Кіріспе
АҚШ Джорджия штатының округі
Фултон округі – АҚШ-тың Джорджия штатының солтүстік-орталық бөлігінде орналасқан округ. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, халық саны 1 066 710 адамды құрайды, бұл оны штаттың ең көп халқы бар округіне және бір миллионнан астам тұрғыны бар жалғыз округке айналдырады. Оның округ орталығы және ең көп халқы бар қаласы – Атланта, штат астанасы. Атланта қаласының шамамен 90% Фултон округінің құрамына кіреді; қалған бөлігі ДеКалб округіне жатады. Фултон округі Атланта–Сэнди-Спрингс–Розуэлл, ГА метрополиялық статистикалық аймағының бір бөлігі болып табылады.
Тарих
Фултон округі 1853 жылы ДеКалб округінің батыс жартысынан құрылды. Ол 1807 жылы коммерциялық тұрғыда сәтті болған алғашқы бу кемесін жасаған Роберт Фултонның құрметіне аталған. Америка Азамат соғысынан кейін округте бостандыққа шыққандарға қарсы зорлық-зомбылық күшейді. Реконструкциядан кейінгі кезеңде, 19-ғасырдың соңында, ақ нәсілділердің үстемдігін қайта орнату және сақтау үшін терроризмді пайдалана отырып, зорлық-зомбылық пен қара нәсілділерді дарға асу саны артты. 1877 жылдан 1950 жылға дейін ақ нәсілділер 35 африкалық американдықты өлтірді; «Джорджия дарға асу жобасы» мәліметінше, 1906 жылы 24 адам қаза тапты. Бұл штаттағы ең жоғары көрсеткіш еді. Осы кезеңде Джорджия штатында дарға асудың жалпы саны 589 болды, бұл Миссисипиден кейін екінші орынды иеленді. Жеке дарға асулардан басқа, 1906 жылғы Атлантадағы нәсілдік қақтығыс кезінде ақ нәсілділер кем дегенде 25 африкалық американдықты өлтірді, ал нақты саны одан да көп болуы мүмкін. Қақтығыс кезінде екі ақ нәсілді адам қайтыс болды, олардың біреуі жүрек талмасынан көз жұмды. Бұл зорлық-зомбылық оқиғасы қаланың қара нәсілді тұрғындарының тұрғын үй және бизнес дамуына кері әсер етті. 1908 жылы Джорджия заң шығарушы органы конституциялық түзетулер арқылы африкалық американдықтарды сайлау құқығынан айырып, оларды саяси жүйеден мүлдем шеттетуге ұшырады. 1932 жылдың басында, Ұлы депрессия кезінде ақшаны үнемдеу мақсатында, Фултон округі әкімшілікті орталықтандыру үшін солтүстікке қарай Милтон округін және оңтүстік-батысқа қарай Кэмпбелл округін қосып алды. Осының нәтижесінде округтің қазіргі ұзынша келген пішіні қалыптасты, ол 80 мильге (129 км) созылып, Чаттахучи өзенінің бойымен орналасқан. Сол жылдың 9 мамырында көршілес Кобб округі Розуэлл қаласын және Вильо-Крик ағысының шығысындағы жерлерді Фултон округіне берді, осылайша ол Милтон округінен берілген жерлермен бірікті. 20-ғасырдың екінші жартысында Атланта және Фултон округі көптеген жетекші ұлттық және халықаралық компаниялардың штаб-пәтерлеріне айналды, бұл елдің түкпір-түкпірінен жоғары білікті қызметкерлерді тартты. Бұл қала мен округтің көбірек космополиттік және әртүрлі болуына әкелді. 