Тарихтан бір күн: Оқиғалар мен жаңалықтар

1601 1900

1637 – Фердинанд III Киелі Рим империясының императоры болады. 1690 – Молдавия князі Константин Кантемир мен Киелі Рим империясы Сибиуде құпия шартқа қол қойды, онда Молдавия Габсбургтер үйінің Осман империясына қарсы әрекеттерін қолдайтыны айтылды. 1764 – Сент-Луис қаласы испан Луизианасында (қазіргі Миссури штаты, АҚШ) құрылды. 1798 – Наполеонның генералы Луи Александр Бертье бес күн бұрын Рим қаласына шабуыл жасағаннан кейін Рим Республикасы жарияланды. 1835 – Сербияның Сретене Конституциясы қысқа мерзімге күшіне енді. 1852 – Хельсинки соборы (сол кезде Әулие Николай шіркеуі деп аталған) Финляндияның Хельсинки қаласында ресми түрде ашылды. 1862 – Америка Азамат соғысы: Конфедерация күштерінің бригада командирі, генерал Джон Б. Флойд, Теннесси штатындағы Форт-Донельсонды қоршап тұрған генерал Улисс С. Гранттың әскеріне шабуыл жасады. Фортты қоршауды бұза алмаған конфедераттар келесі күні жасырынды. 1870 – Стивенс технология институты АҚШ-тың Нью-Джерси штатында құрылды және машина жасау саласындағы алғашқы инженерлік бакалавр дәрежесін ұсынды. 1879 – Әйелдер құқығы: АҚШ президенті Рутерфорд Б. Хейз әйел адвокаттарға АҚШ Жоғарғы сотында іс жүргізуге рұқсат беретін заңға қол қойды. 1898 – "Майн" соғыс кемесі Кубаның Гавана портында жарылып, батып, шамамен 354 экипаж мүшесінің 274-і қаза тапты. Осы оқиға АҚШ-ты Испанияға соғыс жариялауға итермеледі. 1899 – Ресей императоры Николай II ақпан манифесті деп белгілі болған жарлықты шығарды, ол Финляндияның автономиясын шектеді, осылайша құпиялаудың бірінші кезеңі басталды.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1909 жылы Мексиканың Акапулько қаласында Флорес театрындағы өрттен 250 адам қаза тапты. 1923 жылы Грекия Григориан күнтізбесін қабылдаған соңғы еуропалық ел болды. 1925 жылы 1925 жылғы сарысуды Номға жеткізу: Аляскадағы Номға екінші сарысу жеткізілімі келді. 1933 жылы Майамиде Джузеппе Зангара АҚШ президенті сайланған Франклин Рузвельтке қастандық жасауға тырысты, бірақ оның орнына 6 наурызда жарақаттарынан қайтыс болған Чикаго қаласының мэрі Антон Дж. Сермакқа оқ атты. 1942 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Сингапурдың құлауы. Жапон күштерінің шабуылынан кейін британдық генерал Артур Персиваль капитуляциялады. Шамамен 80 000 үнді, Ұлыбритания және Австралия сарбаздары тұтқынға түсті, бұл тарихтағы британдық әскерилердің ең ірі капитуляциясы болды. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Италиядағы Монте-Кассиноға шабуыл басталды. 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Нарва шабуылы басталды. 1945 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс: Дрездендегі бомбалаудың үшінші күні. 1946 жылы Филадельфиядағы Пенсильвания университетінде алғашқы электронды есептегіш машина – ENIAC ресми түрде ашылды. 1949 жылы Джеральд Ланкестер Хардинг пен Роланд де Во Кумран үңгірлерінің 1-ші үңгірінде қазба жұмыстарын бастады, онда олар кейіннен Өлі теңіздің алғашқы жеті парқшасын тапты. 1952 жылы Ұлыбритания королі VI Георг Виндзор сарайындағы Сент-Джордж капелласында жерленді. 