза – қанттардан тұрады және теориялық тұрғыда ферментация үшін қантқа айналдырылуы мүмкін. Қазіргі таңда тек қант (мысалы, қант қамысы) және крахмал (мысалы, жүгері) бөліктерін экономикалық жағынан өңдеуге болады. Өсімдік целлюлозасын қантқа ыдырату және осы қантты этанолға айналдыру арқылы алынатын целлюлозалық этанолға қызығушылық бар. Дегенмен, целлюлозалық этанол қазіргі уақытта тиімді емес және коммерциялық түрде қолданылмайды. 2006 жылғы Халықаралық Энергия Агенттігінің баяндамасына сәйкес, целлюлозалық этанол болашақта маңызды рөл атқаруы мүмкін.
Дестилляция
Этанолды отын ретінде қолдану үшін ашытқы қалдықтары мен судың көп бөлігі алынып тасталуы керек. Ашытудан кейін, этанол булануы үшін қымырыс қыздырылады. Бұл дистилляция деп аталатын процесс этанолды бөліп шығарады, бірақ оның тазалығы 95-96%-ға дейін ғана жетеді, себебі төмен қайнайтын су-этанол азеотропы пайда болады (масса бойынша 95,6% (көлем бойынша 96,5%) этанол және масса бойынша 4,4% (көлем бойынша 3,5%) су). Бұл қоспа сулы этанол деп аталады және оны жеке отын ретінде қолдануға болады, бірақ сусыз этанолдан айырмашылығы, сулы этанол бензинмен кез келген пропорцияда араласпайды, сондықтан бензин қозғалтқыштарында бензинмен бірге жағу үшін су мөлшері көбінесе қосымша өңдеуден өткізіліп алынады.
Сусыздану
Азеотроптық этанол/су қоспасынан суды алу үшін үш сусыздану процесі бар. Бірінші процесс, көптеген ерте отынды этанол зауыттарында қолданылған, азеотроптық дистилляция деп аталады және қоспаға бензол немесе циклогексан қосудан тұрады. Бұл компоненттер қоспаға қосылғанда, бу-сұйық тепе-теңдікте гетерогенді азеотроптық қоспа пайда болады. Оны дистилляциялау кезінде бағананың түбінде сусыз этанол, ал бу фазасында су, этанол және циклогексан/бензол қоспасы түзіледі. Конденсатталғаннан кейін, ол екі фазалы сұйық қоспаға айналады. Аз мөлшерде (бензол немесе циклогексан) құрамындағы ауыр фазадан қосымша зат алынып, қайта қолданылады, ал жеңіл фаза, қосымша заттан тазартылған конденсатпен бірге екінші бағанаға қайтарылады. Экстрактивті дистилляция деп аталатын тағы бір ерте әдіс, этанолдың салыстырмалы ұшпақтығын арттыратын үшінші компонентті қосудан тұрады. Үштік қоспаны дистилляциялау кезінде бағананың жоғарғы бөлігінен сусыз этанол шығады. Энергияны үнемдеуге көбірек назар аударылғандықтан, сусыздану үшін дистилляцияны толығымен болдырмайтын көптеген әдістер ұсынылды. Осы әдістердің ішінде үшінші әдіс пайда болды және қазіргі заманғы этанол зауыттарының көпшілігі осы әдісті қабылдады. Бұл жаңа процесс молекулалық ілгектерді қолданып, отын этанолынан суды алып тастайды. Бұл процесте, қысыммен этанол буы молекулалық ілгектердің қабаты арқылы өтеді. Ілгектердің тесіктері судың сіңірілуіне мүмкіндік беретіндей, бірақ этанолды өткізбейтіндей етіп өлшенген. Кейбір уақыт өткен соң, қабат вакуумда немесе инертті газ ағынында (мысалы, N2) регенерацияланады, соның нәтижесінде сіңірілген су алынады. Көбінесе екі қабат қолданылады, сонда біреуі суды сіңіру үшін қолданылады, ал екіншісі регенерацияланады. Бұл сусыздану технологиясы ертеректегі азеотроптық дистилляцияға қарағанда 3000 бт/галон (840 кДж/л) энергияны үнемдеуге мүмкіндік береді. Жақында жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, бензинмен араластыру алдында толық сусыздану міндетті емес. Керісінше, азеотроптық қоспаны тікелей бензинмен араластыруға болады, сонда сұйық фазалық тепе-теңдік суды жоюға көмектеседі. Қоспалы тұндырғыштардың екі сатылы қарсы ағынды жүйесі минималды энергия тұтынумен этанолды отын фазасына толық қайтаруға мүмкіндік береді.
