Кіріспе
Американдық футболшы (туған 1966)
Томас Джозеф Тупа-күлкі (6 ақпан 1966 жылы туған) – американдық бұрынғы кәсіби футболшы, Ұлттық футбол лигасының (NFL) ойыншысы, пөнтер және квотербек. Ол университетте Огайо штатының "Бакиз" командасы үшін футбол ойнады. 1988 жылғы NFL драфтының үшінші раундында "Феникс Кардиналс" командасы оны таңдады. Сонымен қатар, "Индианаполис Колтс", "Кливленд Браунс", "Нью-Ингленд Патриотс", "Нью-Йорк Джетс", "Тампа Бей Буканерс" және "Вашингтон Редскинс" командаларында да ойнады.
Ерте өмір және орта мектеп
Бала кезінде Тупа NFL-дің "Пунт, Пасс және Кик" жарысына қатысып, үш рет жартылай финалист болды, бір рет жеңіске жетті. Тупа Брексвилл–Бродвью Хайтс орта мектебінде көбінесе квотербек ретінде ойнады; ол өз командасын штаты бойынша өткен чемпионатқа жеткізді, сонымен қатар баскетболда (онда ол әр ойында 20,8 ұпай жинады) және бейсболда (онда ол питчер және шортстоп болды) жетістіктерге қол жеткізді. Орта мектепте оқып жүрген кезінде Тупа бұрынғы НБА бас жаттықтырушысы Эрик Муссельман және бұрынғы НБА ойыншысы Скотт Ротпен бірге баскетбол командасында ойнады.
Колледж мансабы
Үш маусым Майк Томчак пен Джим Карсатостан кейін 1987 жылы Огайо штаты университетіндегі басты төртінші нөмірлі ойыншы қызметін алды, 2,252 ярдқа 15 гол мен 12 ұстауға лақтырды. Сол маусымда ол All-American және All-Big Ten құрамаларына да ілікті. Тупа төрт рет футболдан үздік атқарушы ретінде марапатталды және 1988 жылғы Хула Боул жұлдыздар ойынына шақырылды.
Феникс кардиналдары
Тупа 1988 жылғы NFL драфтының үшінші раундында (68-ші жалпы нөмірмен) Ұлттық футбол лигасының (NFL) «Финикс Кардиналс» командасымен таңдалып алынды. Командадағы екінші маусымында оның рөлі кеңейді. Ол квотербек ретінде екі ойынды бастады, сонымен қатар алты рет допты тепкіледі, орташа есеппен бір тепкіш 46.7 ярдқа жетті. 1990 жылғы маусымды толығымен тепкіш ретінде өткізгеннен кейін, келесі жылы ол «Кардиналс» командасының негізгі квотербегі болды, 11 ойында ойнап, алты тачдаун берді, ал 13 допты қарсыластар ұстап алды.
Индианаполис Колтс
Тупа 1992 жылы «Индианаполис Колтс» командасына Джек Трюдо мен Джефф Джорджтың қақпашыларының қосалқы құрамына қосылды. 1992 жыл Тупаның қақпашы ретінде соңғы рет пайдаланылған жылы болды; одан кейін ол негізінен допты тепті, тек төтенше жағдайларда немесе хитролықтарда ғана оның лақтыру дағдылары қолданылды.
Кливленд Браунс
Тупа 1993 жылғы НФЛ маусымында ойнамады, себебі маусым басталар алдында «Кливленд Браунс» командасы оны құрамынан шығарды. Кейін, қараша айында «Кливленд Браунс» командасының бас квотербегі Винни Теставерде жарақат алғаннан соң және резервтік квотербек Берни Косар босатылғаннан кейін, оны резервтік ойыншы ретінде қайта шақырды. Келесі жылы «Браунс» оны сақтап қалды және ол екі маусым бойы команданың бас паунтерi болып ойнады. «Браунс» сапында Тупа 1994 жылғы маусымның бірінші аптасында «Синсинати Бенгалс» командасына қарсы өткен ойында, жасалған қосымша ұпай соққысының орнына жүгіріп, НФЛ тарихындағы алғашқы екі ұпайлық конверсияны жасады. Ол сол маусымда осындай үш конверсия жасады, соның арқасында оған «Екі ұпайлық Тупа» деген лақап ат берілді.
Жаңа Англия Патриоттары
Тупа 1996 жылы «Нью-Ингланд Патриотс» командасына қосылды және үш жыл бойы олар үшін өнер көрсетті. «Патриотс» сапында ол XXXI Суперкубокта ойнады, онда «Патриотс» «Грин-Бэй Пэккерс» командасына есе жіберді. Кейіннен ол «Патриотс» клубының 1990-жылдардың үздік құрамына енді.
