Кіріспе
Аризона штатындағы қала
Глоб ("Металл ордасы") – Аризона штатының Гила округінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 7 249 адамды құрайды. Глоб қаласы Гила округінің әкімшілік орталығы болып табылады. Қала шамамен 1875 жылы кеншілер лагері ретінде негізделген. Бүгінгі таңда Глоб экономикасында кен өндіру, туризм, мемлекеттік қызмет және зейнеткерлер маңызды рөл атқарады. Глоб қаласының тарихи орталық ауданы 1987 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.
География
Глобус Гила округінің оңтүстігінде, Пинал өзенінің аңғарында, Солт өзеніне құятын солтүстік саласында орналасқан. АҚШ-тың 60-шы тас жолы қаладан өтеді, солтүстік-шығысқа қарай Форт-Апачи үнді резервациясы арқылы 87 миль (140 км) Шоу-Лоу қаласына, ал батысқа қарай 87 миль (140 км) Финикс қаласына жетеді. АҚШ 70-ші тас жолының батыс ұшы Глобта, АҚШ 60-шы тас жолында, қаланың шығыс жағында орналасқан; АҚШ 70-ші тас жолы Сан-Карлос апачи үнді резервациясы арқылы оңтүстік-шығысқа қарай 77 миль (124 км) Саффорд қаласына және 2385 миль (3838 км) Солтүстік Каролина штатындағы Атлантик қаласына дейін барады. Аризона штатының 77-ші тас жолы Глобтан оңтүстікке қарай 58 шақырым жерде Винкельман қаласына, ал Рузвельт су қоймасына дейін 188-ші тас жол арқылы солтүстік-батысқа қарай 50 шақырым жерде орналасқан, бұл тас жол сонымен қатар 87-ші тас жол арқылы Пейсон қаласына да жетеді. АҚШ Халық санау бюросы мәліметтері бойынша, Глоб қаласының жалпы ауданы , оның ішінде , немесе 0,07%-ы су құрайды. 2011 жылға дейін, «Мыс тігісі» атты экскурсиялық бағдарламасы тоқтатылғанға дейін, пойыздар күзден көктемге дейін бейсенбі, жұма, сенбі және жексенбі күндері күніне төрт рет жүріп тұрды. Сан-Карлос Апачи әуежайы – қаланың орталық бөлігінен оңтүстік-шығысқа қарай жеті теңіздік миль (8 миль, 13 км) қашықтықта орналасқан, жалпы авиацияға арналған әуежай. Майами қаласы Майами және Глоб қалаларында жергілікті автобус қызметін ұсынатын «Кобр Вэлли» қоғамдық көлігін басқарады. Сан-Карлос Апачи «Нни Бичо Нии» көлігі Глобтан Сан-Карлос Апачи үнді резервациясына және Саффорд қаласына көлік қызметін ұсынады. «Грейхаунд Лайнс» компаниясы Глоб қаласына Финикс – Эль-Пасо бағытында, Майамидегі аялдама арқылы қызмет көрсетеді.
Климат
Глобтың климаты жартылай құрғақ, ыстық жазды және қоңыржай, жылы қысты сипаттайды. Глобтың құрғақ климаты оның теңіз деңгейінен биіктігімен жұмсатылады, нәтижесінде температура Феникс немесе Юмаға қарағанда сәл төмен болады және жауын-шашын мөлшері аздаған өседі. Глобтағы жаз айлары ыстық, күндізгі температура әдетте 32 °C (90 °F) мен 38 °C (100 °F) аралығында болады. Шілде және тамыз айларында 38 °C (100 °F) жоғары температуралар жиі тіркеледі. Жазғы түнгі температура шамамен 18 °C шамасында болады. Қыс айларында күндізгі температура әдетте 13 °C (55 °F) пен 18 °C (65 °F) аралығында өзгереді, ал түнгі температура нөл градустан (0 °C/32 °F) жоғары немесе оған тең болады. Глобта тіркелген ең жоғары температура 44 °C (111 °F) және ол 1990 жылдың 27 маусымы мен 1995 жылдың 29 шілдесінде тіркелді. Қаладағы ең төменгі температура -11 °C (12 °F) және ол рекордтық жоғары температураға алғаш рет қол жеткізілген жылдың өзінде, 1990 жылдың 23 желтоқсанында тіркелді.
Демография
2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 7 486 адам, 2 814 шаруашылық және 1 871 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 3 172 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 77,6% ақ нәсілді, 1,2% қара немесе афроамерикалық, 3,1% американдық үндістер, 1,1% азиялық, <0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 14,6% басқа нәсілдерден және 2,4% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 32,7% испаниялық немесе латын американдықтар. 2 814 шаруашылықтың 30,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 49,3%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 12,7%-ында күйеуі жоқ әйелдер, ал 33,5%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 30,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 13,1%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан. Шаруашылықтың орташа мүше саны 2,49, ал отбасының орташа мүше саны 3,09. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 25,8%, 18-24 жас аралығындағылар – 7,6%, 25-44 жас аралығындағылар – 26,5%, 45-64 жас аралығындағылар – 24,4%, 65 жастан асқандар – 15,6%. Орташа жас 38 жас. Әр 100 әйелге 101,6 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 100,1 еркек келеді. Шаруашылықтың орташа жылдық табысы 33 071 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 42 280 доллар. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 31 404 доллар, ал әйелдердің 21 952 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 16 128 доллар. Отбасылардың 8,8%-ы және халықтың 11,4%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14,8%-ы және 65 жастан асқандардың 8,4%-ы.