1992 жылы Фултон округі АҚШ тарихында алғаш рет шериф лауазымына афроамерикандық әйел, Жаклин Харрисон Барретті сайлады.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 534 шаршы миль (1383 км2) құрайды, оның ішінде 527 шаршы миль (1365 км2) құрлық, ал 7,7 шаршы миль (20 км2) (1,4%) су. Округ штаттың Пьемонт аймағында, солтүстікке қарай Көк Таулардың (Blue Ridge Mountains) етегінде орналасқан. Округтың пішіні семсерге ұқсайды, тұтқасы солтүстік-шығыс бөлігінде, ал ұшы оңтүстік-батыс бөлігінде. Солтүстіктен оңтүстікке қарай, Фултон округінің ең солтүстік бөлігі, Милтон және солтүстік Альфареттаны қамтиды, Алабама-Куса-Талапоса өзенінің бассейніне (ACT River Basin) қарасты Этова өзенінің қосалқы бассейнінде орналасқан. Солтүстік және орталық Фултонның қалған бөлігі, Атланта қаласының орталығына дейін, Апалачикола-Чаттахучи-Флинт өзенінің бассейніне (ACF River Basin) қарасты Жоғарғы Чаттахучи өзенінің қосалқы бассейнінде орналасқан. Оңтүстік Фултон округінің басым бөлігі, Атлантадан Пальметтоға дейін, үлкен ACF өзенінің бассейнінің Ортаңғы Чаттахучи өзенінің Хардинг көлі бассейнінде орналасқан. Оңтүстік Фултонның шығыс шеттері, Пальметтодан солтүстік-шығысқа қарай Юнион Хиллден Хапевиллге дейін, сол үлкен ACF өзенінің бассейнінің Үстіңгі Флинт өзенінің бассейнінде орналасқан.
2010 жылғы халық санағы
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 920 581 адам, 376 377 шаңырақ және 209 215 отбасы тұратын болды. Халық тығыздығы құрады. 437 105 тұрғын үй бар еді, орташа тығыздығы құрады. Округтың нәсілдік құрамы: 46,4% ақ нәсілді, 44,3% қара немесе афроамерикалық, 6,9% азиялық, 0,2% американдық үнді, 3,4% басқа нәсілдерден және 2,2% екі немесе одан көп нәсілді. Испан немесе Латын Америкасынан шыққандар халықтың 7,5% құрады. 376 377 шаңырақтың 30,9%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 35,7%-ы бірге тұратын жұбайлар, 15,7%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 44,4%-ы отбасы емес, ал 35,4%-ы жеке адамдардан тұрады. Шаңырақтың орташа мөлшері 2,36 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,15 адамды құрады. Орташа жас 34,2 жасқа тең.
Экономика
Фултон округінде штаб-квартирасы орналасқан компаниялар: AFC Enterprises (Popeyes Chicken/Cinnabon), AT&T Mobility, Chick-fil-A, Атланта балалар ауруханасы, Church's Texas Chicken, The Coca-Cola Company, Cox Enterprises, Delta Air Lines, Earthlink, Equifax, First Data, Georgia Pacific, Global Payments, Inc., InterContinental Hotels Group, IBM Internet Security Systems, Mirant Corp., Newell Rubbermaid, Northside Hospital, Piedmont Healthcare, Porsche Cars North America, Saint Joseph's Hospital, Southern Company, United Parcel Service – Фултон округінің түрлі қалаларында орналасқан.