Нью-Йорк Джетс
1999 жылы Тупа «Нью-Йорк Джетс» клубымен келісімшарт жасады. Осы маусымда Тупа алғаш рет «Про Боулға» шақырылды. Сондай-ақ ол 1996 жылдан бері алғаш рет пас беруге тырысты, «Джетс» командасының бұрынғы командасы «Патриотсқа» қарсы өткен бірінші аптадағы ойында 10 пастың 6-сын 165 ярдқа және екі сенімді пасқа жеткізді. «Джетс» командасының квотербегі Винни Теставерде Ахилл сіңірін жыртып алғаннан кейін Тупа бірінші тоқсанда ойынға қосылды, себебі сол кездегі NFL ережелері бойынша, төртінші тоқсаннан бұрын резервтік квотербекті пайдалану бастапқы және резервтік квотербектердің ойынның қалған бөлігінде ойнауына мүмкіндік бермейтін еді. Тупаның сәтті ойынына қарамастан, үшінші тоқсан аяқталғаннан кейін ол қайтадан пұнт беруге көшті, ал «Джетс» командасы резервтік квотербек Рик Мирерге жүгінді, ол 11 пастың 4-ін 28 ярдқа жеткізіп, екі допты ұстап алды, оның екіншісі «Патриотс» командасының Адам Винатьериіне ойынды жеңіске жеткізетін мүмкіндік берді. «Джетс» командасы «Патриотсқа» 30:28 есебімен жеңіліп, сол маусымда плей-оффқа бір ойын жетпей, 8-8 есебімен аяқтады. Тупа 2001 жылғы маусымға дейін «Джетс» командасында қалды.
Тампа Бей Буканерс
2002 жылы Тупа «Тампа Бей Буканерс» командасымен келісім шарт жасады, ол «Супер Боул XXXVII» жолында олардың пант соққысын орындады, онда олар «Окленд Рейдерс» командасын жеңіске жеткізді.
Вашингтон Редскинз
2004 жылғы NFL маусымы басталар алдында Тупа «Вашингтон Редскинс» командасымен келісім жасады. 2004 жылы ол Pro Bowl-ға екінші резерв ретінде шақырылды. 2005 жылды жарақат алған ойыншылар тізімінде өткізді және ешқандай ойында қатыспады. Тупаның карьерасындағы соңғы пасы 2002 жылғы маусымның ашылу ойынында «Нью-Орлеан Сентс» командасына қарсы өткен кезде, «Буканерс» командасының бес ярдтық сызығынан жасалған пастың орнына допты ұшыру әрекеті кезінде берілді. «Сентс» командасының қорғаушысының қысымы Тупаны допты ұшырудан бас тартып, ойнамайтын қолымен шарлап жіберуге мәжбүр етті, нәтижесінде доп «Сентс» командасының қорғаушысымен ұсталып, тачдаунмен ойын аяқталды.
Зейнеткерлік
Тупа 2006 жылдың көктемінде футболдан қанағаттандырып зейнетке шыққанын жариялады. 2006 жылдың ақпан айында ол Огайо штатының Брексвилл қаласының ойын-сауық директоры болып тағайындалды.
Жеке өмір
Тупа өзінің бітірген мектебі – Брексвилл–Бродвью Хайтс орта мектебінде шабуыл координаторы болды, онда ол екі ұлының ойын стратегиясын жасады. 2006 жылдан бастап 2021 жылдың 7 мамырында зейнеткерлікке шыққанға дейін ол Брексвиллдің ойын-сауық директоры қызметін атқарды. Оның ұлы Том Тупа III (2013 жылғы түлек) Огайо штатының Оксфорд қаласындағы Майами университетінде квотербек болып ойнады. Оның ұлы Тим Тупа (2014 жылғы түлек) Боулинг Грин мемлекеттік университетінде қанат ойыншысы (wide receiver) болды. Оның ұлы Тайлер Тупа (2016 жылғы түлек) бұрын Огайо университеті үшін қанат ойыншысы (wide receiver) болып ойнаған. Оның қызы Эмма Тупа (2018 жылғы түлек) бұрын Огайо университеті үшін волейболмен айналысқан. Ол бұрынғы Колорадо штатының Демократиялық партиясынан сенатор болған және көпшілік фракциясының жетекшісі Рон Тупаның туысы.