Кіріспе
Колорадо штатындағы қала, АҚШ.
Вайл – АҚШ-тың Колорадо штатындағы Игл округінде орналасқан өздік басқару құқығы бар муниципалитет. 2020 жылы қаланың халқы 4835 адамды құрады.
Тарих
Вайл 1966 жылы, Вайл шаңғы курорты ашылғаннан кейін төрт жыл өткен соң құрылды. Шаңғылы аймақты Пит Зайберт және жергілікті шаруа Эрл Итон 1962 жылы Вейл өткелінің басында құрды. Бұл өткел 1940 жылы Ақши аңғары арқылы 6-шы АҚШ тас жолын жүргізіп өткен, кейіннен 70-ші мемлекетаралық автожолға айналған Чарльз Вейлдің құрметіне аталған. Жаңа Англияда туған Сейберт Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ армиясының 10-шы тау дивизиясында қызмет етті, ол Ред-Клиф пен Лидвиллдің арасындағы Вейлден оңтүстікке қарай 14 миль қашықтықта орналасқан Хэйл лагерінде дайындықтан өтті. Ол Италияда Рива қырқасындағы шайқаста жараланды, бірақ жазылғаннан кейін кәсіби шаңғышы болды. Бірінші жылдың ішінде ауылда Дик Хаузерман мен Джо Лангмейд басқаратын шаңғы дүкені, Бланш Хаузерман мен Банни Лангмейд басқаратын шаңғы бутигі, Пепи Грамшэммер басқаратын қонақ үй мен мейрамхана, сондай-ақ тауда менеджер болды. 1969 жылы Вайл штаттағы ең танымал шаңғы курорты болды. 1988 жылы Вайл Қытай тостағанын ашты, осылайша Вайл Солтүстік Америкадағы үшінші ірі шаңғы алаңына айналды. 2023 жылы ауыл Vail Resorts компаниясына 165 жұмысшыға арналған тұрғын үй салуын тоқтату үшін 17 миллион доллар төледі. Бұл ұзаққа созылған қақтығыстан кейін болды, онда ауыл тұрғындары тұрғын үй құрылысын тоқтатуға тырысты.
География
Вейлдің орташа биіктігі теңіз деңгейінен 8 150 фут (2484 м) құрайды. Қаланың жалпы ауданы 4,5 шаршы миль (12 км2), көлдері жоқ, бірақ кем дегенде бір тоған бар. Гор өзені қаланың ортасынан шығыстан батысқа қарай ағып өтеді. Қаланың төңірегін White River Ұлттық орман қоршап тұр, ал Vail шаңғы курорты АҚШ Орман шаруашылығы қызметінен жалға алынған. Ваил тауынан Киелі Крест тауы көрінеді.
Вейл тауы
Вейл тауы 8120 футтан (2475 м) 11570 футқа (3527 м) дейін көтеріледі, бұл 3450 футтық (1052 м) тік көтеріліс құрайды. Онда шаңғы тебуге арналған аймақ, 33 шаңғы көтеруіші және үш беткейде 193 белгіленген шаңғы жолы бар: алдыңғы беткей, артқы ойыстар және Blue Sky ойпаты. Жеті артқы ойыс – Күнбатыс ойысы, Күншығыс ойысы, Кесе ойысы, Қытай ойысы, Сібір ойысы, Ішкі Моңғолия ойысы және Сыртқы Моңғолия ойысы. Blue Sky ойпатында Пит Сэйберт пен Эрл Итонды еске алу үшін Пит ойысы мен Эрл ойысы бар. Тау курортында сондай-ақ 17 шақырымдық демалыс жолдары, ботаникалық бақтар мен ашық аспандағы амфитеатр да бар.
Климат
Бейіктігі жоғары болғандықтан, Вайлде жаздары жылы, қыстары суық болады. Қолданылатын жіктеуге байланысты, бұл альпілік немесе субарктикалық климат, ылғалды континенталды климатқа көшу кезеңінде. Қыркүйек айындағы жұмсақ күндізгі температуралар күндізгі орташа температураны шамамен жеткізеді. Ең төменгі температуралар қыркүйектің соңынан мамырдың соңына дейін нөл градустан төмен қалады. Қалаға маусым бойына орташа есеппен қардың мөлшері түседі, ал айналасындағы тауларда одан да көп. Күшті қар жауған кезде жолдар кейде жабылуы мүмкін. Жазғы температура 80 градусқа дейін жете алады, бірақ көбінесе 70-тен жоғары болады. Тау желдерімен бірге бұл жазды сергітетін және салқын етеді. Субарктикалық климаттың шекарасында болғандықтан күндізгі температуралар өте жұмсақ, бұл биіктікке байланысты күндізгі температураның жоғары айырмашылығын көрсетеді.