Салық салу
Бір-бірінен географиялық тұрғыдан шалқақ орналасқан округтің солтүстік және оңтүстік бөліктері салықтар мен қызметтерді бөлу мәселелерінде күрделеніп, келіспеушілікке толы. Солтүстік Фултонның әулетті аудандарының тұрғындары Фултон округі комиссиясының олардың қажеттіліктерін назарға алмай, Солтүстік Фултоннан жиналған салықтарды Оңтүстік Фултонның кем әулетті аймақтарындағы бағдарламалар мен қызметтерге жұмсайтынына наразылық білдіреді. 2005 жылы Солтүстік Фултонның талабына жауап ретінде Джорджия Бас Ассамблеясы штаттың барлық округтерінің ішінде Фултон округіне ғана қаражатты жиналған географиялық аймақ шегінде жұмсауды міндеттеді. Фултон округі комиссиясы сенатор Дэвид Шафердің (Дюлуттен шыққан республикашыл) атымен аталатын «Шафер түзетуі» деп белгілі бұл заңға қарсы сотқа шағымданып, іс Джорджия Жоғарғы Сотына жетті. 2006 жылдың 19 маусымында Сот «Шафер түзетуінің» конституциялық екендігін растап, заңды қолдады. Сэнди-Спрингс қаласының құрылуы екі қосымша қаланың құрылуына ықпал етті, нәтижесінде солтүстік Фултонда енжар аймақтар қалмады. Домино әсерімен оңтүстік-батыс Фултон тұрғындары қосымша қалалар құру үшін референдумда дауыс берді. 2007 жылы осы екі референдумның бірі қабылданса, екіншісі сәтсіз аяқталды, бірақ кейіннен 2016 жылы қабылданды.
Муниципализация
1970 жылдан бері Сэнди-Спрингс тұрғындары өздерінің қауымдастығын қала ретінде тіркеу үшін ұзақ күрес жүргізіп келді, бұл оны округтік кеңестің бақылауынан тәуелсіз ететін еді. Олар Атланта демократтары арқылы штат заң шығарушы органында бірнеше рет тоқтатылды, бірақ 2002 және 2004 жылғы сайлаулардан кейін штат үкіметінің бақылауы қала маңындағы республикашылдарға өткен соң, қала құру қозғалысы күш алды. Бас Ассамблея 2005 жылы қала құруды мақұлдады және осы ретте, жаңа қалалардың (штаттағы муниципалитеттердің жалғыз түрі) ескі қалалардан 5 км (3 миль) қашықтықта болуын тиым салатын қолданыстағы мемлекеттік заңды тоқтатты. Сэнди-Спрингс тұрғындары 2005 жылғы 21 маусымда өткен референдумда 94% дауыспен қала жарғысын бекітуге қолдау көрсетті. Жаңа қала сол жылдың соңында, 1 желтоқсан күні түнгі жарты сағатта ресми түрде құрылды. Сэнди-Спрингс құрылымы бүкіл округтің муниципалдануына ықпал етті, онда жергілікті топтар әрбір аумақты қала ретінде тіркеуге тырысты. Мұндай нәтиже округтің өзін-өзі басқару құқықтарын (1960 жылдары Джорджия штатының Конституциясына конституциялық түзету арқылы штат бойынша берілген) жоюға және оны мемлекеттік үкіметтің жергілікті бөліміне қайтаруға әкелер еді. 2006 жылы Бас Ассамблея Солтүстік Фултонды муниципалдануды аяқтаған Милтон және Джонс Крик атты екі жаңа қала құруды мақұлдады. Бұл екі жаңа қаланың жарғылары 2006 жылғы 18 шілдеде өткен референдумда көпшілік дауысымен бекітілді. 2007 жылғы маусымда Фултонның оңтүстік-батысындағы (Каскад Пальметто тас жолының батысында) Чаттахучи-Хиллз қауымдастығының сайлаушылары басым көпшілікпен қала құруға дауыс берді. Қала 2007 жылғы 1 желтоқсанда ресми түрде құрылды. Бас Ассамблея Оңтүстік Фултон деп аталатын жаңа қала құру туралы ұсынысты мақұлдады. Оның жоспарланған шекараларына 2007 жылғы 1 шілдеде әлі де муниципалдану жолында емес аумақтар кіруі керек еді. Мүмкін болатын толық оқшаулану салдарынан көптеген қалалар қосымша аумақтарды қосу туралы ұсыныстар жасады, ал кейбір қауымдастықтар қала құру жоспарларын жасады. 2007 жылғы қыркүйекте Оңтүстік Фултон қаласын құру туралы ұсыныс аймақ сайлаушылары тарапынан қабылданбады. Ол 2016 жылғы қарашада тұрғындар Оңтүстік Фултон, Джорджия қаласы ретінде муниципалдануға дауыс бергенге дейін округтің жалғыз муниципалдану жолында емес бөлігі болып қалды. Бұл дауыс беруден бұрын, басым көпшілігі республикашыл Солтүстік Фултон және штат заң шығарушы органының мүшелері Фултон округін муниципалдық қызметтерден шығару үшін Оңтүстік Фултон тұрғындарын қала ретінде біріктіруді мәжбүрлеуді талқылаған еді.
