Кіріспе
1960 жылдың мамыр айында мына оқиғалар болды:
The following events occurred in May 1960:
1960 жылдың 1 мамыры (жексенбі)
U2 оқиғасы Фрэнсис Гэри Пауэрс басқарған америкалық U2 барлау ұшағы Пәкістандағы Пешауардағы АҚШ әскери базасынан ұшып шыққаннан кейін он минут өткен соң Кеңес Одағының әуе кеңістігіне енген кезде басталды. Сағат 9:53-те (0653 GMT) оның ұшағы 70 500 фут (21 488 м) биіктікте жарылған кеңестік SA-2 зымырасының сынықтарынан зардап шекті. Пауэрс парашютпен секіріп, өз-өзіне қол жұмсаудан бас тартты және Свердловск маңына құлап, тұтқынға алынды. Махараштра мен Гуджарат Үндістанның 14-ші және 15-ші штаттары болып, Бомбей штаты тілдік принцип бойынша бөлінген кезде құрылды. Туған: Стив Коутен, американдық жокей, 1978 жылғы АҚШ үш жүлдесінің жеңімпазы; 17 жасында Sports Illustrated журналының «Жыл спортшысы» атанды; Ковингтон, Кентукки штатында дүниеге келді.
1960 жыл 2 мамыр (сегізінші)
Кейрил Чессман Калифорниядағы Сан-Квентин түрмесінде газ камерасында, өлім жазасына кесілгеннен кейін он жыл өткен соң, сағат 10:03-те атқыланды. Сан-Францискода қорғау адвокаттары дәлелдер ұсынуға рұқсат сұрады, ал АҚШ судьясы Луис Гудман Чессман креслоға бекітілген кезде өлім жазасын тоқтату туралы шешім қабылдады және хатшысына түрмеге қоңырау шалуды бұйырды. Бірақ хатшысы телефон нөмірінің бес таңбасынан тек төртеуін ғана көшірді, содан кейін қоңырау бір минутқа жуық уақытқа созылды. Гудман қорғау тарапын соңғы минутқа дейін күтіп, кейінге қалдыру туралы өтініш білдіргені үшін кінәлады, «Олардың кем дегенде біреуі бұрын келуі керек еді» деді. Зорлау қылмысы үшін, кісі өлтіргені үшін емес, өлім жазасына кесілген, талантты жазушы Чессман бұған дейін сегіз рет өлім жазасын тоқтатуға қол жеткізген, ал оның өліміне бүкіл әлемде наразылық білдірілді. Вашингтон Сенаторларының ойыншысы Джим Лемон құлаққаптары бар бейсбол шлемін киген алғашқы бейсболшы болды. Шлемдер екі лигада да 1958 жылдан бері міндетті болған, бірақ Сенаторлардың иесі Кальвин Гриффит кішкентай бейсбол лигасы үшін қажет болған шлемді ұсынды. Ол Эрл Бэттидің басына Бостон Ред Сокс командасының Том Стурдивант тастаған доптан соққы тигеннен кейін бас киімге тапсырыс берді. Қорғағыш көру қабілетін шектеуі мүмкін деген алаңдаушылыққа қарамастан, Лемон Кливленд Индиансқа қарсы 3:2 есебімен жеңіске жеткен ойында үш рет соққыдан екі рет дұрыс соқты. Полиция офицері Леонард Балди Чикагодағы WGN (AM) радиостанциясында тікелей эфирде жол қозғалысы туралы хабарлама дайындап жатқанда, ол және тікұшақ пилоты Хорас Ферри станцияның тікұшағынан құлаған жоғары роторлық қанаттың бірінен қаза тапты. Ферри ұшақты Милуоки авенюі мен Хаббард көшесінің қиылысынан теміржол депосына қарай бұрып, жүк көлігі мен тротуарда жүрген үш баланы шамадан тыс қауіптен сақтап қалды. Немец туған хирург Роберт Г. Гоц Бронкстағы Ван Эттен ауруханасында (қазіргі Якоби медициналық орталығы) алғаш рет адамға коронарлық артерияны айналып өту операциясын жасады. WLS AM Чикагодағы алғашқы ірі радиостанция болды, ол Орта Батыста рок-н-ролл форматына көшті.