1954 жылы Канада мен АҚШ Канада мен Алясканың алыс солтүстік Арктикалық аймақтарында радар станцияларының жүйесі – Алысқа дейінгі ерте ескерту желісін салуға келісті. 1961 жылы Бельгияда Sabena Flight 548 ұшағы апатқа ұшырап, 73 адам қаза тапты, оның ішінде АҚШ-тың бүкіл сырғанау командасы, сондай-ақ бірнеше жаттықтырушылары мен отбасы мүшелері болды. 1965 жылы Канаданың жаңа қызыл және ақ аққалпақ жапырағынан жасалған дизайны елдің туы ретінде қабылданды, ол ескі Канадалық Қызыл Байрақтың орнына келді. 1970 жылы Доминика авиациясының McDonnell Douglas DC 9 ұшағы Лас Америка халықаралық әуежайынан ұшып шыққаннан кейін Кариб теңізіне құлап, 102 адам қаза тапты, оның ішінде Пуэрто-Рико әйелдер құрамасының волейболдан ойыншылары мен жеңіл салмақтағы боксшы Карлос Круз болды. 1971 жылы Ұлыбритания мен Ирландияның валюталарының ондық жүйеге көшуі Ондық күнді аяқтады. 1972 жылы АҚШ-тағы дыбыс жазбаларына алғаш рет федералды авторлық құқық қорғауы берілді. 1972 жылы Эквадор президенті Хосе Мария Веласко Ибарра, бес мәрте президенттік лауазымда болғаннан кейін, төртінші рет әскерилермен құлатылды. 1982 жылы "Оушен Рейнджер" бұрғылау платформасы Ньюфаундленд жағалауындағы дауыл кезінде батып, 84 жұмысшы қаза тапты. 1989 жылы Совет-Ауған соғысы: Кеңес Одағы барлық әскерлерін Ауғанстаннан шығарғанын ресми түрде жариялады. 1991 жылы Вишеград тобы, еркін нарық жүйелеріне қарай ұмтылу үшін ынтымақтастық орнату мақсатымен, Чехословакия, Венгрия және Польша басшылары қол қойды. 1992 жылы Милуокиде сериялық кісі өлтіруші Джеффри Дамер өмір бойына 15 рет түрмеге кесілді. 1992 жылы Air Transport International Flight 805 Огайо штатының Суантон қаласында, Толедо экспресс әуежайының жанында апатқа ұшырап, борттағы барлық төрт адам қаза тапты. 1996 жылы Қытайдағы Сичан спутниктік ұшыру орталығында "Ұзақ наурыз" 3B зымырасы, "Интелсат 708" спутнигімен бірге, бағытынан ауып, ұшып шыққаннан кейін ауылға құлап, алтыдан 100 адамға дейін адам қаза тапты. 1996 жылы 17 қарашада Революциялық Ұйымның танкіге қарсы зымырасы Афинадағы АҚШ елшілігіне шабуыл жасады. 2001 жылы адам геномының толық жобасының алғашқы нұсқасы Nature журналында жарияланды. 2003 жылы Ирак соғысына қарсы наразылық акциялары әлемнің 600-дан астам қаласында өтті. Бұл тарихтағы ең ірі бейбітшілік демонстрациясы болды, оған шамамен сегіз миллионнан 30 миллионға дейін адам қатысты. 2010 жылы Бельгияның Халле қаласында екі пойыз соқтығысып, 19 адам қаза тауып, 171 адам жарақат алды. 2012 жылы Гондурастың Комаягуа қаласындағы түрмеде болған өрттен үш жүз алпыс адам қаза тапты. 2013 жылы Ресей үстінен метеор жарылып, 1500 адам жарақат алды, соққы толқыны терезелерді сындырып, ғимараттарды шайқады. Бұл 2012 DA14 астероидінің жақындап келе жатқан және байланыссыз үлкен астероидқа дейін бірнеше сағат қалғанда күтпеген оқиға болды. 2021 жылы Конго Демократиялық Республикасының Май Ндомбе провинциясының Лонгола Экоти ауылының жанында Конго өзенінде қайық апатқа ұшырап, алпыс адам суға батып, жүздеген адам із-түзсіз жоғалып кетті.