Экономика
Вейл экономикасы туризмге зор тәуелді. Вейлдің басты тартымдылығы – таудағы шаңғы және сноуборд сияқты қысқы спорт түрлері, сондай-ақ қар мотоциклімен жүру және қарға басып жүру, басқа да көптеген қысқы ойын-сауықтар. Вейл жазғы демалыс орны және гольф орталығы болып табылады. Жазғы іс-шараларға бағытталған жаяу серуендер, тау велосипедімен жүру, атпен саяхаттау, ат арбасымен жүру және балық аулау кіреді. Вейл мәдени орталық ретінде де дамып келеді, жаз бойында түрлі өнер және музыка алаптары жұмыс істейді. Қала әртүрлі мейрамханалары бар дамыған тағамдық орталыққа ие. 2022 жылы Vail Resorts өкілі округтың жұмыс күші үшін шамамен 6000 орын жетіспейтінін мәлімдеді.
Үкімет
Чарльз "Тед" Киндел 1966 жылғы 3 тамызда қала құрылған кезде сайланған Вайл қаласының тұңғыш мэрі болды. Вайл қаласында кеңес-басқарушы үкімет түрі қолданылады және оны жалпы сайлау арқылы сайланған жеті мүшеден тұратын қалалық кеңес басқарады. Қазіргі мэр – Ким Лэнгмейд, ол 2023 жылғы қалалық кеңес сайлауынан кейін өкілеттік мерзімі аяқталуына байланысты қызметтен босатылады.
Ту
Вейл қаласының туы мемлекеттік ғимараттар мен Вейлдегі кәсіпорындарда қолданылады. Ол ашық көк, ақ және қою жасыл түсті үш жолақтан тұрады, олар тиісінше Колорадоның көк аспанын, ақ қарды және айналадағы мәңгі жасыл орманды көрсетеді. Тудың ортасында екі "V" әрпінен тұратын Вейлдің бастапқы символы бейнеленген, жоғарғы әрпі айналадағы тауларды, ал төменгісі Вейл аңғарын көрсетеді. Алтын тәж элементті айналдыра орналасқан, бұл қабілеттілікті және жетістіктерді білдіреді.
Білім
Вейлдің мемлекеттік мектептері Игл округінің RE 50 мектеп округінің құрамына кіреді, ал жоғары сынып оқушылары Эдвардстағы жақын орналасқан Батл Маунтин орта мектебінде білім алады. Eagle County Schools сондай-ақ, 5–12 сынып оқушылары үшін аймақтық шаңғы бағдарламаларымен бірлескен Vail Ski & Snowboard Academy академиясын ұсынады, бұл академия жарысқа қатысатын шаңғышылар мен сноубордистерге арналған. Вейл айманындағы жеке мектептерге Вейл тау мектебі (K–12), Вейл христиан орта мектебі (9–12), Ассизи әйелінің католик мектебі (K–8) және Вейл академиясы (PK–8) кіреді. Жоғары білім Колорадо тау колледжінің Вейл Игл Вэлли кампусында қолжетімді.
Медиа
The Vail Daily газетін Swift Communications баспасы шығарады. KUNC қоғамдық радиостанциясының трансляциялық қайталауышы Игл Вэллидегі тыңдаушыларға 99.7 FM жиілігінде тыңдау мүмкіндігін береді. Вейлде екі арнайы телеарна бар: Plum TV және Resort Sports Network. Соңғысы, TV 8 деп белгіленген, сонымен қатар K34QB D төмен қуатты UHF станциясы арқылы хабар таратады. The Ski Channel телеарнасы тек DirecTV арқылы 1860 каналда қолжетімді. 1970 жылдардың ортасында Вейл президент Джеральд Фордтың Батыс Ақ үйі ретінде белгілі болды, ол елдің көптеген мәселелерін The Lodge at Vail қонақ үйінен шешті. Ұлттық ақпарат құралдары Фордты Вейлге еріп, Вейлдің тау шағырларының теледидарлық суреттерін жиі көрсетті.