Экономика
1875 жылы Сан-Карлос апачи резервациясында күміс іздеушілер күміс тапты, соның ішінде ерекше шар тәрізді күміс кесегі де болды. Төрт жылдың ішінде күміс азайды, бірақ одан кейін мыс кен орындары табылды. 1900 жылдары Глоб қаласындағы «Олд Доминион Копер Компани» әлемдегі ең бай компаниялардың біріне жатты. 1931 жылы «Олд Доминион» жабылды, ал кен өндіру жұмыстары жақын орналасқан Майами қаласына көшірілді. Глобтың экономикасы қызмет көрсету саласына және тау-кен өнеркәсібіне күшті тәуелді болып қала береді, ал 2008 жылға қарай қалада АҚШ-тағы сирек кездесетін мыс қорыту зауыттарының бірі жұмыс істеді. Глобтағы ірі жұмыс берушілер қатарында Гила округі, Аризона штатының Флоренс түрме кешені, Heritage денсаулық сақтау орталығы, Глоб біріктірілген мектеп округі және Гила қоғамдық колледжі бар.
Тарих
Беш Ба Гова, Глоб қаласынан оңтүстікке қарай шамамен бір мильдей жерде, Саладо тайпасы 1225 және 1400 жылдары аралығында қоныстанды. 1875 жылы Сан-Карлос апачи үндістерінің резервациясында күміс кені табылды. Сол жылы, резервацияға ең жақын Рамбоз шыңындағы кеншілер лагері Глоб болып қайта аталды. Глоб қаласын құру жоспарлары 1876 жылдың шілде айында жасалды, бөлшек сауда дүкендері, банктер ашылды және Глобтың алғашқы газеті 1878 жылдың 2 мамырында тұңғыш нөмірін жариялады. 1881 жылдың ақпанына қарай Глоб Гилла округінің орталығына айналды. Глоб округ орталығы мәртебесіне ие болғандықтан, оны Нью-Мексико штатындағы Сильвер-Сити қаласымен байланыстыратын пошта атқарушылардың (диліжанс) қатынайтын жолы салынды. Глобтың Аризона штатының қалған бөлігінен шалқап жатуы және Сан-Карлос апачи резервациясына жақын орналасуы оның шекаралық қала болып қалуына себеп болды. Глобтың тарихы кісі өлтіру, пошта атқарушыларды тонау, заңнан тыс адамдар, дарға асу және апачи шабуылдары сияқты көптеген тарихи оқиғалармен байланысты. Сан-Карлос апачиінің мүшесі Натиотиш 50 шамасындағы адамдар тобымен резервациядан шығып, фермерлер мен кеншілерге шабуыл жасауын жалғастырды. 1884 жылы Томбстондағы ОК Корралдағы атақты атыс-шабыстан кейін аман қалған Клэнтон ағайындылары Айк пен Финес Апачи округіне келді. Айк жергілікті шериф орынбасарының қолынан қаза тапты, ал Финес сахнаны тонау ісі үшін түрмеде жазасын өтегеннен кейін Глобқа көшіп келді, ол пневмониядан қайтыс болып, 1906 жылы жерленді. Глоб сонымен қатар Джеронимо мен Апачи Кид есімдерімен де байланысты. 1889 жылдың 23 қазанында Апачи Кидтің ісі Глоб сотында қарастырылды. Ол сотталғаннан кейін, шериф Гленн Рейнольдс оны Юмадағы Аризона аймақтық түрмесіне жеткізуге міндетті болды. Шериф Рейнольдс, оның орынбасары және тұтқындар Апачи Кидтің ішіндегі брондалған диліжансқа мінді. Жолдың көлбеу жерінде, қазіргі Керниге жақын орналасқан Келвин Грейд қанысты оқиғасы деп аталатын жерде, шериф Рейнольдс аттарды жеңілдету үшін диліжанстан бірнеше тұтқындарды шығарды. Тұтқындар шериф Рейнольдсты және тағы бір адамды өлтіріп, жеңіске жетті. Үшіншісі өлгендей қалдырылды. Осыған жауап ретінде АҚШ армиясы басқыншыларды ұстау үшін әскери науқанды бастады.
Ескі Доминион мыс кеніші
"Олд Доминион" тау-кен компаниясы 1880 жылы құрылды және келесі жиырма жыл бойы қаржылық құлпытастар мен дағдарыстарды бастан өткерді. 1894 жылы кен Нью-Йорктегі Левисон ағайындыларына сатылды. 1898 жылы темір жолдың келуі тасымалдау шығындарын күрт төмендетті. 1904 жылы кен орнын Фелпс Додж компаниясы сатып алды және Луи Д. Рикеттсті бас менеджер етіп тағайындады. 1904 жылдан 1908 жылға дейін Фелпс Додж кен орнын кеңейтуге және зауытты жаңғыртуға 2,5 миллион доллар жұмсады. Кен өсіп-дамыған сайын, Глоб қаласы да өркендеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс мысқа деген сұранысты арттырды, нәтижесінде шахта да, қала да гүлденді. 1917 жыл – бүкіл ел бойынша мыс кен орындарында еңбек дауларының күшеуіне байланысты болды. 1917 жылдың 1 шілдесінде Глоб кен орындарында ереуіл басталды. Тәртіпті қалпына келтіру үшін федералдық әскерлер шақырылды, кеншілер жұмысқа оралып, қазан айына қарай кен орнында өндіріс қалыпқа келді.
Ең жақын қалалар мен кенттер
Жақын орналасқан қалалар мен кенттерге Клейпул, Каттер, Майами, Пинал, Top of the World және Супериор жатады.