Кіріспе

Жаңа Зеландия хип-хопы Америка Құрама Штаттарында афроамерикандықтар арасында туған кеңірек хип-хоп мәдени қозғалысынан бастау алады. Бастапқы қозғалыс сияқты, Жаңа Зеландия хип-хопы төрт құрамдас бөліктен тұрады: рэп, ди-джейлік, граффити өнері және брейк-данс. Жаңа Зеландияға алғаш жеткен хип-хоптың бір елеуі – брейк-данс, ол 1979 жылғы «Жауынгерлер» фильмінен кейін танымал болды. Sugarhill Gang тобының «Rapper's Delight» атты алғашқы хип-хоп хит-синглы АҚШ-та шыққаннан кейін бір жыл өткен соң, 1980 жылы Жаңа Зеландияда да хитке айналды. 1980-жылдардың ортасына қарай Веллингтон және Крайстчерч сияқты қалалық аймақтарда брейк-данс және граффити өнері қалыптасты. 1990-жылдардың басында хип-хоп Жаңа Зеландияның басты мәдениетінің бір бөлігіне енді.

Ерте жылдары және маори ықпалы

Танымал болған алғашқы хип-хоп музыканттарының кейбірі американдық стильдерді маори тілімен және дәстүрлі әндермен біріктірді. Dalvanius Prime 1984 жылы шығарған "Poi E" әнінің музыкалық видеосына хип-хоп би элементтерін енгізді және жаңазеландиялықтар алғаш рет хип-хоп мәдениетін жергілікті жазбамен байланыстырды. Ән толығымен маори тілінде болды және Жаңа Зеландияда хитке айналды. Upper Hutt Posse тобы да 1988 жылы шыққан "E Tu" синглінде хип-хоп пен маори мәдениетін біріктірді, ол Жаңа Зеландияның алғашқы таза хип-хоп синглі деп есептеледі. Олардың "Hardcore Hiphop" әнінің пираттық жазбасы 1988 жылдың ақпан айында Крайстчерч студенттік радиосында бірінші орынға шықты. Upper Hutt Posse тобының мүшелері сияқты кейбір рэперлер tino rangatiratanga (маори егемендігі) идеясын қолдайтын саяси мазмұнды әндермен танылды. Хип-хоп музыкасын енгізген тағы бір танымал маори тобы – Moana and the Moahunters, ол 1992 жылы Жаңа Зеландия музыка индустриясының сыйлығын "ең жақсы маори жазбасы" номинациясы бойынша жеңіп алды. Олар Жаңа Зеландияда маори халқына қатысты расизмге қарсы айқын пікір білдірді. Олар ұлттық радиода маори музыкасына берілетін эфир уақытының аздығын және негізгі музыка индустриясынан шеттетілуін кең ауқымды әлеуметтік проблеманың көрінісі деп атады. Сыйлық алған ән "AEIOU (Akona Te Reo)" деп аталады, ол "Тілді үйрен" деп аударылады. Оның жарыққа шығуы негізінен маори тілінде сөйлейтін емес, маори жастарына бағытталған. Әннің көп бөлігі ағылшын тілінде жазылған. Космо және тағы екі жаңазеландиялық "The Mau" атты хип-хоп тобын құрды. Бұл атау Самоаның тәуелсіздігін білдіреді. Веллингтонның андеграунд сахнасы 80-жылдардың соңында өте дамыды, одан жергілікті супертоп Rough Opinion және The Wanderers, Temple Jones және Hamofide сияқты орындаушылар пайда болды. 1990 жылдары маори және полинезиялық хип-хоп музыканттарының танымалдығы арта түсті, бұл Тынық мұхиты мен дәстүрлі хип-хоп дыбыстарының Urban Pasifika ретінде бірігуіне әкелді. Паули Фуэмана Алан Янссонмен бірге OMC тобы ретінде 1995 жылы "How Bizarre" әнімен әлемдік чарттарға қалалық Тынық мұхиты дыбысын жеткізді. Бұл Жаңа Зеландияда ең көп сатылған ән болып табылады. 2004 жылы Scribe рэпері бір мезгілде синглдар мен альбомдар чарттарының жетекшісіне айналды. Savage рэпері АҚШ-та "Swing" синглімен платиналық сертификат алған тарихтағы алғашқы жаңазеландиялық хип-хоп әртісі болды. Бұл трек 2007 жылғы "Knocked Up" фильмінде пайда болды. Көптеген танымал хип-хоп әртістері Манукауда орналасқан полинезиялық жазба компаниясы Dawn Raid Entertainment-пен келісімшартқа отырды. Dawn Raid 2007 жылдың басында бірнеше альбомның өндірісіне кеткен қаржылық қиындықтарға байланысты қысқа мерзімге жабылды. Че Фу Жаңа Зеландияның ең табысты хип-хоп әртістерінің бірі болып қала береді. Ол өзінің мансабын орта мектепте достарымен бірге бастады және олар ақырында Low Down Dirty Blues Band құрастырды, ол кейін аңызға айналған Supergroove тобына айналды. Олардың алғашқы альбомы "Traction" үш есе платиналық сатылымды көрсетті және көптеген марапаттар жеңіп алды. Че Фуның атақ-даңқы 90-шы жылдарда DLT-мен бірлесіп 1996 жылы шыққан "Chains" хитіне қатысуымен жалғасты, ал 2002 жылы Жаңа Зеландия музыкалық сыйлықтарында "жыл альбомы" атағын жеңіп алды.

