Кіріспе
Солтүстік Дакота штатындағы округ, АҚШ. Мортон округі – АҚШ-тың Солтүстік Дакота штатындағы округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша, округтің халқы 33 291 адамды құрайды, бұл Солтүстік Дакота штатындағы халық саны бойынша алтыншы округ. Округ орталығы – Мандан қаласы. Мортон округі Бисмарк, НД метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді.
Morton County is a county in the U. S. state of North Dakota. As of the 2020 census, the population was 33,291, making it the sixth most populous county in North Dakota. Its county seat is Mandan. Morton County is included in the Bismarck, ND, Metropolitan Statistical Area.
Ерте тарих
Округ 1873 жылдың 8 қаңтарында Дакота территориясының заң шығарушы органымен құрылды, бұрын ешқандай округке кірмеген аумақты пайдаланды. Округ ұйымдастырылуы сол кезде толыққан жоқ, бірақ жаңа округ әкімшілік немесе сот мәселелері бойынша ешқандай округқа қосылмады. Оның ұйымдастырылуы 1878 жылдың 5 қарашасында аяқталды. Ол Оливер Хазард Перри Трок Мортон (1823-1877) есімімен аталып, ол Америка Азамат соғысы кезінде Индиана штатының губернаторы, ал кейін АҚШ сенаторы болған. 1879 жылдың 10 ақпанында округтің бір бөлігі бөлініп шықты, бұл округ ұйымдастырылуын толықтырмауға себеп болды. Бұл 1881 жылдың 28 ақпанына дейін жалғасты, содан кейін ұйымдастыру қайтадан аяқталды. Округ шекаралары 1881 және 1887 жылдары өзгертілді. 1916 жылы Мортон округінің бір бөлігі Грант округін құру үшін бөлінді, Мортон округінің шекаралары қазіргі күйіне келді. Солтүстік Тынық мұхиты темір жолы Миссури өзеніндегі көпірінің батыс жағына баратын жерін жариялағаннан кейін, 1878 жылдың желтоқсанында жаңа елді мекен пайда болды. Бастапқыда АҚШ поштасы өзен жағасындағы елді мекенді сәйкес округ атымен "Мортон" деп атады. Мортон пошта бөлімі кейіннен қала орталығынан батысқа қарай 3 шақырымға көшірілді. 1881 жылы заң шығарушы орган бөлінген жерді Мортон округіне қайтарғаннан кейін округ қайта ұйымдастырылды. Алғаш Мандан деп аталған қала округ орталығы болып бекітілді.
ДАПЛ наразылығы
2014 жылдың қыркүйегінен бастап ұсынылған соңғы рұқсат алу өтінімдерінде 1172 мильдік Дакота қолжетімділік құбыржолы (DAPL) маршруты Мортон округі арқылы 72 мильдік бөлігін қамтиды. Округ 2016 жылдың сәуір айында DAPL наразылықтарының орталығына айналды. 2016 жылдың тамызында Standing Rock Sioux Tribe (SRST) құрылысты тоқтату мақсатымен Америка Құрама Штаттарының Армиялық Инженерлік Корпусына (USACE) қарсы сотқа шағым түсірді. АҚШ округтік судьясы Джеймс Е. Боасбергтің 58 беттік шешімінде тайпа USACE және Energy Transfer Partners (ETP) тайпалардың шағымдарын қарау процесіне қатыспағанын көрсетті. Бұдан әрі, тайпа сотқа шағымда судың ластануынан қорқу туралы мәлімдеме жасамады. Сотқа шағым қабылданбады және апелляция да сәтсіз аяқталды. Amnesty International 2016 жылдың 28 қыркүйегінде шериф Кайл Кирчмайерге хат жолдап, жеке мердігерлердің күш қолдану фактілерін тергеп, кедергілерді жоюды және халықаралық құқық пен стандарттарға сәйкес бейбіт наразылықтарды қамтамасыз ету үшін Мортон округі шерифтерінің тәртіпсіздікке қарсы жабдықтарын қолдануын тоқтатуды сұрады. Бұл хат 3 қыркүйекте жеке күзетшілердің наразылықшыларға қарсы күзетші иттерді және бұрыш газын қолданғандарына жауап ретінде жазылды. 20 қарашада Солтүстік Дакота полиция қызметкерлері суық температурада наразылық көтерілісіне резеңке оқтар, көзден жас шығару газы, CS баллондары және өрт сөндіру шланғыларынан су атты.
География
Миссури өзені Мортон округінің шығыс шекарасы бойымен оңтүстік-шығысқа қарай ағады, ал Канонбол өзені округтің оңтүстік шекарасының шығыс бөлігі бойымен солтүстік-шығысқа қарай ағады. Округтің жер бедері төменгі, иілген төбелерден тұрады, олар шатқалдармен және су тоқтап ағатын жерлермен тілген; көбінесе тегіс жерлер егіс шаруашылығына пайдаланылады. Жер бедері көбінесе шығысқа және оңтүстікке қарай еңкейеді, сондай-ақ өзен аңғарларына қарай да еңкейеді, ең биік нүктесі солтүстік шекарасының орта тұсына жақын, теңіз деңгейінен 724 метр биіктікте. Округтің жалпы ауданы 1945 шаршы миль (5038 км²), оның ішінде 1926 шаршы миль (4988 км²) құрлық және 19 шаршы миль (49 км²) (1,0%) су.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша округте 27 471 адам, 11 289 шаруашылық және 7 523 отбасы болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 12 079 тұрғын үй бірлігі орташа тығыздықпен орналасқан. Округтің нәсілдік құрамы: 93,6% ақ нәсілді, 3,6% американдық үндістер, 0,4% қара немесе афроамерикалықтар, 0,2% азиялықтар, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,4% басқа нәсілдер және 1,6% екі немесе одан көп нәсілге жататындар. Испан немесе латын американдықтары халықтың 1,5% құрады. Тегі бойынша қарастырғанда… 11 289 шаруашылықтың 30,9%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 53,1%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, 33,4%-ы отбасы емес, ал 27,7%-ы жеке адамдардан тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,38 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,90 адамды құрайды. Медианалық жас 39,3 жас. Округтағы шаруашылықтың медианалық табысы 50 591 доллар, ал отбасының медианалық табысы 62 713 доллар болды. Ер адамдардың медианалық табысы 42 044 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 31 505 долларға тең. Округтағы жан басына шаққандағы табыс 25 303 долларды құрады. Шаруашылықтың 5,4%-ы және халықтың 8,2%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 10,8%-ы және 65 жастан асқандардың 9,6%-ы.