Су мәселесі өндірістен кейін
Этанол гигроскопиялық, яғни ол атмосферадан су буын тікелей сіңіреді. Сіңірілген су этанолдың отындық құндылығын төмендетіп, этанол-бензин қоспаларында фазалық бөлінуге (қозғалтқыштың тоқтауына) әкелуі мүмкін, сондықтан этанол отыны сақталатын ыдыстар тығыз жабылуы керек. Сумен жоғары араласатындықтан, этанолды қазіргі заманғы құбырлар арқылы, сұйық көмірсутектер сияқты, ұзақ қашықтыққа тиімді тасымалдау мүмкін емес. Этанол-бензин отынында фазалық бөліну болмайынша сақтауға болатын су мөлшері этанолдың пайыздық құрамына байланысты артады. Мысалы, E30 отынында 2%-ға дейін су болуы мүмкін. Егер этанолдың құрамы 71%-дан жоғары болса, қалған бөлігі су немесе бензин болуы мүмкін және фазалық бөліну орын алмайды. Судың мөлшері артқан сайын отынның тиімділігі төмендейді. Судың жоғары этанол құрамындағы ерігіштігінің артуы E30 және гидратталған этанолды бір резервуарға салуға мүмкіндік береді, себебі олардың кез келген араласпасы бір фазаны құрайды. Төмен температурада судың көтерілуі шектеулі. E10 үшін бұл көрсеткіш 21°C температурада шамамен 0,5% көлем/көлем (v/v) болса, -34°C температурада шамамен 0,23% көлем/көлем (v/v) дейін төмендейді.
Тұтынушылық өндіріс жүйелері
Биодизель өндіру жүйелері көп жылдар бойы үй және бизнес пайдаланушыларға сатылып келсе, соңғы тұтынушыларға арналған коммерциялық этанол өндіру жүйелері нарықта қалып қойды. 2008 жылы екі әртүрлі компания үйде қолданылатын этанол өндіру жүйелерін ұсынды. Allard Research and Development компаниясының AFS125 Advanced Fuel System жүйесі бір машинада этанол және биодизельдің екеуін де өндіре алады, ал E Fuel Corporation компаниясының E 100 MicroFueler жүйесі тек этанол өндіруге арналған.
Отын үнемдеу
Этанолда бензинге қарағанда бірлік көлемде шамамен 34% аз энергия бар, сондықтан теориялық тұрғыдан алғанда, көліктің таза этанолмен жағуы, таза бензинмен салыстырғанда, отынның бірдей үнемділігін ескере отырып, бірлік өлшем бойынша жүріс қашықтығын 34%-ға азайтады. Алайда, этанолдың октан саны жоғары болғандықтан, қозғалтқыштың қысылу коэффициентін арттыру арқылы тиімділігін жақсартуға болады. E10 (10% этанол және 90% бензин) үшін өзгертілмеген көліктерде отын тұтынудың артуы дәстүрлі бензинмен салыстырғанда аз (2,8%-ға дейін), ал оттектік және қайта құрастырылған қоспалармен салыстырғанда одан да аз (1–2%) болады. E85 (85% этанол) үшін әсері айқын болады. E85 бензинге қарағанда аз қашықтыққа жүреді және жиірек май құюды қажет етеді. Нақты көрсеткіштер көліктің түріне байланысты өзгеруі мүмкін. 2006 жылғы барлық E85 модельдері бойынша EPA жүргізген сынақтарға сәйкес, E85 көліктерінің орташа отын үнемдеуі бензинге қарағанда 25,56% төмен болды. АҚШ-тағы қазіргі флекс-отынмен жүретін көліктердің EPA бағалауын бағаны салыстыру кезінде ескеру қажет, бірақ E85 – жоғары өнімділіктегі отын, октан саны шамамен 94–96 және оны премиум класты бензинмен салыстыру керек. RACQ мәліметінше, этанол көптеген ұшақтарға, сондай-ақ кейбір мотоциклдерге және кішкентай қозғалтқыштарға жарамсыз, бірақ Embraer EMB 202 Ipanema – этанол отынымен жұмыс істеуге арналған ұшақтың бір мысалы.
