Кіріспе

Огайо штатының Аштабула округі — АҚШ-тың Огайо штатының ең солтүстік-шығыс округі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, округтің халқы 97 574 адамды құрайды. Округ орталығы — Джефферсон қаласы, ал ең ірі қаласы — Аштабула. Округ 1808 жылы құрылып, 1811 жылы ұйымдастырылды. Аштабула атауы ленапе тіліндегі "ashte pihële" тіркесінен шыққан, ол "әрқашан балыққа жетеді, таратуға болады" деп аударылады және "apchi" ("әрқашан") + "tepi" ("жеткілікті") + "hële" (қозғалыс етістігі) сөздерінің қысқартылған түрі. Аштабула округі Кливленд, Огайо метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Округ ең көп танылғаны – округ шегіндегі он тоғыз жабық көпір, оның ішінде АҚШ-тағы ең ұзын және ең қысқа жабық көпірлер бар. Жүзім – маңызды егін, ал жақын жердегі көлдің қолайлы микроклиматының арқасында аймақта бірнеше жүлделі шарап заводтары бар. Қыс айларында Аштабула округі (іргелес Геауга және Лейк округтерімен, сондай-ақ көршілес Пенсильвания штатындағы Кроуфорд және Эри округтерімен бірге) көлдің әсерінен жиі қар жауады және Оңтүстік-Шығыс Эри көлінің қарлы аймағының бөлігі болып табылады.

Тарих

Байланыс кезінде Аштабула округі шығыстағы Эри тайпасы мен батыстағы Уитлси мәдениеті арасында бөлінген сияқты. Эри – ирокездерге ұқсас ұйымдасқан ирокез халқы, олар бірдей дінге сенген және қамалмен қоршалған ауылдардағы ұзын үйлерде тұрған. Қазіргі Эри, Пенсильванияда олардың зираттары болған болуы мүмкін. Ал байланысқа келмеген Уитлси тайпасы көбінесе алгонкиндерден шыққан деп есептеледі. Олар да байланыс кезінде ұзын үйлерде тұрған (алдында вигвамдар мен Форт Антик стиліндегі үйлерде тұрғаннан кейін), топырақ қоршауларымен қоршалған ауылдарда және әрбір елді мекеннің жанында кішкентай жергілікті зираттар болған. Француздар кемемен Ұлы көлдерді алғаш зерттеді және оның тұрғындарымен ешқашан кездеспегендіктен, ұзын үйлердің жалғасуын көріп, бүкіл аймақ Эри тайпасына тиесілі деп жаңылысты. Екі тайпа да, шамамен 1630–1701 жылдар аралығындағы Бобер соғыстары кезінде Ирокездер конфедерациясы тарапынан құрытылған болуы мүмкін, бұл кейін француз-үнді соғыстарының біріншісіне ұласқан. Иезуиттердің хабарламалары Эри тайпасы мен олардан батысқа қарай орналасқан, француздықтар бұрыннан таныс болған басқа алгонкин тайпаларына ұқсас белгісіз тайпа арасындағы ішкі жанжал туралы әңгімелерді жеткізеді. Археологтар осы кезеңге қатысты Виндзорда (қазіргі балалардың жазғы лагері ішінде) және Коннеутта үш ауылды жерді анықтады. Бобер соғыстарынан және 1701 жылы аяқталған француз-үнді соғыстарының алғашқы қақтығысынан кейін, Англия мен Франция арасындағы ресми шекара қазіргі Огайо-Пенсильвания шекарасында белгіленді. Бұл Пенсильвания жағында ағылшын бекіністерінің салынуына әкелді, олар келесі 50 жыл ішінде француз-үнді соғыстарының келесі қақтығыстарында маңызды рөл атқарды. Еуропалықтар Америкаға келгеннен кейін, Аштабула округіне айналған жер бастапқыда 1764 жылы Ұлыбританияға өткен француз Иллинойс өлкесінің бөлігі болды. Ол Канаданың қалған бөлігімен (Жаңа Франция) бірге Квебек провинциясына қосылды, бірақ көбінесе Огайо өлкесі деп аталды. Ирокездер аймақта, көбінесе тұтқынға алынған гурондардан құралған, вассалдық тайпаны орналастырды. Олар 1690 жылдары француздықтар Ирокездер мен ағылшынның ықпалын аймақтан ығыстырғаннан кейін олардың бақылауынан босады. Вайандот тайпасы кейіннен Кливленд, Акрон, Махонинг өзені және Огайо-Пенсильвания шекарасы арасындағы аумақтың көп бөлігін, өздері, Сенека, Шоуни, Ленапе және тіпті Эри көлінің батыс жағында тұратын Оттава немесе Миссиссауга тайпаларымен бірге орманды аң аумағы ретінде бекітті. Оттава тайпасы Аштабула округінде екі танымал аң аулау лагерьлерін ұстады – біреуі Коннеутта, екіншісі Андоверде. Ленапе Пенсильванияның батысында және Махонинг округінің Янгстаун қаласында бірнеше ауылдарды ұстады. Солтүстік-Батыс Үнді соғысы аяқталғаннан кейін (Америка революциясынан кейін АҚШ-тың талап еткен аумақтағы Ұлы көлдер аймағындағы барлық тайпалармен арадағы қақтығыс, 1790 жылдары) тайпалар Гринвилл келісімі арқылы аймақтың иелігін АҚШ-қа беруге мәжбүр болды, ал қалған Оттава тұрғындары жер аударылды. Алайда, алғашқы қоныс аударушылар Оттава тайпасының бір бөлігі аймақта тағы отыз жыл бойы қалғанын еске алды, олар 1812 жылғы соғысқа дейін Стритсборо маңында тұратын Сенека тайпасымен бірге Трумбулл, Геуга және Портедж округтерінде көрінді. Трумбулл округіндегі тайпа өкілдері әдетте үш басшымен – Киогг, Паква және Кадашавеймен келісімдер жасады, ал Сенека тайпасы Бигсон және кейіннен оның туысы Никашоудың басшылығында болды. Бұл аймақты француз-үнді соғыстары кезінде ағылшын әскері бірнеше рет кезіп өтті, соның ішінде майор Роберт Роджерс басқарған топ, ол ақырында Понтиакты француздардан ағылшындарға ауысуға көндірді. 18 ғасырдың соңында жер Солтүстік-Батыс территориясындағы Коннектикут Батыс резервациясының бөлігіне айналды, содан кейін 1795 жылы Коннектикут жер компаниясы оны сатып алды, нәтижесінде аймақта алғашқы американдық қоныс аударушылар пайда болды. Ол Геуга округінен және солтүстік Трумбулл округінің кішкентай бөлігінен құрылды. Азамат соғысына дейінгі кезеңде Огайоның бүкіл Батыс резервациясы құлдыққа қарсы болды, бірақ Аштабула округі қарсылықтың орталығы болды. Джон Браунның үлкен ұлы Джон-младший жылдар бойы округте тұрды, ал оның інісі Оуэн Вирджиния Харперс-Ферриге жасаған шабуылдағы рөлі үшін оны экстрадициялауға тырысқан кезде оның қасында паналады. Олардың айтуынша, 200 адамнан тұратын қарулы топ оларды АҚШ-тың қай жерінен немесе тіпті Канададан да қауіпсіз етеді. Денджерфилд Ньюби Аштабула округінде Джон Браунмен кездесті.