Көлік
Вейлге батысқа қарай Гипсамға жақын орналасқан Игл округінің әуежайы қызмет көрсетеді. Американың түпкілікті халықтары бұл аймақты әуежай маңында "аспандағы ойық" деп атаған, себебі дауылдар осы жерден қашып өтетін секілді болған. Вейл еуропалық шаңғы қалаларының үлгісімен салынған, олардың көпшілігінде жеке көліктерге рұқсат жоқ, ал қаланың бір бөлігі жаяу жүргіншілерге арналған. Қала АҚШ-тағы ең ірі тегін шаттл автобустар жүйесін пайдаланады және он гибридтік электр автобусына ие. Әрбір аялдамада келесі екі автобустың қозғалыс кестесі көрсетілген. In Town Shuttle шаңғы маусымының ең қызу кезінде әр бес минут сайын, ал қырысқан кезде әр 15 минут сайын Алтын шың, Вейл ауылы, бизнес ауданы және Лайонсхед арасында қызмет көрсетеді. Автобус аялдамаларында Global Positioning System (GPS) технологиясы арқылы автобустардың қозғалысы туралы ақпарат тікелей көрсетіледі. Көлік орталығынан басқа маршруттар Шығыс және Батыс Вейл аудандарына белгілі бір кесте бойынша, бірақ сирек қызмет көрсетеді. Игл округі Транспорт орталығынан Вейл, Лидвилл, Минтурн, Игл Вейл, Эйвон, Бивер Крик, Эдвардс, Игл, Гипсам және Доцеро қалаларына автобус қатынасын ұйымдастырады. Колорадо штатының Көлік департаменті Bustang бағдарламасы арқылы Веилге Батыс бағыты бойынша қалааралық тасымалдарды жүзеге асырады. Батыс бағыты Денверден Гранд-Джанкшнға және кері бағытта жүреді.
Автомобиль жолдары
Interstate 70 Вейл қаласының ортасымен шығыстан батысқа қарай өтеді және Вейлге барудың немесе одан шығудың жалғыз жолы болып табылады. Шығыстан келе жатқанда, автожол Денверден, алысқа қарай, Айзенхауэр туннелі арқылы өтеді және Континенттік бөліністің үстінен, Лавленд асуынан және Вейл асуынан өтіп, Вейл аңғарына түседі. Батысқа қарай, ол Доуд тоғысында 24-ші АҚШ тас жолымен қиылысады, Авон, Эдвардс, Колорадо және Игл қалалары арқылы өтеді, Гленвуд каньонымен Гранд-Жанкшнға дейін барады, содан кейін Юта штатына жетеді, онда ол 15-ші мемлекетаралық тас жолымен тоғысады. Батыс Вейлде АҚШ-тың 6-жолы (ол әлі күнге дейін Шығыс Вейл, Вейл және Батыс Вейл арасындағы сервистік жол ретінде сақталған) Доуд тоғысында I 70 тас жолымен бірігеді. I 70 тас жолы бастапқыда 6-жолдың бағытын ұстанады, бірақ екі тас жол шығысқа қарай Сильверторн қаласында қайтадан екіге бөлінеді.
Танымал мәдениетте
Вейл телешоудағы "Достардың" 1-ші маусымының 9-шы бөлімінде аталады, себебі Рейчел Грин отбасымен шаңғы тебуге билетке қолы жетпеді. Вейл, Колорадо штаты, Стивен Адли Гиргистің "Қорқындар ордасы" пьесасында Пауылдың "жалпы денсаулықты жақсарту орталығына" баруды қалаған жері ретінде көрсетілген. 2016 жылы Кардашьян қарындастары "Кардашьяндармен бірге" телешоуы үшін Колорадо штатының Вейл қаласында түсірілімдер жүргізді. Хлои Кардашьян, Кендалл және Кайли Дженнер таудан шаңғымен және сноубордпен сырғанап түсті, сондай-ақ Вейлдің Вейл ауылы мен Лайнсхед аймақтарын зерттеді.