Қыста суық бастау
Жоғары этанол қоспалары суық ауа райында жанар-жағармайдың булануы мен тұтануын қамтамасыз ету үшін жеткілікті бу қысымын қол жеткізуде қиындық тудырады (өйткені этанол жанар-жағармайдың булану энталпиясын арттыруға бейім). Бу қысымы 45 кПа-дан төмен болғанда суық қозғалтқышты іске қосу қиынға соғады. Бұл мәселені 11 °C (52 °F) төмен температурада болдырмау және суық ауа райында этанолдың артық шығарындыларын азайту үшін АҚШ және Еуропа нарықтары E85-ті икемді отынмен жүретін көліктерінде қолданылатын максималды қоспа ретінде қабылдады және олар осындай қоспаға жұмыс істеуге оңтайландырылған. Суық климатты аймақтарда АҚШ-та этанол қоспасы осы өте суық аймақтар үшін маусымдық түрде E70-ке дейін төмендетіледі, бірақ ол әлі де E85 ретінде сатылады. Қыста температура 12 °C (10 °F) төмен түсетін жерлерде бензин және E85 көліктері үшін қозғалтқышты жылыту жүйесін орнату ұсынылады. Швецияда да осыған ұқсас маусымдық азайту бар, бірақ қоспадағы этанол мөлшері қыс айларында E75-ке дейін төмендейді. Бразилиялық икемді отынмен жүретін көліктер E100-ге дейінгі этанол қоспаларымен жұмыс істей алады, бұл сулы этанол (4%-ға дейін су) болып табылады, ол E85 көліктерімен салыстырғанда бу қысымын жылдам төмендетеді. Осының салдарынан, бразилиялық икемді көліктер қозғалтқышқа жақын орналасқан шағын қосалқы бензин резервуарымен жабдықталған. Суық іске қосу кезінде төмен температурада іске қосу проблемаларын болдырмау үшін таза бензин жіберіледі. Бұл шара Бразилияның оңтүстік және орталық аймақтарындағы пайдаланушылар үшін ерекше маңызды, онда қысқы маусымда температура әдетте 15 °C-тан төмен түседі. 2009 жылы жақсартылған икемді қозғалтқыш ұрпағы ұсынылды, ол қосалқы газ сақтағыш резервуардың қажеттілігін жояды. 2009 жылдың наурыз айында Volkswagen do Brasil Polo E Flex-ті ұсынды, бұл суық іске қосуға арналған қосалқы баксыз бразилиялық алғашқы икемді отынмен жүретін модель болды.
Бразилияның этанолдық отын бағдарламасы
1970 жылдан бері Бразилияда этанол отыны бағдарламасы іске асырылып келеді, осының арқасында ел әлемдегі екінші ірі этанол өндірушісі (АҚШ-тан кейін) және әлемдегі ең ірі экспорттаушысы атанды. Бразилияның этанол отыны бағдарламасы заманауи жабдықтарды және арзан қант қамысын шикізат ретінде пайдаланады, ал қант қамысының қалдықтары (багасса) жылу және электр энергиясын өндіруге қолданылады. Бразилияда енді таза бензинмен жүретін жеңіл автокөліктер қалған жоқ.
Ауаның ластануы
Кәдімгі қорғасынсыз бензинмен салыстырғанда, этанол – бөлшектерсіз жануға қабілетті отын көзі болып табылады, ол оттегімен бірге жанып көмірқышқыл газы, көміртек оксиді, су және альдегидтер түзеді. АҚШ-тағы Таза ауа заңы көміртек оксидінің шығарындыларын азайту үшін оттегі қосылыстарын енгізуді талап етеді. Қазіргі уақытта МТБЭ қоспасы жер асты суларының ластануына байланысты қолданудан алынып жатыр, сондықтан этанол тартымды балама болып табылады. Қазіргі өндіріс әдістері аммиак сияқты макроэлементтерді қамтитын тыңайтқыштарды өндіру кезінде ауаның ластануына себеп болады. Стэнфорд университетінің атмосфера ғалымдары жүргізген зерттеуге сәйкес, E85 отыны Лос-Анджелесте (АҚШ) ауаның ластануынан туындаған өлім-жітім қаупін бензинге қарағанда 9%-ға арттырады: бұл өте ірі, қалалық және автокөлікке негізделген мегаполис, ең нашар сценарий. Озон деңгейі айтарлықтай жоғарылайды, соның салдарынан фотохимиялық тұман күшейеді және астма сияқты денсаулық проблемалары ушығады. Бразилияда этанол биоотынының көп мөлшері жағылады. Газ хроматографиялық зерттеулер Бразилияның Сан-Паулу қаласындағы және этанол отынын пайдаланбайтын Жапонияның Осака қаласындағы ауа сапасымен салыстырылды. Бразилияда атмосфералық формальдегид 160%-ға, ал ацетальдегид 260%-ға жоғары көрсеткіштерді көрсетті.
