Кіріспе

Gentoo Linux (/dʒ/ɛ/n/t/uː/ JENtoo) – Portage пакеттік жүйесін пайдаланып құрылған Linux дистрибутиві. Бинарлық бағдарламалық қамтамасыз етуден айырмашылығы, бастапқы код пайдаланушының қалауынша жергілікті түрде компиляцияланады және көбінесе нақты компьютер түріне оңтайландырылады. Кейбір пакеттерге алдын ала компиляцияланған екілік файлдар қолжетімді. Gentoo кең ауқымды процессор архитектураларында жұмыс істейді. Толық тізімді оң жақтағы кестеден қараңыз. Gentoo пакеттік жүйесі модульдік, портативті, оңай күтілетін және икемді болу үшін жасалған. Gentoo өзін мета-дистрибутив деп сипаттайды, өйткені оның бейімделу қабілеті жоғары, көптеген пайдаланушылардың жүйеге және қолданатын қосымшаларына тән, бірегей конфигурациялары мен орнатылған бағдарламалар жиынтығы болады. Gentoo Linux ең жылдам жүзетін пингвин түрі – gentoo пингвинінің атымен аталады. Атау Gentoo-ның маңызды ерекшелігі болып табылатын, машинаға қатысты оңтайландыру арқылы жылдамдықты арттыру мүмкіндігін көрсету үшін таңдалды.

Тарих

Gentoo Linux бастапқыда Дэниел Роббинс Енох Linux дистрибутиві ретінде жасаған. Мақсаты – алдын ала компиляцияланған бинарлық файлдарсыз, аппараттық құралға қалыптастырылған және тек қажетті бағдарламаларды ғана қамтитын дистрибутив құру болатын. 1999 жылдың желтоқсан айында «Енох» дистрибутивінің 0.75 нұсқасы осы атпен таратылды. Дэниел Роббинс және басқа да үлескерлер Cygnus Solutions компаниясы жасаған EGCS деп аталатын GCC-нің түйінді нұсқасымен тәжірибе жасады. Осы кезде «Enoch» «Gentoo» Linux деп қайта аталды. EGCS-ке енгізілген өзгерістер ақырында ресми GCC-нің (2.95 нұсқасы) құрамына кірді, ал басқа Linux дистрибутивтері де осындай жылдамдыққа қол жеткізді. Өзінің жүйесіндегі қателік салдарынан туындаған мәселелерден кейін Роббинс Gentoo-дың дамуын тоқтатты және бірнеше айға FreeBSD-ге ауысты, кейін «Біздің автоқұрастыру жүйемізді (қазір Portage деп аталады) нағыз келесі буынның порттар жүйесіне айналдыру үшін бірнеше FreeBSD мүмкіндіктерін қосуды шештім» деді. Gentoo Linux 1.0 2002 жылдың 31 наурызында жарық көрді. 2004 жылы Роббинс коммерциялық емес Gentoo Foundation-ды құрды, оған барлық авторлық құқықтар мен тауарлық белгілерін берді және жобаның бас архитектор қызметінен кетті. Қазіргі уақыттағы қамқорлар кеңесі 2008 жылдың 2 наурызында (сайлаудан кейін) жарияланған бес мүшеден тұрады. Сонымен қатар, Gentoo-ның техникалық мәселелері мен саясатын қадағалайтын жеті мүшелі Gentoo кеңесі де бар. Gentoo кеңесінің мүшелері жыл сайын, бір жыл мерзімге белсенді Gentoo әзірлеушілерімен сайланады. Кеңес мүшесі қызметтен кеткен кезде, оның орнын ауыстырушыны қолданыстағы Кеңес мүшелері дауыс беру арқылы анықтайды. Gentoo Foundation – Нью-Мексико штатында тіркелген коммерциялық емес корпорация. 2007 жылдың соңында Қордың жарғысы күшін жойды, бірақ 2008 жылдың мамырында Нью-Мексико штаты Gentoo Foundation, Inc. компаниясының жақсы жағдайда екенін және бизнеспен айналысуға құқылы екенін мәлімдеді. Gentoo-ның авторы Дэниел Роббинс 2004 және 2007 жылдары басқа әзірлеушілермен туындаған келіспеушіліктерге байланысты жобадан кетіп қалды.

