Кіріспе

Пенсильвания штатындағы округ, АҚШ

Сомерсет округі (Pennsylvania German: Somerset Kaundi) – Пенсильвания штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 74 129 адамды құрайды. Округтың орталығы – Сомерсет қаласы. Округ 17 сәуірде 1795 жылы Бедфорд округінің бір бөлігінен құрылып, Англиядағы Сомерсет округінің құрметіне аталған. Округ штаттың Оңтүстік-Батыс Пенсильвания аймағының бір бөлігі болып табылады. Сомерсет округі Сомерсет, ПА микрополитендік статистикалық аймағын қамтиды, ол Джонстаун-Сомерсет, ПА біріктірілген статистикалық аймағының құрамына кіреді. Округ 11 қыркүйекке жасалған теракттерге қатысқан төрт рейстің бірі – United Airlines 93 рейсінің апатқа ұшыраған жері ретінде белгілі. Рейс Шэнксвилл ауылының жанында құлаған, себебі ұшақ жолаушылары Аль-Каиданың қаскөйлерімен ұшақты бақылау үшін күрескен, террористердің мақсаты – ұшақты АҚШ Конгресінің ғимараты немесе Ақ үйге соқтыру болатын. Сомерсет округіндегі амиш қауымы – әлі күнге дейін бар екінші ескі амиш қауымы, ол 1772 жылы құрылған. Ол округтің оңтүстігінде, Мейерсдейл және Спрингс ауылдары маңында орналасқан.

Негізін қалау

Оңтүстік-батыс Пенсильвания Камберленд округі деп аталатын үлкен аймақ ретінде басталып, халық санының өсуімен кішігірім округтерге бөлінді. 1771 жылы Камберлендтің бір бөлігінен Бедфорд округі құрылды, ол "Ескі Бедфорд округі" деп аталады және қазіргі 20 кіші округті қамтиды. 1773 жылы Бедфорд округінің бір бөлігі Вестморленд округін құру үшін бөлінді. 1787 жылы Бедфорд округі екіге бөлінді: солтүстік бөлігі Хантингдон округіне, ал оңтүстік бөлігі кіші Бедфорд округіне айналды. 1795 жылдың 17 сәуірінде Сомерсет округі Бедфорд округінің батыс бөлігінен бөлініп шықты, ал жаңа округтің аты Англиядағы Сомерсеттен алынды. 1804 жылы Сомерсет округінің солтүстік жартысы Кембрия округін құру үшін бөлінді. 1804 жылдан бері Сомерсет округі тағы бөлінбеді.

Колониялық дәуір

Джордж Вашингтон 1753 жылдың соңында, француз және үнді соғысы басталар алдында, барлау экспедициясымен Сомерсет округі арқылы өтті. Бірнеше жылдан кейін Сомерсет округі арқылы Форбс жолы салынды. Карлайлдан қазіргі Питтсбургке дейінгі 200 мильдік бұл қашықтық 1758 жылғы британдық экспедицияда бригадалық генерал Джон Форбс тарапынан француздық Форт-Дюкесні басып алу мақсатымен құрылды. Форбс жолы – шығыстан жабдықтау желілерін құру үшін шөл дала арқылы салынған екі үлкен батыс құрлық жолының бірі еді. Кейіннен ол Огайо аймағына саяхаттайтын ізашарлардың негізгі жолы болды. Бұл аймаққа алғашқы қоныс аударушылар – тері аулаушылар мен аңшылар келді. Қазіргі Сомерсет округіндегі ең алғашқы тұрақты ақ халықтың қонысы «Түркия аяғы» деп аталатын аймақта орналасқан. «Джерси қонысының» халқы 1770 жылдары Нью-Джерси штатының Эссекс және Моррис округтерінен көшіп келді.

United Airlines 93 рейсі

Сомерсет округі 2001 жылы әлемге танымал болды, 11 қыркүйек шабуылдарының бөлігі ретінде, Шенксвилл қаласына жақын Стоникрик елді мекеніне қатысты, United Airlines 93 рейсінің ұшағы құлады. Ұшақ апаты туралы алғашқы расталған хабар Сомерсет округі әуежайынан келді және NBC телеарнасының "The Today Show" бағдарламасында жарияланды. Бұл рейстің басты мақсаты Вашингтондағы АҚШ Капитолийі болған деп саналады. 93 рейсінің кабинасындағы дауыс жазбасы, экипаж пен жолаушылардың ұшақты басып алуға тырысқанын көрсетті, себебі телефон арқылы 11, 77 және 175 рейстері сол таңда ғимараттарға құлатылғанын білген. Жолаушылардың бақылауға ие болуы мүмкін болған кезде, қаскөйлер ұшақты аударып, қасақана құлатты. Олардың ерлігі құрметтелді және апат орны, жолаушылар мен экипажтың мәңгілік бейіті, қазір Ұлттық саябақ жүйесінің қамқорлығындағы 93 рейсі ұлттық ескерткішінің бір бөлігі ретінде қорғалады. "USS Somerset" әскери кемесі 93 рейсі трагедиясын еске алу үшін аталды. Сомерсет округі – Пенсильванияның оңтүстік жиегімен орналасқан, ең оңтүстіктегі округтерінің бірі. Округ Мэриленд штатының Гаррет және Аллегани округтерімен, сондай-ақ Пенсильванияның Файетт, Вестморленд, Кембрия және Бедфорд округтерімен шектеседі.