Көмірқышқыл газы
[[Файл:БайоэтанолАқ із. АҚШ-та өсірілген және Ұлыбританияда өртелген жүгері биоэтанолының көміртегі қарқындылығын есептеу. 2006 жылғы қаңтарда UC Беркли ERG ғылыми мақаласында жүгері этанолынан парниктік газдардың (ГГ) азаюы 13% деп бағаланды. Бұл мақаланы жариялағаннан кейін көп ұзамай түзетулер енгізіліп, бағаланған көрсеткіш 7,4%-ға төмендетілді. National Geographic журналындағы шолу мақаласы (2007)
The January 2006 Science article from UC Berkeley's ERG, estimated reduction from corn ethanol in GHG to be 13% after reviewing a large number of studies. In a correction to that article released shortly after publication, they reduce the estimated value to 7.4%. A National Geographic overview article (2007)
An additional complication is that production requires tilling new soil which produces a one off release of GHG that it can take decades or centuries of production reductions in GHG emissions to equalize. As an example, converting grass lands to corn production for ethanol takes about a century of annual savings to make up for the GHG released from the initial tilling. There are claims that land for ethanol production is acquired through deforestation, while others have observed that areas currently supporting forests are usually not suitable for growing crops. In any case, farming may involve a decline in soil fertility due to reduction of organic matter, a decrease in water availability and quality, an increase in the use of pesticides and fertilizers, and potential dislocation of local communities. New technology enables farmers and processors to increasingly produce the same output using less inputs. Researchers continue to search for more cost effective developments in both cellulosic ethanol and advanced vehicle batteries.
Қосымша қиындық – өндіріс үшін жаңа жерді өңдеу қажет, бұл парниктік газдардың бір реттік шығарылымын тудырады. Бұл шығарылымды теңестіру үшін парниктік газдардың шығарындыларын азайту ондаған жылдар немесе ғасырлар қажет болуы мүмкін. Мысалы, шөптекті жерлерді жүгері өндірісіне ауыстыру үшін, бастапқы өңдеуден шыққан парниктік газдардың орнын толтыруға шамамен бір ғасырлық жылдық үнемдеу қажет. Этанол өндіру үшін жерлерді орманды жою арқылы алу туралы пікірлер бар, ал басқалары орманды қолдап тұрған аумақтардың көбінесе егін өсіруге жарамсыз екенін атап өтеді. Қалай болғанда да, ауыл шаруашылығы топырақтың құнарлылығының төмендеуіне, органикалық заттардың азаюына, судың сапасы мен мөлшерінің төмендеуіне, пестицидтер мен тыңайтқыштардың қолданылуының артуына және жергілікті қауымдастықтардың көшіп кетуіне әкелуі мүмкін. Жаңа технологиялар фермерлер мен өңдеушілерге азырақ ресурстарды пайдаланып, бірдей өнімді алуға мүмкіндік береді. Зерттеушілер целлюлозалық этанол және жаңа аккумуляторларды тиімдірек әрі экономикалық жағынан қолжетімді ету үшін ізденістерін жалғастыруда.
The January 2006 Science article from UC Berkeley's ERG, estimated reduction from corn ethanol in GHG to be 13% after reviewing a large number of studies. In a correction to that article released shortly after publication, they reduce the estimated value to 7.4%. A National Geographic overview article (2007)
An additional complication is that production requires tilling new soil which produces a one off release of GHG that it can take decades or centuries of production reductions in GHG emissions to equalize. As an example, converting grass lands to corn production for ethanol takes about a century of annual savings to make up for the GHG released from the initial tilling. There are claims that land for ethanol production is acquired through deforestation, while others have observed that areas currently supporting forests are usually not suitable for growing crops. In any case, farming may involve a decline in soil fertility due to reduction of organic matter, a decrease in water availability and quality, an increase in the use of pesticides and fertilizers, and potential dislocation of local communities. New technology enables farmers and processors to increasingly produce the same output using less inputs. Researchers continue to search for more cost effective developments in both cellulosic ethanol and advanced vehicle batteries.