Хіп-хоп 2000 және 2010 жылдары

2004–2005 жылдар Жаңа Зеландияда хип-хоп музыкасының ең жоғары танымалдық деңгейі ретінде жиі қарастырылады, ал осы тақырыптағы «Hip Hop Music In Aotearoa» кітабы ұлттық кітап сыйлығына ие болды. Smashproof тобының әншісі Джин Вигмор қатысқан "Brother" синглы 2009 жылы Жаңа Зеландия чарттарының төбесіне көтерілді. Қазіргі Жаңа Зеландия хип-хопы көптеген стильдерге дамыды, Team Dynamite, Homebrew, Louie Knuxx, Rizván сияқты өнерпаздар Жаңа Зеландияда танымал, және олар әртүрлі жанрлардан көптеген элементтерді жиі пайдаланады. Che Fu және King Kapisi сияқты классикалық өнерпаздар музыкалық аренада әлі де белсенді, үнемі өнер көрсетеді және елдегі хип-хоптың дыбысына зор ықпал етті.

2020 жылдардағы хип-хоп

Ұлыбританияда туған, Оклендте тұратын нигериялық хип-хоп әртісі және продюсер Мазбу Кью 2020 жылдың 1 және 14 маусымда Оклендте өткен «Жан қаралар маңызды» (Black Lives Matter) Джордж Флойд наразылықтарын ұйымдастырушылардың бірі болды. Ол қара африкалық қауымдарға қатысты үздірілмейтін қуғын-сүргін туралы айтты, мысалы: "АҚШ-та қара нәсілді адамдарды пропорционалды түрде өлтіруге себеп болған ақ үстемдігі Жаңа Зеландияда да бар". Ол премьер-министр Жасинда Ардерннен қара нәсілді американдықтарға қарсы зорлық-зомбылықты айыптауды сұрады. Сондай-ақ ол қара американдық мәдениеттің қабылдануы, соның ішінде 1970 жылдары Оңтүстік Бронкстегі қысымға ұшыраған ұсақ азшылықтардың өнерінен туған хип-хоп және гетто мәдениеті туралы, сондай-ақ маори және Пасифика әртістерімен салыстырғанда Жаңа Зеландияның қара африкалық хип-хоп әртістеріне қарағанда нашар танылуы туралы сөйледі және жазды. Осының нәтижесінде мектептер оны және басқа ұйымдастырушыларды оқушыларымен және қызметкерлерімен сөйлесуге шақырды.

APRA күміс түрмесі

Жыл сайынғы Жаңа Зеландиядағы APRA Silver Scroll Awards сыйлығы – Жаңа Зеландия ән жазушылары үшін аса беделді награда. 1999 жылы Кинг Каписи өзінің "Reverse Resistance" синглі үшін "Күміс орамал" сыйлығын алған тұңғыш хип-хоп орындаушысы болды. 2002 жылы Че Фу (және Годфри де Грут) "Misty Frequencies" үшін, ал Nesian Mystik 2004 жылы "For the People" синглімен жеңіске жетті. Сондай-ақ 2004 жылы Scribe және P Money үлкен хиті "Not Many" үшін марапат алды.