1960 жыл 3 мамыр (сәрсенбі)
Шығыс уақыты бойынша сағат 14:00-де (Тынық мұхит уақыты бойынша сағат 11:00-де) АҚШ-тағы барлық теледидар және радио хабарларын тарату 30 минутқа тоқтатылды, себебі CONELRAD (кейіннен Төтенше жағдайлар бойынша хабар тарату жүйесі) эфирді басып алды, бүкіл елде дабылдар естілді және сырттағы барлық адамдарға ең жақын бомбобеушілге баруға нұсқау берілді. Бұл "Ескерту 1960" операциясының бір бөлігі болды және 30 минуттан кейін ресми хабар тарату қайта жаңғыртылды. Нью-Йорктегі Сити-холл паркінде 500 адамдық наразылық тобы полицияның паналауға бару туралы бұйрығына бағынбады, ядролық қарулану жарысына қарсылық білдірді. Барлық уақыттағы ең танымал мюзикл болып саналатын "Фантастикс" мюзиклі алғаш рет сахнаға шықты. Нью-Йорктегі (Бродвейден тыс) Салливан көшесіндегі театрдағы премьера, шоудың рекордтық 17 162 қойылымының біріншісі болды, ол 2002 жылдың 13 қаңтарына дейін жалғасты. Ұлыбритания, Швеция, Норвегия, Дания, Швейцария, Австрия және Португалия құрған Еуропалық еркін сауда қауымдастығы (ЕЭАҚ), 4 қаңтарда қол қойылған Стокгольм шартынан кейін бес ай өткен соң құрылды.
1960 жылдың 5 мамыры (сәрсенбі)
Кеңес Одағының премьер-министрі Никита С. Хрущев сол елдің парламентіне 1 мамырда совет территориясында американдық әскери ұшақ түсірілгенін хабарлады.
1960 жыл 6 мамыр (Жума)
1940 жылы 20 тамызда Леон Троцкийді балтамен өлтірген Рамон Меркадер, сондай-ақ Жак Монар деген атпен танылған, Мексиканың Хуарес қаласындағы түрмеден босатылып, одан кейін Кеңес Одағына эмиграциялады. Президент Дуайт Эйзенхауэр 1960 жылғы Азаматтық құқықтар заңына қол қойды. Бұл заң жобасы Сенатта 71-18 дауыспен түзетулер енгізіліп қабылданғаннан кейін, Өкілдер палатасында 288-95 дауыспен мақұлданды. Ұлыбритания королевасы Елизавета II-нің қарындасы Маргарет ханшайым Вестминстер аббаттығында Антони Армстронг-Джонсқа салтанатты үйлену тойында тұрмысқа шықты. Оклахома мен Арканзас штаттарын шарпыған құйынды дауылдар Оклахома штатының Уилбуртон қаласын қиратты, нәтижесінде 27 адам қаза тауып, 250-і жарақат алды.
1960 жыл 7 мамыр (сенбі)
Леонид Брежнев Климент Ворошиловтың орнын басып, Кеңес Социалистік Республикалар Одағы Президиумының төрағасы болып, Кеңес Одағының мемлекет басшысы лауазымын иеленді (батыс баспасөзінде бұл лауазымды жиі, бірақ дұрыс емес "Кеңес президенті" деп атайды). Никита Хрущев Кеңес Одағының премьер-министрі (ресми түрде Министрлер Кеңесінің төрағасы, премьер-министрге баламалы) және Коммунистік партияның Бас хатшысы, КСРО-ның іс жүзіндегі басшысы қызметін атқаруын жалғастырды; осы лауазымды 1964 жылы Брежнев иеленді. Хрущев әлемді таңқалдырды, ол U-2 ұшқышы Фрэнсис Гэри Пауэрс, Вирджиния штатының Паунд қаласынан, Свердловск маңында "жан-жақсы күйінде" ұсталғанын, сонымен қатар әскери базалардың суреті түсірілген пленкалар мен совет валютасы да табылды деп мәлімдеді. АҚШ ресми өкілдері Пауэрстің тыңшылық миссиясымен айналысқандығы туралы айыптауларға "көңілдерін білдірді". 1960 жылғы Англия Футбол Кубогының финалында "Уолверхэмптон Уондерерс" командасы "Блэкберн Роверс" командасын 3:0 есебімен жеңді. 1960 жылғы Әлемдік шахмат чемпионатында Михаил Тал жеңіске жетті.