Ерекшеліктері

Gentoo Linux пайдаланушыларына өздері орнатқан және компьютерлерінде іске қосылған бағдарламаларды толық бақылауға мүмкіндік береді. Portage командасын бір рет іске қосу Gentoo репозиторийінің жергілікті көшірмесін жаңартуға, пакет іздеуге немесе бір немесе бірнеше пакеттерді және олардың тәуелділіктерін жүктеуге, құрастыруға және орнатуға болады. Жеке пакеттер үшін немесе жалпы түрде "USE флагтары" арқылы құрастыру мүмкіндіктерін орнатуға болады. Пакеттерді құрастыру бірнеше компьютерде таратылуы мүмкін. Сонымен қатар, пайдаланушы үлкен файлдық жүйені жадыға орнатып, пакеттерді құрастыру процесін жылдамдатуы мүмкін. Кейбір тәсілдердің кемшіліктері бар және олар әдепкі бойынша қосылмайды. Егер бір пакетті бірнеше, шамалы ұқсас аппараттық жабдыққа ие компьютерлерге орнату керек болса, пакет бір рет құрастырылып, қалған компьютерлерге жылдам орнату үшін бинарлық пакет жасалуы мүмкін. 2023 жылдың 29 желтоқсанында Gentoo бинарлық пакеттерді жүктеуге және тікелей орнатуға ұсынатыны жарияланды. Көптеген архитектуралар үшін бұл негізгі жүйеге және апталық жаңартуларға шектеледі. Дегенмен, amd64 және arm64 үшін бинарлық пакеттердің көлемі 20 ГБ-тан асады.

Көшіруге қабілеттілік

Gentoo – бастама кодына негізделген дистрибутив, онда пакеттерді қалай құрастыру керектігін сипаттайтын репозиторий бар, сондықтан әртүрлі машина архитектуралары үшін нұсқауларды қосу өте оңай. Бастапқыда IA 32 архитектурасында құрылған Gentoo кейіннен көптеген басқа архитектураларға көшірілді. Ол IA 32, x86 64, IA 64, PA RISC, 32 биттік және 64 биттік PowerPC, 64 биттік SPARC, DEC Alpha және 32 және 64 биттік ARM архитектураларында ресми түрде қолдалады және тұрақты деп есептеледі. MIPS, PS3 Cell Processor, System Z/s390 архитектураларында да ресми түрде қолдау көрсетіледі, бірақ олар әзірлеу сатысында саналады. 32 биттік SPARC және SuperH аппараттық құралдарына ресми қолдау тоқтатылды. Gentoo/Alt жобасы BSD-ден туындаған, соның ішінде macOS сияқты басқа операциялық жүйелерге тасымалдауды белсенді түрде жүзеге асырып жатыр. Gentoo/FreeBSD жобасы FreeSBIE негізінде жұмыс істейтін нұсқаулыққа ие, ал Gentoo/NetBSD, Gentoo/OpenBSD және Gentoo/DragonFly әзірленуде. Portage-ты OpenSolaris-те жұмыс істеуге бағытталған жоба да бар. Бұрын GNU Hurd-қа Gentoo портын жасауға ресми емес жоба болған, бірақ ол 2006 жылдан бері тоқтап тұр. Gentoo Prefix-ті (Gentoo-ға балама орнату әдістерін ұсынатын жобамен қамтамасыз етілген) Windows-тағы Cygwin ортасына орнатуға болады, бірақ бұл конфигурация тәжірибелік болып табылады.

