Кіріспе

Ұлттық баскетбол қауымдастығының драфты (NBA Draft) – Ұлттық баскетбол қауымдастығының (NBA) 1947 жылдан бері өткізіліп келе жатқан жыл сайынғы іс-шарасы. Онда лига командалары драфтқа қатысуға ниет білдірген және ұйымға қосылуға құқылы ойыншыларды таңдай алады. Қазіргі NBA 30 командадан тұрады, және барлық отыз команда екі турдың ішінде кем дегенде бір ойыншыны таңдау мүмкіндігіне ие. Тарихи тұрғыдан алғанда, NBA-ға іріктелген ойыншылардың басым көпшілігі – колледж баскетболшылары. Бүгінде ойыншылар халықаралық кәсіби лигалардан, G League Ignite командасынан және жасөспірімдер кәсіби баскетбол лигаларынан да таңдалады. Төрт жылдық колледж бітірген ойыншылар автоматты түрде іріктеуге құқылы, ал кіші курс студенттері өздерінің қатысуға құқылы екенін жариялап, қалған колледждегі қатысу құқығынан бас тартуы керек. Кем дегенде 22 жастағы халықаралық ойыншылар автоматты түрде іріктеуге құқылы, ал 22 жасқа дейінгі ойыншылар өздерінің қатысуға құқылы екенін жариялауы тиіс. Автоматты түрде қатыспайтын, бірақ қатысуға құқылы екенін мәлімдеген ойыншылар көбінесе «ерте қатысушылар» немесе «ерте қатысуға үміткерлер» деп аталады. Драфт әдетте маусымның соңында, NBA маусымдық үзілісі кезінде өтеді. 1989 жылдан бері драфт екі турдан тұрады; бұл АҚШ және Канаданың басқа ірі кәсіби спорт лигаларының драфттарынан әлдеқайда қысқа, олардың барлығы кем дегенде жеті турдан тұрады. Әр драфта 60 ойыншы таңдалады. Кез келген ойыншы NBA-мен келісімге отыру үшін кем дегенде бір драфтқа қатысуға құқылы болуы керек. Бұрын жоғары сынып оқушылары да іріктеуге құқылы болған. Алайда, 2006 жылғы драфттан бастап орта мектепті бітіргеннен кейін тікелей драфтқа қатысуға құқылы емес. Драфт ережелеріне сәйкес, орта мектепті бітіргеннен кейін бір жыл өткен соң ғана жоғары сынып оқушылары іріктеуге құқылы болады, және олар драфт күнтізбелік жылының соңына дейін кем дегенде 19 жасқа толуы керек. Кейбір ойыншылар осы жылды шетелде кәсіби түрде ойнау үшін пайдаланды, мысалы, Брэндон Дженнингс (Италия), Эммануэль Мудиай (Қытай) және Терренс Фергюсон (Австралия). Тон Мейкер колледжге бармағанына қарамастан, 2016 жылғы драфтқа қатысуға құқылы болды, себебі ол аспирантурада оқуды таңдады, сондықтан ол техникалық тұрғыдан бітіруден бір жыл кейін болды.

Жобаны таңдау процесі

Кейбір ойыншылар жобаның күнтізбелік жылында кем дегенде 19 жаста болуы керек, ал американдық орта мектепте баскетбол бойынша жарамдылықты аяқтаған ойыншы, сондай-ақ, өзінің орта мектеп сыныбын бітіргеннен кем дегенде бір жыл өткен болуы керек. Ойыншыларды спорт агенттерімен келісімшартқа қол қоюға және жобаға қатысуға, содан кейін бас тартуға қатысты шектеулер бар, бірақ олардың көпшілігі NBA емес, NCAA тарапынан сақталады. Бұл процестің барысында орта мектептен колледжге дейін НБА-да ойнаған барлығы 44 ойыншы ғана болды. Алдағы жобаға қатысу үшін, "халықаралық ойыншы" емес ойыншылар орта мектепті бітіргеннен кем дегенде бір жыл өткен болуы керек. 1975 жылы Даррил Доукинстен кейін шамамен 20 жыл бойын көптеген орта мектеп ойыншылары колледж ойындарының кеңінен танымал болуына байланысты тікелей НБА жобасына қатыспады. Жобаның алғашқы жылдарында командалар үміткерлердің саны таусылғанша ойыншыларды таңдап алатын. 1960 және 1968 жылғы жобалар 21 раундтан тұрды. 1974 жылға қарай бұл 10 раундқа дейін тұрақталды (1977 жылы 8 раунд болған кезде), және 1985 жылға дейін осылай сақталды, одан кейін жоба 7 раундқа дейін қысқартылды. Ұлттық баскетболшылар қауымдастығымен (NBPA) келісім бойынша, 1989 жылдан бастап жобалар 2 раундқа дейін шектелді, бұл жобаға ілікпеген ойыншыларға кез келген командада өзін көрсету мүмкіндігін береді. 1956 жылдан 1965 жылға дейін командалар өздерінің жақын аймағынан ойыншыны таңдау үшін бірінші раундтағы таңдау құқығынан бас тартатын аумақтық таңдауды пайдалана алды. Бұл ойыншының жергілікті жанкүйерлердің арасында үлкен қолдауы бар екенін көрсететін, жанкүйерлердің қызығушылығын арттыруға көмектесетін. 2009 жылдан 2015 жылға дейін колледж студенттері сәуірдегі келісімшарттарға қол қою мерзіміне дейінгі күнге дейін жобадан өз атын шығарып алып, NCAA-дағы жарамдылығын сақтап қалуға мүмкіндік алды. 2016 жылдан бастап ойыншылар жобаға бірнеше рет қатыса алады және НБА жобалық сынақтарынан (NBA Draft Combine) кейін 10 күн ішінде жобадан бас тартып, NCAA-дағы жарамдылығын сақтай алады.