1909 – The Flores Theater fire in Acapulco, Mexico kills 250. 1923 – Greece becomes the last European country to adopt the Gregorian calendar. 1925 – The 1925 serum run to Nome: The second delivery of serum arrives in Nome, Alaska. 1933 – In Miami, Giuseppe Zangara attempts to assassinate US President elect Franklin D. Roosevelt, but instead shoots Chicago mayor Anton J. Cermak, who dies of his wounds on March 6. 1942 – World War II: Fall of Singapore. Following an assault by Japanese forces, the British General Arthur Percival surrenders. About 80,000 Indian, United Kingdom and Australian soldiers become prisoners of war, the largest surrender of British led military personnel in history. 1944 – World War II: The assault on Monte Cassino, Italy begins. 1944 – World War II: The Narva Offensive begins. 1945 – World War II: Third day of bombing in Dresden. 1946 – ENIAC, the first electronic general purpose computer, is formally dedicated at the University of Pennsylvania in Philadelphia. 1949 – Gerald Lankester Harding and Roland de Vaux begin excavations at Cave 1 of the Qumran Caves, where they will eventually discover the first seven Dead Sea Scrolls. 1952 – King George VI of the United Kingdom is buried in St George's Chapel, Windsor Castle. 1954 – Canada and the United States agree to construct the Distant Early Warning Line, a system of radar stations in the far northern Arctic regions of Canada and Alaska. 1961 – Sabena Flight 548 crashes in Belgium, killing 73, including the entire United States figure skating team along with several of their coaches and family members. 1965 – A new red and white maple leaf design is adopted as the flag of Canada, replacing the old Canadian Red Ensign banner. 1970 – A Dominicana de Aviación McDonnell Douglas DC 9 crashes into the Caribbean Sea after takeoff from Las Américas International Airport, killing 102, including members of the Puerto Rico women's national volleyball team and lightweight boxer Carlos Cruz. 1971 – The decimalisation of the currencies of the United Kingdom and Ireland is completed on Decimal Day. 1972 – Sound recordings are granted U. S. federal copyright protection for the first time. 1972 – José María Velasco Ibarra, serving as President of Ecuador for the fifth time, is overthrown by the military for the fourth time. 1982 – The drilling rig Ocean Ranger sinks during a storm off the coast of Newfoundland, killing 84 workers. 1989 – Soviet–Afghan War: The Soviet Union officially announces that all of its troops have left Afghanistan. 1991 – The Visegrád Group, establishing cooperation to move toward free market systems, is signed by the leaders of Czechoslovakia, Hungary and Poland. 1992 – Serial killer Jeffrey Dahmer is sentenced in Milwaukee to 15 terms of life in prison. 1992 – Air Transport International Flight 805 crashes in Swanton, Ohio, near Toledo Express Airport, killing all four people on board. 1996 – At the Xichang Satellite Launch Center in China, a Long March 3B rocket, carrying an Intelsat 708, veers off course and crashes into a rural village after liftoff, killing somewhere between six and 100 people. 1996 – The Embassy of the United States, Athens, is attacked by an antitank rocket, launched by the Revolutionary Organization 17 November. 2001 – The first draft of the complete human genome is published in Nature. 2003 – Protests against the Iraq war take place in over 600 cities worldwide. It is estimated that between eight million and 30 million people participate, making this the largest peace demonstration in history. 2010 – Two trains collide in the Halle train collision in Halle, Belgium, killing 19 and injuring 171 people. 2012 – Three hundred and sixty people die in a fire at a Honduran prison in the city of Comayagua. 2013 – A meteor explodes over Russia, injuring 1,500 people as a shock wave blows out windows and rocks buildings. This happens unexpectedly only hours before the expected closest ever approach of the larger and unrelated asteroid 2012 DA14. 2021 – Sixty people drown and hundreds are missing after a boat sinks on the Congo River near the village of Longola Ekoti, Mai Ndombe Province, Democratic Republic of the Congo.