Бөлек болу
Солтүстік Фултон округының бірқатар тұрғындары 2000 жылдардың басынан бері 1932 жылы Ұлы депрессия кезінде Фултон округіне қосылған бұрынғы округтің орнына Милтон округін құруға және бөлінуге рұқсат беруді жақтады. Фултон округі, штаттың басқа округтерімен салыстырғанда, аумақтық тұрғыдан ірі. Оның халқы АҚШ-тың ең кішкентай алты штатының әрқайсысынан артық. Фултон округінің демографиялық құрамы соңғы онжылдықтарда едәуір өзгерді. Округтің солтүстік бөлігі, қала маңындағы аймақ, елдегі ең жосы аймақтардың бірі және басым бөлігі ақ нәсілді. Бұл аймақ бұрын республикашылдардың бекінісі болған, бірақ 2010 жылдардың басынан бері Демократиялық партияға қарай бұрыла бастады. 2018 жылы Люси Макбат 6-шы округке сайланды, оның көп бөлігі Солтүстік Фултон округінде орналасқан. Округтің орталық және оңтүстік бөлігі, Атланта қаласы және оның оңтүстіктегі серік қалаларын қамтиды, көбінесе демократтар мен афроамерикалықтардың үстемдігінде. Бұл аймақта метрополиядағы ең кедей аудандар да, Мидтаун Атланта, Атлантаның шығыс жағындағы көптеген аудандар және I-285 тас жолынан тыс орналасқан қала маңындағы аудандар сияқты бай аудандар да бар. Фултон округінің оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан Каскад Хайтс және Сэндтаун аудандарында негізінен жосы афроамерикалықтар тұрады. Округтің бөлінуіне қарсы ең белсенді наразылықты Фултон округінің оңтүстік тұрғындары білдіріп, бұл қадамның нәсілдік себептерге негізделгенін айтуда. Штат сенаторы Винсент Форт, Атлантадан шыққан демократ және Грузия заң шығарушы органының афроамерикалық қауымдастығының мүшесі, округті бөлу жоспарына қатты қарсы. "Егер бұл мәселе талқылауға түссе, қабырғалар қанға боялады", - деді Форт. "Бұл нәсілдік мәселе емес деп ойласаңыз да, басқа қортынды жасау қиын", - деп қосты ол кейін. 2006 жылы Атлантада үлкен саяси дау пайда болды, онда штат сенаторы Сэм Замаррипа (Атлантадан демократ) Солтүстік Фултон қалаларына бөлінуге және Милтон округін құруға рұқсат беруді ұсынды, ал Атланта мен Фултон округі өз үкіметтерін біріктіріп, жаңа "Атланта округін" құруы керек. Оңтүстік Фултон тұрғындары Фултон округінің болашақтағы бөлінуіне қарсы күшті ұстаным білдірді.