Лотереялық жоба

НБА-ның лотереялық жобасы – бұл НБА-ның жыл сайын өткізетін іс-шарасы, онда өткен жылы плей-оффқа қатыспаған командалар жобадағы алғашқы бірнеше ойыншыларды таңдау ретін анықтау үшін мемлекеттік лотерея стиліндегі процеске қатысады. Лотерея 2018 жылға дейін алғашқы үш таңдауды қамтыды, содан кейін ол алғашқы төртке дейін ұлғайтылды. Ең нашар нәтиже көрсеткен команда бірінші таңдауға ие болудың ең жоғары мүмкіндігіне қол жеткізеді. НБА 1985 жылы лотерея процесін енгізді. Лига, кейбір командалар жыл сайынғы монета лақтыруға қатысу мүмкіндігін алу үшін мақсатты түрде жеңіліске ұшырап жатыр деген айыптауларға қарсы тұруға тырысты, онда әр дивизиондағы (1971 жылдан бастап әр конференциядағы) ең нашар команда сол жылғы жобада бірінші таңдауды кім алатынын анықтау үшін монета лақтыратын. Лотерея жүйесінде лига "14 лотерея командасына 1-ден 14-ке дейін нөмірленген 14 доппен пинг-понг доптарын қолданады және 1000 төрт таңбалы комбинация 14 лотерея командасына тағайындалады". Телевизия арқылы бірінші таңдау жарияланғанша қатысушыларға ұялы телефондарға немесе басқа да электрондық құрылғыларға қол жеткізуге рұқсат етілмейді. Яо НБА-ның әлемдік өнімге айналуына көмектесті. Бич (2003) былай деп жазады: «Қытай теледидарындағы НБА ойындарының рейтингісі биылғыдан жоғары болған емес, өйткені ел Яоның «Хьюстон Рокетс» командасының жаңа сүйікті командасының қадамдарын қадағалап отыр». Екінші жағынан, 2000 жылғы драфт НБА тарихындағы ең нашар драфт ретінде танылды, ал Sports Illustrated оның бірінші раундын «өте нашар ойыншылар тобы» деп сипаттады. 2013 жылғы драфт та көңіл көншітпейтін болды, бірақ Виктор Оладипо мен Руди Гоберт ақырында All-Stars атанды, ал Яннис Адетокунбо кейін екі рет НБА-ның ең құнды ойыншысы (MVP) атанды.

НБА драфты теледидарда

НБА драфты 1980 жылдан бері теледидардан көрсетіліп келеді, сол жылы НФЛ және НХЛ өздерінің драфттарын теледидардан көрсетті (немесе жариялады). USA Network телеарнасы 1984 жылға дейін НБА-мен жасасқан келісімшартының аясында драфтты көрсетіп келді; 1985 жылдан бастап TBS арнасы оны TBS пакеті бойынша НБА-ның бөлігі ретінде көрсетті. 1990 жылдан 2002 жылға дейін TNT арнасы драфтты өз қолына алды, себебі НБА-ның көптеген бағдарламалары осы арнаға (TNT-дегі НБА) көшті. 2002 жылы ESPN NBC-ден НБА-ға құқықтарды алғаннан кейін, ESPN 2003 жылдан бастап драфтты ESPN-дегі НБА аясында көрсетуді бастады, және ол бүгінге дейін жалғасуда. 2021 жылы ол алғаш рет ABC телеарнасында эфирлік теледидардан көрсетілді. Сондай-ақ, 2008 жылдан бері Turner Sports басқаруына өткеннен кейін NBA TV өздік тікелей эфирларын жүзеге асырып келеді.