Этанол шығарындыларының денсаулыққа тигізетін шығыны
АҚШ-та өндірілген және жағылған әрбір миллиард этанолға тең отын үшін климаттың өзгеруі мен денсаулыққа келтіретін жалпы шығын бензин үшін 469 миллион доллар, биорафинерияның жылу көзіне (табиғи газ, жүгері сабақтары немесе көмір) және технологиясына байланысты жүгері этанолы үшін 472–952 миллион доллар, ал шикізатына (далалық биомасса, Мискантус, жүгері сабақтары немесе шүберек) байланысты целлюлозалық этанол үшін 123–208 миллион доллар ғана.
Мұнай импорты мен шығындарының төмендеуі
АҚШ-та этанол өндірісінің бір себебі – оның энергия қауіпсіздігін арттыруы, себебі бұл кейбір шетелде өндірілген мұнайға деген қажеттілікті отандық энергия көздеріне ауыстырады. Этанол өндіруге көп энергия керек, бірақ қазіргі АҚШ өндірісі осы энергияның көп бөлігін мұнай емес, көмір, табиғи газ және басқа да көздерден алады. АҚШ-та тұтынылатын мұнайдың 66% импортқа шартты, ал көмірдің артығы бар және табиғи газдың тек 16% ішкі өндірісте (2006 жылғы деректер), сондықтан мұнай отындарын этанолға ауыстыру шетелдік энергия көздерінен отандық АҚШ энергия көздеріне көшуге мүмкіндік береді. Айова штатының мемлекеттік университетінің 2008 жылғы талдауына сәйкес, АҚШ-та этанол өндірісінің өсуі бензин бағасын әдеттегіден 0,29-дан 0,40 долларға арзандатты.
Автоспорт
Леон Дюрей 1927 жылы Индианаполис 500 автосайысына этанолмен жұмыс істейтін машинамен үшінші орын алды. IndyCar сериясы 2006 жылғы маусымда 10% этанол қоспасын, ал 2007 жылы 98% қоспаны қабылдады. Американдық Le Mans Series спорттық автомобиль чемпионаты 2007 жылғы маусымда таза бензиннің орнына E10 енгізді. 2008 жылғы маусымда GT класында E85 рұқсат етілді және командалар оған көшуді бастады. 2011 жылы NASCAR-дың үш ұлттық автокөлік сериясы бензиннен E15-ке көшуді міндеттеді, бұл Sunoco GTX қорғасынсыз жарыс отыны мен 15% этанолдың қоспасы. Австралияның V8 Supercar чемпионаты жарыс отыны ретінде Shell E85 пайдаланады. Бразилияның Stock Car чемпионаты таза этанолмен, E100-мен жүреді. Этанол отынын зымыран отыны ретінде де қолдануға болады. 2010 жылдан бері, шағын мөлшерде этанол жеңіл ракеталық жарыс ұшақтарында қолданылады.
Тамақ пісіру үшін қолданылатын отын
Project Gaia – АҚШ-тың үкіметтік емес, коммерциялық пайда көздемейтін ұйымы, Эфиопияда және дамушы елдердің басқа да елдерінде спирт негізді отынға тұрмыстық нарықтың коммерциялық тұрғыдан тиімділігін құрумен айналысады. Бұл жоба спирт отынын дамушы елдердегі отын тапшылығы, қоршаған ортаға келтірілген зиян және дәстүрлі әдіспен тамақ пісіруден туындаған денсаулық сауалдарын шешу жолы ретінде қарастырады. Ластанған от үстінде тамақ пісіруден денсаулықтарына қауіп төніп тұрған кедей және шеттетілген қауымдарға бағытталған Gaia қазір Эфиопия, Нигерия, Бразилия, Гаити және Мадагаскарда жұмыс істеп жатыр, сондай-ақ бірнеше басқа елдердегі жобалар жоспарлау кезеңінде.