Чомский иерархиясы: формалды грамматикалар кластары, тілдерді құру ережелері. Компьютер ғылымы, лингвистикадағы маңызды теория. Негізгі түрлері мен қасиеттері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Формалды грамматика сыныптарының иерархиясы
Hierarchy of classes of formal grammars
Формалды тіл теориясы, компьютерлік ғылым және лингвистика салаларында Чомский иерархиясы (кейде Чомский-Шутценбергер иерархиясы деп аталады) – формалды грамматика сыныптарының өзара кіріктірілген иерархиясы. Формалды грамматика тілдің сөздік қорын (немесе әліпбиін) пайдаланып, тілдің синтаксисіне сәйкес жарамды тізбектерді қалай құруға болатынын сипаттайды. Лингвист Ноам Чомский төрт түрлі формалды грамматика классы бар екенін, олардың әрқайсысы күрделірек тілдерді жасауға қабілетті екенін айтқан. Әрбір класс өзінен төменгі барлық класс тілдерін толыққанды түрде жасай алады (кіріктіру принципі бойынша).
The Chomsky hierarchy (infrequently referred to as the Chomsky–Schützenberger hierarchy) in the fields of formal language theory, computer science, and linguistics, is a containment hierarchy of classes of formal grammars. A formal grammar describes how to form strings from a language's vocabulary (or alphabet) that are valid according to the language's syntax. The linguist Noam Chomsky theorized that four different classes of formal grammars existed that could generate increasingly complex languages. Each class can also completely generate the language of all inferior classes (set inclusive).
Тарих
Грамматика иерархиясының жалпы идеясын алғаш рет Ноам Чомский "Тілді сипаттаудың үш моделі" еңбегінде сипаттады. Марсель Пол Шутценбергер формальды тілдер теориясын дамытуға да үлес қосты; "Контекстсіз тілдердің алгебралық теориясы" атты мақаласы қазіргі иерархияны, оның ішінде контекстсіз грамматиканы сипаттайды. Лингвистермен қатар математиктер де есептеу модельдерін (автоматтар арқылы) дербес дамытты. Тілдегі сөйлемді талдау есептеуге ұқсас, ал Чомский сипаттаған грамматикалар есептеу мүмкіндіктері жағынан әртүрлі машина модельдерімен ұқсас және балама екені дәлелденді.
The general idea of a hierarchy of grammars was first described by Noam Chomsky in "Three models for the description of language". Marcel Paul Schützenberger also played a role in the development of the theory of formal languages; the paper "The algebraic theory of context free languages" describes the modern hierarchy, including context free grammars. Independently, alongside linguists, mathematicians were developing models of computation (via automata). Parsing a sentence in a language is similar to computation, and the grammars described by Chomsky proved to both resemble and be equivalent in computational power to various machine models.
Қайта саналатын грамматикалар (тип-0)
0 типті грамматикалар барлық формальды грамматикаларды қамтиды. Өндіріс ережелеріне ешқандай шектеу қойылмайды. Олар Тьюринг машинасымен танылатын барлық тілдерді тудырады, демек, кез келген мүмкін тілді 0 типті грамматика арқылы тудыруға болады. Бұл рекурсивті тілдерден өзгеше екенін ескеріңіз, оларды әрқашан тоқтайтын Тьюринг машинасы анықтай алады.
Type 0 grammars include all formal grammars. There are no constraints on the productions rules. They generate exactly all languages that can be recognized by a Turing machine, thus any language that is possible to be generated can be generated by a Type 0 grammar. Note that this is different from the recursive languages, which can be decided by an always halting Turing machine.