Климат

Сомерсет округі, Гаррет округімен бірге, АҚШ-тың қар жауын көп көретін мекендерінің бірі болып табылады, округтің ең биік жерлері әр жылғы қыста 150 дюймнен астам қар жинақтайды. Округтің биіктігі және Ұлы көлдер мен Атлант мұхитына жақын орналасуы қазан айының соңынан сәуір айының басына дейін Nor'easter және көлден келген қардың көтерілуіне ықпал етеді. Сомерсет округінде шілде айынан басқа барлық айларда қар тіркелген, алайда жергілікті әңгімелерде 1816 жылы, "жазсыз жылда" тіпті шілдеде де қар жауғаны айтылады. Пенсильвания штатының ең биік табиғи нүктесі – 3213 фут (979 метр) биіктігіндегі Дэвис тауы округтің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Округ жылы жазғы ылғалды континенттік климатқа (Dfb) ие, ал Сомерсет округіндегі орташа айлық температура қаңтарда 24,5°F, шілдеде 67,1°F құрайды.

Геология

Сомерсет округі Аллегей платосының физиографиялық провинциясының шығыс шекарасында орналасқан, ол палеозойдың орта және соңғы кезеңдеріндегі жұмсақ бүктеліске ұшыраған және жазық жатқан шөгінді тау жыныстарымен сипатталады. Округтың шығыс шекарасы шамамен Аллегейнік алқап пен Ридж және Долина провинциясы арасындағы геологиялық шекарада (алғашқы және орта палеозой дәуірінің бүктеліске ұшыраған және жарылған шөгінді жыныстарымен сипатталады) орналасқан. Округтегі шөгінді тау жыныстарының стратиграфиялық тізімі девонның Шерр формациясынан пенсильванияның Мононгахела формациясына дейін жетеді. Бұл жыныстардың көпшілігі кластикалық (конгломерат, құмтас, тақта тас), ал бетіне әктас өте аз немесе мүлдем жоқ. Округ аумағында ешқандай магмалық немесе метаморфты тау жыныстары табылмайды. Құрылымдық тұрғыдан Сомерсет округінде көптеген жұмсақ бүктелістер бар, олардың осі шамамен солтүстік-солтүстік-шығыс бағытында. Синклиналдарға Youghiogheny синклині, New Lexington/Johnstown синклині, Сомерсет синклині, Берлин синклині және Wellersburg синклині (Мэриленд штатында George's Creek синклині деп аталады) жатады. Wilmore синклинінің оңтүстік ұшы Windber қаласында орналасқан. Антиклиналдарға Laurel Hill антиклині, Centerville дөңгелегі, Boswell дөңгелегі, Negro Mountain антиклині және Берлин мен Wellersburg синклиналдары арасындағы атаусыз антиклин жатады. Округтың негізгі таулары (батыстан шығысқа қарай) Laurel Hill (батыс шекарасының бөлігін құрайды), Negro Mountain, Meadow Mountain, Savage Mountain және Allegheny Mountain. Negro Mountain сонымен қатар Пенсильваниядағы ең биік нүкте – Mount Davis-ті қамтиды. Әр тау солтүстік-шығысқа қарай бағытталған. Сомерсет округінің барлық аумағы соңғы мұздық периодының оңтүстігінде орналасқандықтан, ол ешқашан мұзбен жабылған емес. Дегенмен, плейстоцен дәуірінде (мұз дәуірінде) перигляциалдық процестер басым болды. Округтың көп бөлігі плейстоцен кезінде тундра болған болуы мүмкін. Mount Davis-те тундраға тән жер бедерінің үлгілері әлі де көрініп тұр, бірақ олар өсімдік жамылғысымен жартылай жасырылған. Оңтүстік-батыс Сомерсет округінің негізгі су ағындары Casselman өзені және Laurel Hill сағасы, олар оңтүстік-батыс шекарасында Youghiogheny өзеніне құяды. Солтүстік-батыста Stonycreek өзені, Shade Creek және Quemahoning Creek (Quemahoning су қоймасына құяды) Conemaugh өзенінің салалары болып табылады. Бұл су ағындарының барлығы Миссисипи өзенінің су алабының бөлігі. Оңтүстік-шығыста Wills Creek шығысқа қарай Bedford округіне, содан кейін Мэрилендке құяды, онда ол Potomac өзенімен қосылады. Сонымен қатар, Juniata өзенінің Raystown тармағының бастауы Сомерсет қаласынан шығысқа қарай орналасқан. Potomac және Juniata өзендері де Chesapeake Bay су алабының бөлігі болып табылады. Сомерсет округінде көмір кен орындары бар. Көмір толығымен битуминозды, оның көп бөлігі қазылған немесе қазылып жатыр. Көмірдің көп бөлігі Негізгі битуминозды алабында орналасқан, ол солтүстікке және батысқа қарай көршілес округтерге, оңтүстікке қарай Мэриленд пен Батыс Вирджинияға дейін созылады. Қалғаны Georges Creek алабында орналасқан. Округ аумағында көптеген тасталған кен орындары бар, және қышқыл кендік сулар көптеген аймақтарда экологиялық проблеманы құрайды. Тасталған кен орындарынан шығарылатын судың салдарынан балықсыз өзендер пайда болады. Бұларға Casselman өзенінің, Shade Creek, Stonycreek өзенінің және Quemahoning Creek-тің бөліктері, сондай-ақ олардың көптеген салалары жатады. Округтың солтүстік-батыс бөлігінде көптеген шағын, терең табиғи газ кен орындары бар.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша округте 80 023 адам, 31 222 үй шаруашылығы және 22 042 отбасы тұратын. Халық тығыздығы 37 163 тұрғын үй бірлігін құрады. Ауданның нәсілдік құрамы: 97,39% ақ нәсілді, 1,59% қара немесе афроамерикалық, 0,08% американдық индейлер, 0,21% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,31% басқа нәсілдер және 0,40% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 0,66% -ы испаниялық немесе латын америкалықтар. 41,5% -ы неміс, 10,4% -ы американдық, 7,4% -ы итальяндық, 6,4% -ы ирландтық, 6,4% -ы поляк және 5,8% -ы ағылшын тегінен шыққан. 31 222 отбасының 29,40% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 58,30% -ы бірге тұратын жұбайлар, 8,50% -ы күйеуі жоқ әйелдер, ал 29,40% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 26,10% -ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,60% -ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдардан тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,45 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,95 адамды құрайды. Округтегі халықтың жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 22,30%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер – 7,60%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер – 27,80%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер – 24,30%, ал 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер – 18,00%. Орташа жас 40 жас. Әр 100 әйелге 99,80 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 98,90 еркек сәйкес келеді.