Салықтар
Фултон округінің жалпы сату салығы 7% құрайды, оның ішінде 4% мемлекеттік, 1% SPLOST, 1% тұрғын үйге жеңілдік және 1% MARTA. Сату салығы округтің және оның қалаларының барлық аумағында қолданылады, бірақ Атлантадағы біріктірілген кәріз жүйелерін (жаңарту үшін жаңа құбырлар төсеу, дауылдық және санитарлық кәріздерді бөлу) және су жүйесін жақсартуға бағытталған қосымша 1% муниципалды сату салығынан басқа. Фултон округі соңғы сегіз жылда жалпы қорға жұмсалатын қаражатты 26%-ға төмендетті. 2017 жылдың басында штаттың алғашқы (және қазірге дейін жалғыз) үлестік сату салығы Фултон округінде қолданысқа енді. Атланта MARTA үшін тағы 0,5% және басқа көлік жобалары үшін 0,4% TSPLOST салықтарын қосты, ал солтүстік Фултон округінен шыққан, қоғамдық көлікті қолдамайтын республикалық заң шығарушылар MARTA-ны жақсарту және кеңейту жөніндегі округтық референдумды тоқтатып, оның орнына Атлантадан тыс аймақтардағы жолдарға 0,75% TSPLOST салықтары бойынша дауыс беруге рұқсат берді. Осының нәтижесінде Атлантадағы жалпы сату салығы 8,9%-ға, ал округтің қалған бөлігінде 7,75%-ға дейін төмендеді, азық-түлік тауарларына салынатын салық 4%-ға кемітілді.
Қызметтер
Фултон округінің 1,2 миллиард долларлық бюджеті тұрғындарға арналған қызметтердің кең ауқымын қаржыландырады. 34 филиалы бар Атланта Фултон қалалық кітапхана жүйесі Грузия штатындағы ең ірі кітапхана жүйелерінің бірі болып табылады. Адамдарға көмек көрсету бағдарламаларына метро Атланта аймағындағы ең күшті қарттар орталықтарының желісі кіреді, оның ішінде төрт көп мақсатты қарттар мекемесі бар. Округ сонымен қатар FRESH және Адамдарға көмек көрсету гранттары арқылы коммерциялық емес ұйымдарға қаржылай қолдау көрсетеді.
Құқық қорғау органдары
Фултон округі шерифінің кеңсесінің міндеттеріне сот шешімдерін табыстау, округтік ғимараттарда, сот залдарында, түрмеде және басқа да қоғамдық орындарда қауіпсіздікті қамтамасыз ету, сондай-ақ Фултон округі түрмесін басқару кіреді. 1992 жылы Жаклин Харрисон Барретт шериф болып сайланды, осылайша ол АҚШ-та шериф қызметін атқарған алғашқы афроамерикандық әйел атанды. Дегенмен, 2004 жылы губернатор Сонни Перду Барретті қызметтен шеттету туралы шешім қабылдады.
Көлік
Атланта аймағындағы дерлік барлық маңызды тас жолдар мен барлық маңызды мемлекетаралық тас жолдар Фултон округі арқылы өтеді. Атлантаның сыртында Джорджия 400 солтүстік Фултон округінен, ал Interstate 85 оңтүстік-батысқа қарай өтеді.
АҚШ автомобиль жолдары
АҚШ 19-шы бағыты
АҚШ 23-шы бағыты
АҚШ 29-шы бағыты
АҚШ 29-шы бағытының баламасы
АҚШ 41-ші бағыты
АҚШ 78-ші бағыты
АҚШ 278-ші бағыты
U. S. Route 23
U. S. Route 29
U. S. Route 29 Alternate
U. S. Route 41
U. S. Route 78
U. S. Route 278
Жаппай көлік
MARTA округтің көп бөлігін қамтамасыз етеді, ал Клейтон және Декальб округтерімен бірге Фултон оны қаржыландыру үшін 1% сату салығын төлейді. MARTA пойызының Фултонға қатынауы қазіргі уақытта Атланта, Сэнди-Спрингс, Ист-Пойнт және Колледж-Парк қалаларымен, сондай-ақ әуежаймен шектелген. Автобус қызметі қалған бөлігін қамтиды, оңтүстік-батыстағы шалғай ауылдық аймақтар мен Джонс-Криктерден басқа. Солтүстік Фултон тұрғындары қызметті кеңейтуді сұрап отыр, Солтүстік желісін 10 мильге (16 км) дейін Джорджия 400 дәлізі бойынша, Perimeter Center-ден Альфаретта қаласына дейін ұзартуды қалайды. Алайда, елдегі мемлекеттік қаржыландыруды алмайтын жалғыз ірі көлік жүйесі болғандықтан, жүйені кеңейтуге қаражат жоқ. Сатудан түсетін салықтар қазіргі уақытта жүйенің жұмыс істеуіне, күтілуіне және жаңартуына толығымен жұмсалады. Xpress GA/ RTA Фултон округінің шеткі қалаларынан, Сэнди-Спрингс қаласынан Мидтаун мен Атлантаның орталық бөлігіне қалалық автобустарды іске қосады.