1960 жылдың 9 мамыры (дүшәмбе)
МакДоннеллдің алғашқы Mercury ғарыш кемесі, оның құтқару ракетасы жылдамдату күшін қамтамасыз етіп, Уоллопс аралынан ұшырылды. "Жағажайдағы авариялық сынақ" деп аталған бұл сынақтың мақсаты құтқару жүйесінің, парашют және қону жүйесінің, сондай-ақ ұшыру алаңынан тыс жағдайда құтқару операцияларының тиімділігін бағалау болды және сынақтар сәтті өтті. Ғарыш кемесі 14 мамырда МакДоннелл зауытына толықтығын тексеру үшін қайтарылды. АҚШ-тың Бас прокуроры Уильям П. Роджерс 1960 жылғы жаңа Азаматтық құқықтар заңын қолданып, төрт оңтүстік "шифрлі округтердегі" сайлаушылардың тіркеу тізімдерін беруге мәжбүрледі. Бұл округтердің аты "шифрлі" деп берілген себебі, онда үлкен халқына қарамастан, тіркелген афроамерикандық сайлаушылар болған жоқ. Зардап шеккен округтер: Алабама штатының Вилкокс округі, Джорджия штатының Вебстер округі, Оңтүстік Каролина штатының Маккормик округі және Луизиана штатының Шығыс Кэрролл приходы. Туған: Тони Гвинн, MLB жұлдыз шабуылшысы және Бейсбол Даңқы залына енген (2014 ж. қайтыс болды); Лос-Анджелесте.
1960 жылдың 12 мамыры (сәрсенбі)
КСРО Премьер-министрі Хрущев жасаған мәлімдемесінде, егер АҚШ КСРО-ның үстінен тағы ұшулар жасаса, "бұл соғысқа алып келуі мүмкін" деді, содан кейін жаңадан жасалған агрессияға "алғашқы бірнеше минут ішінде атом бомбаларымен" жауап берілетінін қосты. Ғарыш жұмыс тобы Миссури штатының Сент-Луис қаласындағы МакДоннелл зауытында өкілдік кеңсесін ашты. Үндістанның Андхра-Прадеш штатында Кришна өзенінде қайық айналып құлап, кем дегенде 60 адам суға батып қайтыс болды.
1960 жылдың 13 мамыры (жұма)
200 студенттің тобы, көбісі ақ нәсілді, Сан-Франциско қалалық әкімдігінің ішінде Америкаға қарсы қызметтер комитетіне наразылық білдіру үшін отырып алып, сегрегацияға қарсы күресте афроамерикалық наразылар қолданған пассивті қарсылыққа еліктеді. Қала полициясы өрт сөндіру шлангтары мен таяқтармен толғандарды таратып жіберді, бірақ студенттердің қарсылығы өте күшті болды. Комитет тыңдауының соңғы отырысында 1500-2000 адам пикетке шықты, ал ғимараттың сыртында тағы 3500, көбінесе Комитетке қарсы адамдар жиналды. Бір автордың айтуынша, "Ешкім бұрын ХААК-қа осылай ашық түрде қарсы тұрған емес; көптеген американдықтар тіпті комитетпен байланысқа түсуден қорқып жүрді". АҚШ-тың жаңа 91 фут (28 м) "Дельта" ракетасының алғашқы ұшырылысы үшінші сатының жаналмауынан сәтсіз аяқталды. Бұл сәтсіздіктен кейін 15 қатарынан сәтті ұшырылыс жасалды. Швейцария, Австрия және Бутан альпинистерінен құралған алты адамнан тұратын команда әлемдегі жетінші биік тау – 8,167 м (26,794 фут) биіктіктегі Дхаулагири шыңына алғаш рет көтерілді.
1960 жылдың 14 мамыры (сенбі)
АҚШ президенті Эйзенхауэр Франция президенті де Голль кеңес премьері Хрущев кездесуді өткізуге ниетті екенін растағаннан кейін, жоспарланған Төрттік саммитте қатысу үшін Парижге ұшып келді. Екі күннен кейін де Голль оны ашқаннан кейін келіссөздер қысқа мерзімде тоқтатылды.