2020 жылғы халық санағы

+Сомерсет округінің нәсілдік құрамы
RaceNum. Перк.
Ақ (NH) 69 044 93,1%
Қара немесе африкалық американдық (NH) 1 860 2,51%
Американың түпкілікті халқы (NH) 500 0,1%
Азиялық (NH) 194 0,26%
Тынық мұхиты аралдарының халқы (NH) 7 0,01%
Басқа/аралас (NH) 1 934 2,61%
Испан немесе латиноамерикандық 1 037 1,4%

Микрополитендік статистикалық аймақ

АҚШ-тың Басқару және бюджет басқармасы Сомерсет округін Сомерсет, ПА микрополитендік статистикалық аймағы (МСА) деп белгіледі. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, микрополитендік аймақ Пенсильвания штатында халық саны бойынша 7-орында және 77 742 тұрғыны бар АҚШ-та 77-орында болды. Сомерсет округі сондай-ақ Джонстаун-Сомерсет, ПА біріктірілген статистикалық аймағының (CSA) құрамына кіреді, ол Сомерсет округі мен Камбрия округінің халықтарын біріктіреді. Біріктірілген статистикалық аймақ Пенсильвания штатында 10-орында және 221 421 тұрғыны бар АҚШ-та 130-орында болды.

Басқа округтік кеңселер

Кеңсе Лауазымы Партия Алғаш сайланған Сот хатшысы Роза Свонавек Республикалық 2011 Протонотариус C. Джинни Кастер Республикалық 2023 (міндетін атқарушы) Коронер Кулен Сванк Республикалық 2021 Аудандық прокурор Моли Метсгар Республикалық 2023 Мүлікті тіркеуші Патриция Пейфер Республикалық 2013 (тағайындалған) Өсиеттер тіркеушісі Шарон Акерман Республикалық 2003 Шериф Дюстин Уэйр Қазынашы Тони ДеЛука Республикалық 2021 Аудитор Джерри Лайонс Республикалық 2003 (тағайындалған) Аудитор Джоанн Уоллс Республикалық 2015 Аудитор Шелли Гленснер Демократ 2015