Әуежайлар
Хартсфилд-Джексон Атланта халықаралық әуежайы оңтүстікке қарай Клейтон округімен шекаралас орналасқан және әлемдегі ең қызығушылық танытатын әуежай болып табылады. Фултон округі әуежайы, көбінесе саясаткер Чарльз М. Браунның құрметіне «Чарли Браун алаңы» деп аталады, Атланта қаласының оңтүстік-батысында жатыр. Ол округ басқаруындағы муниципалдық немесе жалпы авиациялық әуежай болып табылады, бизнес-джеттер мен жеке ұшақтарға қызмет көрсетеді.
Білім
Атланта қаласының шегінен тыс Фултон округінің барлық аудандарына Фултон округі мектеп жүйесі қызмет көрсетеді. Атланта қаласының ішіндегі барлық аудандарға Атланта мемлекеттік мектептері қызмет көрсетеді.
Тарих
Атланта Фултон округі кітапханасы жүйесі 1902 жылы Атлантаның Карнеги кітапханасы ретінде, АҚШ-тағы алғашқы қоғамдық кітапханалардың бірі болып құрылды. 1935 жылы Атланта қаласы мен Фултон округі комиссарлар кеңесі арасындағы келісімшартқа сәйкес кітапхана қызметі Фултон округінің барлық аумағына таратылды. 1982 жылы Джорджия штатының сайлаушылары кітапхана жүйесіне жауапкершілікті Атланта қаласынан округке беруге рұқсат беретін конституциялық түзетуді қабылдады. 1983 жылдың 1 шілдесінде бұл ауысу ресми түрде күшіне енді және жүйе Atlanta Fulton Public Library System деп қайта аталды. Кітапхана жүйесінің алғашқы афроамерикалық директоры Элла Гейнес Йейтстің басшылығымен 1988 жылдың мамыр айында жаңа Орталық кітапхана халыққа ашылды. Ғимаратты инновациялық Баухаус қозғалысының өкілі Марсель Брюер, өзінің әріптесі Хамильтон Смитпен бірлесіп жобалады. Орталық кітапхана 1980 жылдың 25 мамырында салтанатты түрде ашылды, ал Брюер бір жылдан кейін, 1981 жылдың шілдесінде 81 жасында дүние салды. Кітапхана халыққа қызмет еткеніне жүз жыл толғаннан кейін, 2002 жылы Орталық кітапхананың толықтай жөндеу жұмыстары аяқталды.
Қауымдастықтар
Фултон округінде 15 қала бар. Төрт қала округ шегінен тыс жерлерді де қамтиды (Атланта, Колледж Парк, Пальметто және Маунтин Парк), бірақ олардың әкімшілік орталығы мен жер аумағының басым бөлігі Фултон округінде орналасқан. 2017 жылы Оңтүстік Фултон қаласы құрылғаннан кейін округтің инкорпорацияланбаған жалғыз бөлігі – Фултон Индустриал бульвары, шамамен Фултон Браун әуежайынан (Браунның даласы) басталып, Фэрберн жолына дейін созылады (GA 158 және GA 166 тас жолдарымен бірге). Осының нәтижесінде Фултон округі Джорджия штатындағы барлық қалалық қызметтерді тоқтата тұрған алғашқы округ атанды.