Кіріспе
Swainsona formosa, көбінесе Штурт шөлді бұршағы немесе Штурт бұршағы деп аталатын, Fabaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдіктер түрі. Ол Викторияны қоспағанда, Австралияның барлық материктік штаттары мен Солтүстік территориясына тән. Бұл жатқан жылдық немесе қысқа ғұмырлы көпжылдық шөп, тамырына қарай тар ұштары бар, 15-ке дейін эллипстік немесе жұмыртқа тәрізді жапырақшалары бар және 2-ден 6-ға дейін қызыл гүлдері бар рацемдерге ие.
Swainsona formosa, commonly known as Sturt's desert pea or Sturt pea, is a species of flowering plant in the family Fabaceae and is native to all continental states and the Northern Territory of Australia, with the exception of Victoria. It is a prostrate annual or short lived perennial herb with imparipinnate leaves with about 15 elliptic to egg shaped leaflets with the narrower end towards the base, and racemes of usually red flowers in racemes of 2 to 6.
Сипаттама
Swainsona formosa – бір жылдық немесе қысқа ғұмырлы көп жылдық шөп, көбінесе кең, бірнеше тығыз, жұмсақ түкті сабақтары бар. Жапырақтары көбінесе ұзын, шамамен 15 эллипстік немесе жұмыртқа тәрізді жапырақшалары бар, ұзындығы мен ені сәйкесінше ұзын және енді, ал соңғы жапырақша сәл ұзын. Жапырақшаның түбінде кең, тығыз түкті шабақтар кездеседі, кейде біреу немесе бірнешеу болады. Гүлдері шамамен ұзын гүлшоғырына жиналған, онда 2-ден 6-ға дейін, көбінесе қызыл, кейде ақ немесе басқа түсті гүлдер орналасқан, әр гүлдің гүлсағасы ұзын, түкті және ұзындығы бар. Тостаған жапырақтары негізінен бірігіп, саңырауқұлақ пішіндес ұзын түтік құрайды, жіп тәрізді ұштары бар тар жұмыртқа тәрізді жапырақшаларымен, жапырақшалар түтікке қарағанда екі есе ұзын. Төбе жапырақшасы ұзын және өте тар, негізі көбінесе қара, жылтыр дөңгелек болып келеді. Гүлдеу маусымнан қазанға дейін созылады, ал жемісі – түкті қабықша немесе ұзын, ені және көлденең қимасы дөңгелек, ұзындығы бар, сабағы ұзын және мойыншаның қалдықтары ұзын.
Таксономия және атау беру
Штурт шөлінің бұршағының үлгілері алғаш рет Уильям Дампьермен 1699 жылдың 22 тамызында Розмари аралында кездестірілген. Бұл үлгілер қазір Англиядағы Оксфорд университетінің Филдинг Друс гербарийінде сақтаулы. Түрдің алғашқы ресми сипаттамасын 1832 жылы Джордж Дон жасаған, ол оны «Дония формаса» деп атаған. 1835 жылы Джон Линдли түрді «Клиантус» туысына C. dampieri деп көшірген, бірақ бұл атау заңды емес еді, себебі туыстың ресми сипаттамасы болмаған. 1950 жылы Нерида Клифтон Форд пен Джойс Винифред Викери Донның «Дония формасасын» «Клиантус» туысына C. formosus ретінде көшірді, Жаңа Оңтүстік Уэльс Ұлттық гербарийіне жасалған үлесте, Жаңа Зеландияға ендемік типтік түрдің сипаттамасымен бірге. 1990 жылы Джой Томпсон түрді «Свинсона» туысына S. formosa деп көшірді, және бұл атау «Plants of the World Online» жүйесінде де қабылданды. «Formosa» деген түрлік эпитет «жайлы пішінделген», «сәнді» немесе «әдемі» деген мағынаны білдіреді. 1999 жылы Алекс Джордж түрді монотиптік «Виллдампия» туысына көшіруді ұсынды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады.
Экология
Гүлдер табиғатта құстар арқылы тозаңданады.
Эмблема және таңбаша ретінде пайдалану
Штурттың шөл гүлі (Clianthus formosus деп сипатталған) 1961 жылғы 23 қарашада Оңтүстік Австралия штатының гүлдік белгісі ретінде бекітілді. Австралияда, әсіресе Оңтүстік Австралияда оның танымал болуы, оны көркем өнер мен фотосуретте жиі қолданылатын тақырыпқа айналдырды. Ол Аутбэк қауымдастықтары органының және Оңтүстік Австралияның Ұлттық парктері мен жабайы табиғат қызметінің логотиптерінде, сондай-ақ осы ұйымның қолдаушысы – «Парктер достары» еріктілер ұйымында бейнеленген. Штурттың шөл гүлі проза мен поэзияда да көптеген рет кездеседі, сонымен қатар кейбір аборигендердің жырларында да айтылады. Бұл гүл 1968, 1971 және 2005 жылдары шығарылған Австралия гүлдік белгілерін бейнелейтін австралиялық пошта маркаларында да пайда болды. Гүл сонымен қатар, осы атымен аталатын саяхатшының құрметіне аталған Чарльз Стюрт университетінің логотипінде де қолданылады.