1600 жылға дейінгі

1377 – Неапольдің Ладиславы (1414 ж.ө.)
1458 – Ресейдің Иван III-нің ұлы Жас Иван (1490 ж.ө.)
1472 – Бақытсыз Пьеро, итальян билеушісі (1503 ж.ө.)
1506 – Столбергтің Юлианасы, неміс графынясы (1580 ж.ө.)
1519 – Педро Менендес де Авилес, Флориданың алғашқы испан губернаторы (1574 ж.ө.)
1557 – Альфонсо Фонтанелли, итальян композиторы (1622 ж.ө.)
1564 – Галилео Галилей, итальян астрономы, физигі және математигі (1642 ж.ө.)

1601 1900

1612 – Поль де Шомеди, сеньор де Мэзоннёв, французский солдат, основал Монреаль (ум. 1676)
1627 – Чарльз Мортон, корнуоллский нонконформистский священник (ум. 1698)
1638 – Зеб-ун-Нисса, могольская принцесса и поэтесса (ум. 1702)
1705 – Шарль Андре ван Лоо, французский живописец (ум. 1765)
1710 – Людовик XV, король Франции (ум. 1774)
1725 – Авраам Кларк, американский землемер, юрист и политик (ум. 1794)
1734 – Уильям Стэйси, американский полковник (ум. 1802)
1739 – Александр Теодор Броньярт, французский архитектор, спроектировал Парижскую биржу (ум. 1813)
1748 – Джереми Бентам, английский юрист и философ (ум. 1832)
1759 – Фридрих Август Вольф, немецкий филолог и критик (ум. 1824)
1760 – Ларс Ингиер, норвежский управляющий дорогами, землевладелец и владелец мельницы (ум. 1828)
1760 – Жан-Франсуа Ле Сёр, французский композитор и педагог (ум. 1837)
1809 – Андре Дюмон, бельгийский геолог и ученый (ум. 1857)
1809 – Сайрус Маккормик, американский журналист и предприниматель, сооснователь International Harvester (ум. 1884)
1810 – Мэри С. Б. Шиндлер, американская поэтесса, писательница и редактор (ум. 1883)
1811 – Доминго Фаустино Сармьенто, аргентинский журналист и политик, 7-й президент Аргентины (ум. 1888)
1812 – Чарльз Льюис Тиффани, американский предприниматель, основатель Tiffany & Co. (ум. 1902)
1820 – Сьюзен Б. Энтони, американская суфражистка и активистка (ум. 1906)
1825 – Картер Харрисон, старший, американский юрист и политик, 29-й мэр Чикаго (ум. 1893)
1834 – В. А. Урекия, молдавский румынский историк, писатель и драматург (ум. 1901)
1835 – Димитриос Викелас, греческий бизнесмен и филантроп (ум. 1908)
1840 – Титу Майорэску, румынский философ, ученый и политик, 23-й премьер-министр Румынии (ум. 1917)
1841 – Мануэл Ферраз де Кампус Салес, бразильский юрист и политик, 4-й президент Бразилии (ум. 1913)
1845 – Элиху Рут, американский юрист и политик, 38-й государственный секретарь США, лауреат Нобелевской премии (ум. 1937)
1847 – Роберт Фукс, австрийский композитор и педагог (ум. 1927)
1849 – Рикман Годли, английский хирург и ученый (ум. 1925)
1850 – Софи Брайант, ирландский математик, ученый и активистка (ум. 1922)
1851 – Спиру Харет, румынский математик, астроном и политик, 55-й румынский министр внутренних дел (ум. 1912)
1856 – Эмиль Крепелин, немецкий психиатр и ученый (ум. 1926)
1861 – Шарль Эдуард Гийом, швейцарский французский физик и ученый, лауреат Нобелевской премии (ум. 1938)
1861 – Альфред Норт Уайтхед, английский математик и философ (ум. 1947)
1873 – Ханс фон Эйлер-Хельпин, немецко-шведский биохимик и ученый, лауреат Нобелевской премии (ум. 1964)
1874 – Эрнест Шеклтон, англо-ирландский капитан и исследователь (ум. 1922)
1883 – Сакс Ромер, англо-американский писатель (ум. 1959)
1890 – Роберт Лей, немецкий политик (ум. 1945)
1892 – Джеймс Форрестал, американский лейтенант и политик, 1-й министр обороны США (ум. 1949)
1893 – Роман Наюх, польский профессиональный теннисист (ум. 1967)
1897 – Геррит Клеерекопер, голландский гимнаст и тренер (ум. 1943)
1898 – Тото, итальянский актер, певец и сценарист (ум. 1967)
1899 – Жорж Орик, французский композитор (ум. 1983)
1899 – Гейл Зондергаард, датско-американская актриса (ум. 1985)

