Кіріспе

Электр көліктерін қуаттандыру жүйесі

Жер деңгейіндегі қуат беру, сондай-ақ жер үстінен ток жинау немесе француз тілінде alimentation par le sol ("жер арқылы қуаттандыру") деп аталатын бұл тұжырымдама және технологиялар тобы, электр көліктерінің электр қуатын жалпы әуе желілерінің орнына жеке қуаттандырылатын сегменттерден жер деңгейінде жинауына мүмкіндік береді. Жер деңгейіндегі қуат беру жүйесі эстетикалық себептермен, қала орталықтарындағы әуе желілерінің көрінуін болдырмау мақсатында әзірленді. Бұл жүйелердің тарихы электр трамвайларының пайда болуымен байланысты, ал ең алғашқы жүйелердің кейбіреулері өткізгіш арқылы ток жинауды қолданды. ХХІ ғасырдың басынан бері Alstom APS, Ansaldo Tramwave, CAF ACR және Elways сияқты жүйелер енгізілді. Олар ескі жүйелердің кейбір шектеулерін және қауіптерін жоюға, сондай-ақ автобустар, жүк көліктері мен электр көліктерін қуатпен қамтамасыз етуге арналған заманауи технологияларды пайдаланады. Конденсаторлар мен аккумуляторлардың тиімділігі мен энергия тығыздығының артуына байланысты, жер деңгейіндегі қуат беру жүйелері желінің шағын бөліктерінде батареяларды зарядтау үшін қолданылады, мысалы, автобустар мен пойыздар аялдамаларында.

Швеция

Электр жолдары электр көліктерін жүріс кезінде қуатпен қамтамасыз етеді және зарядтайды. Швеция жүк көліктері мен электрлі автомобильдердің аккумуляторларын зарядтайтын электр жол жүйелерін сынақтан өткізді, соның ішінде 2017 жылдан бері сынақтан өткізілген екі жердегі электрмен жабдықтау жүйесі бар: Elways Evias компаниясының және Elonroad компаниясының жол бойындағы рельстік жүйелері. Кейіннен Elonroad автомобиль жолында сағатына дейін жылдамдықпен пайдалануға арналған жолға орнатылатын рельстік жүйе әзірледі. Рельстер тұзды суда батырылып сынақтан өткізілді және жаяу жүргіншілер үшін қауіпсіз деп танылды.

Франция

Франция Экология министрлігінің электр жол жүйелері жөніндегі жұмыс тобының бірінің басшысы, рельстік ЭЖЖ (Электр Жол Жүйесі) ең тиімді екенін, бірақ нақты рельстік технология әлі де стандартталмағанын мәлімдеді. Франция 2035 жылға дейін 8,8 мың километрге созылатын электр жолдарына 30-40 миллиард евро инвестиция салуды жоспарлап отыр. Жер бетінен электрмен жабдықтау технологиялары электр жолдары үшін ең мүмкін кандидаттар деп есептеледі. 2023 жылы электр жол технологияларын бағалау бойынша екі жоба жарияланды. Электр жол жүйесі бар Францияның алғашқы қоғамдық жолы 2024 жылы Alstom APS негізіндегі жер бетінен электрмен жабдықтау жүйесін пайдалана отырып ашылуы күтілуде.

Стандарттау

Alstom, Elonroad және басқа компаниялар 2020 жылы жер бетінен электр қуатын беруге арналған жолдарға стандарт әзірлеуді бастады. Еуропалық комиссия 2021 жылы электр жол жүйелерін реттеу және стандарттау туралы сұраныс жариялады. Содан кейін Франция Экология министрлігінің жұмыс тобы Швеция, Германия, Италия, Нидерланды, Испания, Польша және басқа елдермен бірлесіп жасалған еуропалық электр жолдары стандартын қабылдауды ұсынды. 2022 жылдың соңында рельстік электр жол жүйесімен (ERS) қозғалатын көлік құралындағы электр жабдықтарына арналған алғашқы стандарт жарияланды. CENELEC техникалық стандарты 50717 мыналарды көрсетеді: 750 вольт ERS кернеуі; максималды жылдамдықпен шағыл және осыған ұқсас жол қоқысының соққысына төтеп бере алатын контактілік аяқ киім; егер күш көлік құралы өндірушісі көрсеткен максималды көрсеткіштен жоғары болса, құрылымдық бекіту нүктелерінде ток жинағышты үзіп тастайтын әлсіз буын; ERS инфрақұрылымының болуын автоматты түрде бақылау; автоматты қосылу және ажырату; аналогты немесе цифрлық болатын қатысу сигналы және қосымша екі бағытты стандартты байланыс; сырғымалы контактінің тозған бөліктерін тексеру және ауыстырудың қарапайымдылығы; стандартты сынақтар, белгілеу, техникалық қызмет көрсету және пайдалану шарттары. 50717 стандарты ERS инфрақұрылымы үшін үш архитектураны қамтымайды, бірақ нормативтік мақсаттар үшін анықтайды: А типіндегі архитектура – бір оң және бір теріс екі параллельді жер беті өткізгіш рельстері; В типіндегі архитектура – бір жер беті немесе қысқа сегменттермен көтерілген жол, ондағы әр екі сегмент бір оң және бір теріс сегменттен тұрады; және С типіндегі архитектура – бір оң және бір теріс 1,5 см ендіктегі арналарда жер бетінен төмен орналасқан үш параллельді өткізгіш рельстері және жерге қосылған бір немесе бірнеше рельстер. Еуропалық Одақтың 2023/1804 директивасына сәйкес ұсынылып отырған prTS 50740 техникалық стандартында көрсетілгендей.