Орнату

Gentoo бірнеше жолмен орнатылуы мүмкін. Ең көп таралған әдіс – Gentoo minimal CD-ді stage3 tarball-мен пайдалану (төменде түсіндіріледі). Басқа Linux дистрибутивтері сияқты, Gentoo-ны да басқа Linux дистрибутивтерінің Live CD, Live USB немесе "Gentoo Alternative Install Guide" көмегімен желілік жүктеу сияқты кез келген Linux ортасынан орнатуға болады. Қалыпты орнату үшін интернетке қосылу қажет, бірақ желісіз орнатуға арналған нұсқаулық та бар. 2022 жылдың 3 сәуірінде LiveGUI бейнесі деп аталатын GUI-мен жаңа ресми бейне шығатыны жарияланды. Оны USB жетек немесе екі қабатты DVD сияқты орнату ортасына орнатуға болады. Ол KDE Plasma 5 үстел ортасы, кескін редакторлары, кеңсе бағдарламалары, жүйелік әкімшілдік және орнату құралдары сияқты көптеген бағдарламалық қамтамасты қамтиды. Бұрын Gentoo 1-ші және 2-ші сатыдағы tarball-дардан орнатуды қолдаған, бірақ Gentoo қоры енді оларды ұсынбайды. 1-ші және 2-ші сатылар тек Gentoo әзірлеушілеріне арналған. Бастапқы орнату қадамдарынан кейін Gentoo Linux орнату процесі Gentoo нұсқаулығында жаңа Linux ядросын құрастыруды сипаттайды. Бұл процесс басқа Linux дистрибутивтерінде міндетті емес. Бұл күрделі міндет деп есептелсе де, Gentoo процессті жеңілдету үшін Genkernel сияқты құжаттама мен құралдарды ұсынады. Сонымен қатар, пайдаланушылар өз жүйесінде жұмыс істейтін ядроны жүктеу каталогына көшіріп немесе ұсынылған алдын ала құрастырылған ядролық пакеттердің бірін орнатып, жүктеушіні жаңарту арқылы да пайдалана алады. Орнату бойынша қолдау Gentoo форумында, Reddit және IRC-де ұсынылады. Gentoo Linux-тың Live USB-ін қолмен, әртүрлі құралдарды пайдалану арқылы немесе нұсқаулықта сипатталғандай dd командасын қолдану арқылы жасауға болады.

Gentoo анықтамалық платформасы

2003 жылдан 2008 жылға дейін Gentoo Reference Platform (GRP) – пайдаланушылар Gentoo орнату процесінде жылдам орната алатын, толыққанды Gentoo орнатуға жылдам қол жеткізуге мүмкіндік беретін, алдын ала құрастырылған пакеттер жиынтығы болды. Бұл пакеттерге KDE, X Window System, OpenOffice, GNOME және Mozilla кірді. Орнату аяқталғаннан кейін GRP арқылы орнатылған пакеттерді пайдаланушы Portage арқылы, өзінің жүйелік конфигурациясына сәйкес құрастырылған, сол немесе жаңа нұсқалармен алмастыру қажет еді, GRP ұсынған стандартты құрастырулар емес. 2011 жылдан бастап GRP қолдаудан тоқтатылды, оған соңғы сілтеме 2008.0 нұсқаулықта кездеседі.

