Кіріспе

Түнде әлсіз жарық беруге арналған кішкентай шам. Түнгі шам – қараңғы немесе белгілі бір уақытта, мысалы, түнде немесе төтенше жағдайларда қараңғы болатын жерлерде қолайлылық үшін орналастырылатын, көбінесе электрлі кішкентай шам. Осы сияқты қызмет атқаратын, ұзақ жануға арналған кішкентай шамдар "tealight" деп аталады.

Пайдалануы және өсіруі

Адамдар әдетте түнгі шамдарды жарықпен қамтамасыз етілген қауіпсіздік сезімі үшін немесе, әсіресе кішкентай балаларда, қараңғыдан қорқуды басу үшін пайдаланады. Түнгі шамдар жалпы жұртшылыққа да пайдалы, өйткені олар баспалдақтарға, кедергілерге немесе үй жануарларына тұмсығып кетпеу үшін, немесе шұғыл эвакуация шығуын көрсету үшін, күшті жарықты қоспай, бөлменің жалпы көрінісін ашып көрсетеді. Эвакуация белгілері көбінесе тритий радиолюминесценциясын қолданады. Үй иелері әдетте түнгі шамдарды ванна бөлмелеріне, ас үйлерге және дәліздерге қояды, әсіресе түнде, негізгі шамды қосудан аулақ болу үшін және көздерін жарыққа бейімдеуге мәжбүр болмас үшін. Кейбір жиі саяхаттайтындар бейтаныс түнгі ортада тұмсығып немесе құлап кетпеу үшін қонақ бөлмесі мен ванна бөлмесіне уақытша орнатуға арналған кішкентай түнгі шамдарды алып жүреді. Геронтологтар қарт адамдардағы құлаудың алдын алуға көмектесу үшін түнгі шамдарды қолдануды ұсынады, себебі құлаулар олардың өміріне қауіп төндіруі мүмкін. Түнгі шамдардың төмен құны әртүрлі әсемдік дизайндарының пайда болуына мүмкіндік берді, кейбіреулерінде супергеройлер мен фантастикалық суреттер бейнеленген, ал басқалары жай ғана кішкентай жарқыраған дискінің қарапайымдылығын ұсынады. They Might Be Giants тобының 1990 жылы шыққан "Birdhouse in Your Soul" әні түнгі шамның көзқарасынан айтылған.

Жарық көзі және нұсқалары

Ертедегі электрлік түнгі шамдар жарық беру үшін кішкентай қыздырылатын шамдарды немесе шағын неон шамдарын пайдаланған, және ашық жалынды кішкентай шамдарға қарағанда әлдеқайда қауіпсіз болған. Неон шамдары өте аз энергия тұтынатын және ұзақ қызмет ететін, бірақ кейбір пайдаланушыларға ұнайтын, ал кейбіреулерін ашуландыратын (шамның жыпылықтауына ұқсас) жыпылықтауға бейімділігі болған. 1960 жылдары жұмсақ жасыл немесе көк түс шығаратын төмен қуатты электролюминесценттік панельді қамтитын кішкентай түнгі шамдар пайда болды; осындай шамдар бүгінге дейін қолжетімді. Кейбір түнгі шамдарда фотоэлемент орнатылған, ол бөлмедегі жарық жеткілікті болғанда шамды өшіруге мүмкіндік береді. Басқа конструкцияларда қараңғыда қозғалысты анықтайтын пассивті инфрақызыл сенсор бар, ол тек біреу өтіп бара жатқанда ғана шамды жағады. Қолжетімді бағадағы LED шамдардың арқасында түрлі түстерде, кейде автоматты түрде немесе пайдаланушы басқара алатын режимде түстерін өзгертетін көптеген түрлі нұсқалар пайда болды.

Қауіпсіздікке қауіп

АҚШ Тұтынушы өнімдерінің қауіпсіздігі комиссиясы (UCPSC) жылына шамамен 10 хабарлама алады, онда өртенуге қабілетті материалдарға жақын орналасқан түнгі шамдар өртке себеп болған деп көрсетілген; олар LED шамдарды пайдалануға кеңес береді, себебі олардың қыздыру шамдарына (4 немесе 7 ватттық) қарағанда температурасы төмен.

Әлеуетті денсаулыққа қатысты мәселелер мен пайдасы

Пенсильвания университетінің зерттеуі балалардың жарықпен немесе түнгі шаммен ұйықтағанда көзі нашарлау мүмкіндігінің артуын көрсетті. Бірақ, Огайо штаты университетінде жасалған келесі зерттеу бұл тұжырымға қарсы болды. Екі зерттеу де Nature журналында жарияланды. Тағы бір зерттеу жарықпен ұйықтаудың диабетпен ауыратын адамдардың көзін ретинопатиядан – соқырлыққа алып келетін жағдайдан – қорғауға көмектесетінін көрсетті. Дегенмен, бастапқы зерттеу әлі де нақты тұжырымға келген жоқ. Кейбір мамандардың пікірінше, ұйықтау үшін ең жақсы жағдай – толық қараңғылық. Егер ұйықтайтын бөлмеде түнгі шам қолданылса, ұйқы циклдеріне бөгет болмауы үшін ақырқы қызғылт немесе янтарь түсті шамды таңдаған жөн. Сонымен қатар, түнгі шамдар ұйықтайтын бөлмелерден басқа жерлерде де пайдалы болуы мүмкін, мысалы, дәліздерде, жуынатын бөлмелерде немесе ас үйлерде, түнгі сапарларды толық жарық қоспай жасауға және қараңғы ұйықтайтын ортаны сақтауға мүмкіндік береді.