География

АҚШ халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 1368 шаршы миль (3543 км²), оның ішінде 702 шаршы миль (1818 км²) құрлық, ал 666 шаршы миль (1725 км²) (49%) су алабын құрайды. Бұл ауданы бойынша Огайо штатындағы ең үлкен округ.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 102 728 адам, 39 397 үй шаруашылығы және 27 774 отбасы тұратын. Халық тығыздығы анықталмаған. 43 792 тұрғын үй бірлігі бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Округтың этникалық құрамы: 94,07% ақ нәсілді, 3,16% қара немесе афроамерикалық, 0,19% американдық индейлер, 0,34% азиялық, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,85% басқа нәсілдер және 1,36% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 2,23% испаниялық немесе латын американдықтар. 2000 жылғы санақ бойынша, 19,3% неміс, 11,6% итальян, 10,6% ағылшын, 10,5% ирланд және 10,3% американдық тегінен шыққан. 95,2% ағылшын, 2,4% испан және 0,8% неміс тілдерін ана тілі ретінде меңгерген. 39 397 үй шаруашылығының 32,40%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 54,80%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,40%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 29,50%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 24,80%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 10,70%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,56 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,05 адамды құрайды. Округта халық жас бойынша келесідей тараған: 18 жасқа дейінгілер – 26,20%, 18-24 жас аралығы – 7,60%, 25-44 жас аралығы – 28,00%, 45-64 жас аралығы – 23,60%, ал 65 және одан жоғары жастағылар – 14,70%. Медианалық жас 38 жас. Әр 100 әйелге 95,10 еркек шамасында. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 92,10 еркек шамасында. Округтағы үй шаруашылығының медианалық табысы 35 607 доллар, ал отбасының медианалық табысы 42 449 доллар. Ер адамдардың медианалық табысы 33 105 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 22 624 доллар. Округтағы жан басына шаққандағы табыс 16 814 долларды құрайды. Отбасылардың 9,20%-ы және халықтың 12,10%-ы кедейлік шегінен төмен жатыр, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 17,10%-ы және 65 жастан асқандардың 8,60%-ы.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 101 497 адам, 39 363 шаруашылық және 26 495 отбасы тұратын болды. Халық тығыздығы анықталмаған. 46 099 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Округтың нәсілдік құрамы: 92,7% ақ нәсілді, 3,5% қара немесе афроамерикалық, 0,4% азиялық, 0,2% американдық үндістер, 1,1% басқа нәсілді және 2,1% екі немесе одан көп нәсілді. Испан немесе латын американдықтар халықтың 3,4% құрады. 39 363 шаруашылықтың 31,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 49,2%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,4%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 32,7%-ы отбасы емес, ал 26,9%-ы жеке тұлғалардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,50 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,01 адамды құрады. Медианалық жас 41,0 жас.

Мәдениет

Аштабула округі (қосындағы Лейк округімен бірге) ХХ ғасырдың басында ірі фин-американдық қауымдастығының қалыптасуына ықпал етті, сол себепті аймақта көптеген фин-американдықтар мекендейді. Аштабула округінде он сегіз сақталған жабық көпір бар. Олардың тоғызы 1900 жылға дейін салынған. Аштабула округінің жабық көпірлерінің тізіміне қараңыз.