Арнайы релиздер

2009 жылы Gentoo-ның он жылдығын тойлау үшін арнайы Live DVD шығарылды. Бастапқыда бір реттік деп жоспарланған, Live DVD жаңа пайдаланушылар арасындағы танымалдылығының арқасында 2011 жылы ең соңғы пакет нұсқаларына жаңартылды. Атауы Күні/ақпарат Unreal Tournament 2003 LiveCD 2002 09 18 Іске қосылатын NVIDIA GPU үдетілген Unreal Tournament 2003 LiveCD, LinuxWorld конференциясы мен Expo 2003-те көрсетілді. 10.0 2009 10 04 (10 жылдық мерейтойына арналған арнайы басылым Live DVD) 10.1 2009 10 10 (Арнайы Live DVD-нің қателерді түзету нұсқасы) 11.0 2011 04 08 (Мерейтойлық Live DVD ең соңғы пакет нұсқаларына жаңартылды) 12.0 2012 01 02 12.1 2012 04 01 ("Құрылғыны орнату шебері" деп аталатын 1 сәуірлік әзілмен) 20121221 2012 12 21 (Live DVD – Әлем соңы басылымы) 20140826 2014 08 26 (Live DVD – Темір пингвин басылымы) 20160514 2016 05 14 (Live DVD – Таңдау басылымы; UEFI, ZFSOnLinux және AUFS қолданатын жазуға болатын файлдық жүйелер) 20160704 2016 07 04 (Live DVD – Таңдау бөлігі Dos басылымы)

Профильдер

Gentoo жүйенің толық нұсқасы деген ұғымы болмаса да, жүйедегі барлық пакеттер үшін құрастыру конфигурациясын анықтайтын «профильдерді» пайдаланады. Ірі өзгерістер, мысалы, файлдардың жүйе бойынша орналасуын өзгерту, әдетте профильді жаңартуды және орнатылған барлық бағдарламалық құралды қайта құруды талап етеді. Бұл профильдер шығарылған жылға сәйкес нұсқаланады және әр шығарылым үшін серверлер және жұмыс үстелдері сияқты әртүрлі жүйелерге бағытталған бірнеше нұсқаларды қамтиды. Бұрын профильдер орнату ортасының нұсқасын қадағалап отырды, бірақ нұсқаланған ортаны тоқтатудан кейін екі таңбалы жылмен атауға көшті. 2008.0-дан кейін келесі жаңа профиль нұсқалары шығарылды:

Нұсқасы / Күні/ақпарат
10.0 2009 08 06 (2008.0 профильдерінен косметикалық атау өзгертілді)
13.0 2013 02 10
17.0 2017 11 30 (әдепкі бойынша C++14 және PIE)
17.1 2017 12 26 (amd64 жүйелері үшін multilib макеті өзгертілді)
17.1 2023 03 22 (/usr қосылды, әдепкіге айналды)

Қаттыланған генту

Hardened Gentoo – қауіпсіздікке баса назар аударатын орнату қажет болғанда пайдалы қосымшалар жиынтығын әзірлеу және анықтауға арналған жоба. Бұрын жобаға қатайтылған ядроны жасауға арналған түзетулер кірген, бірақ олар қолданудан тоқтатылды. SELinux сияқты, сондай-ақ пайдаланушы ортасын қатайтын басқа да бөліктер сақталып қалды.

Оқиғалар

2018 жылдың маусым айында, негізінен әзірлеушілер пайдаланатын Gentoo GitHub код қоймасының көшірмесі, шабуылшы ұйым әкімшісінің тіркелгісіне парольді болжау арқылы қол жеткізгеннен кейін шабуылға ұшырады. Gentoo шабуылды тоқтату және қауіпсіздік шараларын күшейту арқылы дереу ден қойды. Gentoo криптографиялық кілттері немесе қол қойылған пакеттері зардап көрмеді, және қойма бес күннен кейін қалпына келтірілді.

Логотип және талисмандар

Генту пингвині су астында ең жылдам жүзе алатын пингвин деп есептеледі. "Gentoo Linux" атауы Linux-тың талисманы – Tux аталған пингвинге және жобаның жоғары өнімділік операциялық жүйе жасау мақсатына сәйкес келеді. Gentoo-ның ресми логотипі күміс магатамаға ұқсайтын стильделген "g" әрпі болып табылады. Рейсми емес талисмандардың ішінде Ларри Сиыр да бар.

Алынған үлестірулер

Gentoo Linux-тың ChromiumOS және Container Linux сияқты тәуелсіз әзірленген бірнеше нұсқалары бар.