Брейк-бэйк

Брейк-данс алғаш рет 1980 жылдардың басында Жаңа Зеландияға теледидар, фильмдер және Америка Самоасы арқылы, Батыс Самоасы арқылы келді. Жаңа Зеландияда брейк-дансқа деген құштарлықта Самоа мәдениетінің ықпалын тіл арқылы байқауға болады. Мысалы, "bopping" термині popping сөзінің самоа тіліндегі айтылуынан шыққан, ол брейк-данстың элементтерінің бірі болып табылады, онда биші дене мүшелерін роботтай қимылдатады. Алғашқы танымалдылық кезеңінен кейін брейк-данс 1990 жылдардың көп бөлігінде сәннен шықты. Сол онжылдықтың соңында ол қайта жанданды, және Аотеароа Хип-хоп саммиті сияқты шараларда брейк-данс алаңдарын кездестіруге болады. Калифорнияда самоалықтардың көше биі мен рэп музыкасына қатысқан үш он жылға жуық уақыт, самоалықтардың мәдени өндірісіне айтарлықтай әсер етті, олар Жаңа Зеландия сияқты басқа да жерлерге қоныстанды. Жаңа Зеландиядағы би американдық билердің күшті ықпалында. Брейк-данстың танымал болуының бір себебі, көптеген жастар оны өзін танудың немесе танылудың жолы деп қарады. Мектепте немесе спортта жетістікке жетіп, танылу мүмкіндігі шектеулі болған маори жастары брейк-дансты өзін көрсетудің жаңа тәсілі ретінде тапты. Жаңа Зеландия тіпті жас маорилер мен Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары үшін ұлттық брейк-данс жарысын ұйымдастырды. Бұл көптеген жас бишілерге өздерінің әлеуетін іске асыруға көмектесті. Маори және Тынық мұхиты аралдарының жастары күнделікті өмірін ұйымдастырудың балама мүмкіндіктерін тапты. Flashdance немесе Beat Street сияқты импортталған американдық медиа арқылы келген көше биінің бейнелері олардың күш-жігеріне заңдылық берді. Бұл маорилерге және жақында көшіп келгендердің балаларына сенімділік сыйлады, ал popping, locking және breaking сияқты американдық көше билерінің түрлері маори және Тынық мұхиты аралдарының жастарына өз стильдерін және кодекстерін жасау үшін қолайлы орта жасады. Жаңа Зеландияда туған хореограф және биші Парис Гобель, самоа тегінен шыққан, Джастин Бибер, Рианна, Джанет Джексон, Дженнифер Лопес, Никки Минаж, BIGBANG, CL, iKON, Taeyang сияқты әртістермен жұмыс істеді. Оның жұмысына хореографиялық топтамалар жасау және музыкалық бейнелер мен фильмдерде түсу кіреді. Оның ең танымал жетістіктерінің бірі - Джастин Бибердің "Sorry" бейнесіне хореография жасауы. 2016 жылдың наурыз айына қарай, бұл бейне YouTube-тағы ең көп көрілген 5 бейненің бірі болып табылды, оны 1,7 миллиардтан астам адам көрген. Гобель Джастин Бибердің Purpose: The Movement бейнесінің барлық он үш бейнесіне де хореография жасады және режиссерлік жасады. Бұл бейнелердің барлығын 3 миллиардтан астам адам тамашалады.

Жарыс рептері

Жаңа Зеландияда жауынгерлік рэп үлкен жер астындағы қолдауға ие болды. 1Outz – Окленд қаласында құрылған ұйымдастырылған рэп-айқас лигасы, ал Red Zone Battle's – Крайстчерч қаласында құрылған тағы бір лига.

Граффити өнері

Басқа елдердегідей, Жаңа Зеландиядағы граффити өнері екі түрге бөлінеді: бомбалау (көбінесе ірі масштабты, көп түсті, бояу қолданылатын және әдетте белгілі бір көркемдік шеберлікті талап ететін) және таңбалау (граффити жасаушының жеке есімінің стилденген жазуы). 1999 жылы Доузе өнер мұражайы "Стиль қылмыстары" атты көше өнері көрмесін ұйымдастырды, ал 2009 жылы "Ортақ негіз" көрмесі өтті. Көрмелер көше өнерінің заңды өнер түрі ретінде мойындалуының артуын көрсетті. Ең жақсы туындылардың көркемдік деңгейі мойындалды және осы саланың шеберлері көше өнері арқылы кәсіптік мансап құра алды. Кейбіреулеріне жергілікті билік органдары мен бизнес өкілдері туындылар жасауға тапсырыс берді. Қиын жағдайдағы жастарға көмектесетін ұйымдар заңды граффити сеанстарын өткізді. Тағы бір ерте шара – 2000 жылы Окленд қаласының Аотеа алаңында ұйымдастырылған "Жүйені бұзу" іс-шарасы болды. Жақында өткен шаралардың қатарында Нельсон қаласындағы Oi You! (алғаш рет 2010 жылы өткізілді), Таупо қаласындағы Graffiato (2011), Окленд қаласындағы All Fresco (2013), Крайстчерч қаласындағы From the Ground Up (2013) және Каверау қаласындағы Street Legal (2014) іс-шаралары бар.

Суретшілер

Аскью Оун (Эллиот О'Доннелл) – Жаңа Зеландиядағы ең белгілі көше суретшісі және шетелдегі көше өнері қауымдастығында кеңінен танымал. Ол 1990-шы жылдары жасөспірім шағында граффити жазудан бастап, содан кейін үлкен суреттер салуға, ал ақырында кенепте сурет салуға көшті. Кейбір көше суретшілері топтасып жұмыс істейді. Smooth Inc тобы 1980-ші жылдары Окленд қаласында жұмыс істеді. Олардан кейін 1990-шы жылдардың ортасында TMD (The Most Dedicated) тобы пайда болды. Cut Collective 2006 жылы құрылды. Оның мүшелеріне қоғамдық монументалды суреттер салуға тапсырыс берілді және олар Доузе өнер мұражайында, Окленд өнер галереясында және Дунедин қоғамдық өнер галереясында көрмелер өткізді. Дива, Мизери (Танжа Томпсон), Флокс (Хейли Кинг), Эрин Форсайт, Ксо Холл, Икон және Мика Стил сияқты көптеген әйел суретшілер өздерінің еңбектерімен танылды.