1612 – Paul de Chomedey, Sieur de Maisonneuve, French soldier, founded Montreal (d. 1676)
1627 – Charles Morton, Cornish nonconformist minister (d. 1698)
1638 – Zeb un Nissa, Mughal princess and poet (d. 1702)
1705 – Charles André van Loo, French painter (d. 1765)
1710 – Louis XV of France (d. 1774)
1725 – Abraham Clark, American surveyor, lawyer, and politician (d. 1794)
1734 – William Stacy, American colonel (d. 1802)
1739 – Alexandre Théodore Brongniart, French architect, designed the Paris Bourse (d. 1813)
1748 – Jeremy Bentham, English jurist and philosopher (d. 1832)
1759 – Friedrich August Wolf, German philologist and critic (d. 1824)
1760 – Lars Ingier, Norwegian road manager, land owner, and mill owner (d. 1828)
1760 – Jean François Le Sueur, French composer and educator (d. 1837)
1809 – André Dumont, Belgian geologist and academic (d. 1857)
1809 – Cyrus McCormick, American journalist and businessman, co founded International Harvester (d. 1884)
1810 – Mary S. B. Shindler, American poet, writer, and editor (d. 1883)
1811 – Domingo Faustino Sarmiento, Argentinian journalist and politician, 7th President of Argentina (d. 1888)
1812 – Charles Lewis Tiffany, American businessman, founded Tiffany & Co. (d. 1902)
1820 – Susan B. Anthony, American suffragist and activist (d. 1906)
1825 – Carter Harrison, Sr., American lawyer and politician, 29th Mayor of Chicago (d. 1893)
1834 – V. A. Urechia, Moldavian Romanian historian, author, and playwright (d. 1901)
1835 – Demetrius Vikelas, Greek businessman and philanthropist (d. 1908)
1840 – Titu Maiorescu, Romanian philosopher, academic, and politician, 23rd Prime Minister of Romania (d. 1917)
1841 – Manuel Ferraz de Campos Sales, Brazilian lawyer and politician, 4th President of Brazil (d. 1913)
1845 – Elihu Root, American lawyer and politician, 38th United States Secretary of State, Nobel Prize laureate (d. 1937)
1847 – Robert Fuchs, Austrian composer and educator (d. 1927)
1849 – Rickman Godlee, English surgeon and academic (d. 1925)
1850 – Sophie Bryant, Irish mathematician, academic and activist (d. 1922)
1851 – Spiru Haret, Romanian mathematician, astronomer, and politician, 55th Romanian Minister of Internal Affairs (d. 1912)
1856 – Emil Kraepelin, German psychiatrist and academic (d. 1926)
1861 – Charles Édouard Guillaume, Swiss French physicist and academic, Nobel Prize laureate (d. 1938)
1861 – Alfred North Whitehead, English mathematician and philosopher (d. 1947)
1873 – Hans von Euler Chelpin, German Swedish biochemist and academic, Nobel Prize laureate (d. 1964)
1874 – Ernest Shackleton, Anglo Irish captain and explorer (d. 1922)
1883 – Sax Rohmer, English American author (d. 1959)
1890 – Robert Ley, German politician (d. 1945)
1892 – James Forrestal, American lieutenant and politician, 1st United States Secretary of Defense (d. 1949)
1893 – Roman Najuch, Polish professional tennis player (d. 1967)
1897 – Gerrit Kleerekoper, Dutch gymnast and coach (d. 1943)
1898 – Totò, Italian actor, singer, and screenwriter (d. 1967)
1899 – Georges Auric, French composer (d. 1983)
1899 – Gale Sondergaard, Danish American actress (d. 1985)

1601 1900

1621 – Майкл Преториус, неміс органшы және композитор (ту. 1571)
1637 – Фердинанд II, Киелі Рим императоры (ту. 1578)
1738 – Матиас Браун, чех мүсіншісі (ту. 1684)
1781 – Готтольд Ефрем Лессинг, неміс философы, жазушысы және сыншысы (ту. 1729)
1818 – Фредерик Людовик, Хоэнлохе-Ингельфингеннің князі (ту. 1746)
1835 – Генри Хант, ағылшын фермері және саясаткері (ту. 1773)
1839 – Франсуа Мари Томас Шевалье де Лоримиер, канадалық бүлікші (ту. 1803)
1842 – Арчибальд Мензис, шотланд хирургы және ботаник (ту. 1754)
1844 – Генри Аддингтон, 1-ші виконт Сидмут, ағылшын саясаткері, Ұлыбританияның премьер-министрі (ту. 1757)
1847 – Жерминаль Пьер Данделен, бельгиялық математик және инженер (ту. 1794)
1848 – Герман фон Бойен, прус генералы және саясаткері, Пруссияның соғыс министрі (ту. 1771)
1849 – Пьер Франсуа Верхулст, бельгиялық математик және теоретик (ту. 1804)
1857 – Михаил Глинка, орыс композиторы (ту. 1804)
1869 – Ғалиб, үнді ақыны және педагог (ту. 1796)
1885 – Грегор фон Хельмерсен, эстондық орыс геологы және инженері (ту. 1803)
1885 – Леопольд Дамрош, неміс-американдық композитор және дирижер (ту. 1832)
1897 – Димитрий Гика, румын заңгері және саясаткері, Румынияның 10-шы премьер-министрі (ту. 1816)