Ансальдо ағысы

Жер деңгейіндегі электрмен жабдықтаудың алғашқы заманауи жүйесі – Ансальдо Стрим жүйесі. STREAM – бұл «Sistema di TRasporto Elettrico ad Attrazione Magnetica» деген сөздің аббревиатурасы, яғни «Магниттік тартым арқылы электрлік көліктің жүйесі». Жүйеде жолдың ішінде орналасқан, иілгіш мыс жолағы бар, оқшауланған композиттік шыны талшықтан жасалған арна қолданылады; арнаулы магниттік контактілік бөлігі бар көлік арнадан өткенде өткізгіштің жолағы бетке көтеріліп, көлікке қуат беруге мүмкіндік береді. Жолақтың сегменттері тек көлік олардан өткен кезде ғана қуаттандырылады. Жүйе 1994 жылы жасалды және 1998 жылы қалалық трамвай желісінде сынақтан өтті.

Alstom APS компаниясы

Alstom APS жүретін рельстердің арасында орналасқан үшінші рельсті пайдаланады, ол электрлік жағынан 11 метрлік сегменттерге бөлінеді. Бұл сегменттер трамвайдың үстінен өтуіне байланысты радиобайланыс арқылы автоматты түрде қосылып немесе өшіріледі, осылайша басқа жол пайдаланушылары үшін кез келген қауіптің алдын алады. Трамвайда екі тоқ жинағыш бар, және сегменттер арасында өтетін кезде қуат үзілімінің алдын алу үшін кез келген уақытта екі сегмент те белсенді болады. APS жүйесі Innorail компаниясымен әзірленген, ол Spie Enertrans-тің еншілес компаниясы болған, бірақ Spie Amec компаниясы сатып алынғаннан кейін Alstom-ға сатылды. Ол бастапқыда 2000 жылдан бастап салынып, 2003 жылы ашылған Бордо трамвайы үшін жасалған, ол алғашқы заманауи коммерциялық жер бетінен қуат беру жүйесі болды. 2011 жылдан бастап бұл технология әлемнің көптеген қалаларында қолданысқа енді. Франция үкіметі 2003 жылдан 2020 жылдың 31 желтоқсанына дейін Франциядағы кез келген трамвай желісінде электр тогынан соққан немесе электрлендіруге байланысты апаттар тіркелмегенін хабарлады. Alstom автобустар және басқа көлік түрлері үшін APS жүйесін одан әрі жетілдірді. Жүйенің қар тазалау машиналарын пайдаланумен үйлесімділігі және қар, мұз, тұз себу және ысталған тұзды суға ұшырағандағы қауіпсіздігі сынақтан өтті. Alstom 2024-2027 жылдар аралығында Рона-Альп аймағындағы жалпы қолданыстағы жолда электрлік жол жүйесін сынақтан өткізеді.

CAF ACR

Construcciones y Auxiliar de Ferrocarriles (CAF) 2007 жылы Севильяда Acumulador de Carga Rápida (ACR) жер деңгейіндегі қуат беру жүйесін сынақтан өткізді. Севилья соборының маңындағы Севилья MetroCentro трамвайының бөлімдері ACR жер деңгейіндегі қуат беру жүйесіне көшірілді. ACR-дің алғашқы коммерциялық орнатылуы 2011 жылы MetroCentro-ға жеткізілген Urbos трамвайларында болды, бұл собор маңындағы жоғары кернеу сымдарын толығымен алып тастауға мүмкіндік берді. Tranvía de Zaragoza желісінің 1-тарауы да 2013 жылы екінші құрылыс кезеңі аяқталғаннан бері ACR-ді пайдаланып келеді. ACR-ді пайдалану қаланың тарихи орталығында жоғары кернеу сымдарын орнату қажеттілігін болдырмады. ACR Австралиядағы Ньюкасл жеңіл рельстік көлігіне және Люксембургтің жаңа трамвай жүйесіне де енгізілді.

Ансалдо трамвай желісі

Ansaldo Stream-нен туындаған және итальяндық Ansaldo STS компаниясы (кейін Hitachi Rail STS) әзірлеген Ansaldo TramWave жер бетіндегі қуат беру жүйесі 2017 жылы Қытайдағы Чжухай трамвайының 1-ші желісінің бірінші кезеңі ашылғанда коммерциялық қолданысқа сәтті енді. Бұл трамвай – жер бетінде қуат беру технологиясын қолданатын алғашқы толық төмен қабатты трамвай жүйесі. Кейін 2017 жылы Пекиннің Батыс қалалық желісі де Ansaldo-дан алынған осы технологиямен ашылды. Технология CRRC Dalian компаниясына лицензияланды және барлық технологиялар Қытайға берілді.