1960 жылдың 15 мамыры (жексенбі)
Кеңес Одағының премьер-министрі Хрущевпен саммиттегі кездесудің бірінші күні Парижде президент Эйзенхауэрмен бірге болғанда, АҚШ қорғаныс министрі Томас Гейтс американдық әскери ескерту жүйесін сынауға бұйрық берді. Кейіннен құпиясы ашылған құжаттар Гейтстің 0033 UTC уақытындағы "командование дайындығының жоғары деңгейі" туралы бұйрығы дұрыс түсінілмегенін, және жарты сағат ішінде АҚШ Бірлескен штабтары әлемдегі барлық әскерлерді DEFCON 3 статусына көшіргенін көрсетті. Америкалық қоғам ескерту туралы Лоури әуе күштері базасы полициядан маңызды қызметкерлерді табуды сұрағанда, ал полиция Денвер қаласындағы KOA (AM) радиостанциясы мен KOA TV телеарнасынан көмек сұрағанда білді. "Барлық F 101 және F 102 истребитель ұшқыштары, Doe Three Alert, Hotcake One және Hotcake Six, дереу Лоуриге ұшуға дайындалыңыз!" деген хабарлама мыңдаған денверлік радио тыңдаушыларына жетті. Кеңес Одағы бес тонналық "Спутник IV" спутнигін, адамдарды ғарышқа шығаруға дейінгі дайындық ретінде ұшырды. Спутникке толық өлшемді манекен орнатылған, және сәттілікке қарай, кері реактивтік қозғалтқыштар қате бағытта жұмыс істеп, кемені Жерге қайта оралудың орнына жоғары орбитаға шығарды. Спутник 1962 жылдың 5 қыркүйегінде Жер атмосферасына қайта кіріп, бір бөлігі Висконсин штатының Манитовок қаласындағы Солтүстік 8-ші және Парк көшелерінің қиылысына түсті. Меркурий ғарыш кемесінің жарылғыш шығу люгіне қатысты біліктілік сынақтары аяқталды.
1960 жылдың 16 мамыры (дүшәмбе)
НАСА-ның зерттеу орталықтарының өкілдері Лэнгли зерттеу орталығында екі күндік конференция өткізді, онда зерттеу нәтижелері мен ғарыш кездесулерінің, яғни жеке-жеке ұшырылған ғарыш кемелерін орбитада біріктірудің болашақ жұмыстары талқыланды. Лэнгли, Эймс, Льюис зерттеу орталықтары, Ұшу зерттеу орталығы, Маршалл ғарыш ұшу орталығы және Реактивтік қозғалтқыш зертханасы бойынша ілгерілеу туралы есептер берілді, соның ішінде цислундық кеңістіктегі ғарыш станциясымен кездесуге арналған ғарыш кемесінің концепциясы да қарастырылды. Қаржыландыру әлі қолжетімді болмаса да, кездесудің жақын арада өте маңызды болатыны, техниканы дереу дамыту қажеттігі және НАСА-ның осы техниканы жетілдіру және кездесудің мүмкіндігін анықтау үшін эксперименттер жүргізуі керек екендігі туралы бірлескен шешім қабылданды. Париждегі Төрт держава саммитін Франция президенті Де Голль сағат 11:00-де ашқаннан кейін, Кеңес Одағының премьер-министрі Никита Хрущев сөз сөйлеуге рұхсат беруді талап етті, содан кейін ашулы сөз сөйледі, ол президент Эйзенхауэрдің 10 маусымнан бастап КСРО-ға сапарына шақыруды кері қайтарумен аяқталды. Саммит сағат 14:00-де аяқталды, ал Хрущев келесі отырыстарға қатыспады. Эйзенхауэр, Хрущев және Ұлыбритания премьер-министрі Макмиллан Франциядан үш күннен кейін кетіп қалды. Калифорния штатының Малибу қаласындағы Хьюз зерттеу зертханасында физик Теодор Мейман күміс жалатылған рубин таяқшасына жоғары қуатты импульстік лампаны бағыттап, алғашқы жұмыс істейтін лазерді құрастырды.
1960 жыл 17 мамыр (сәрсенбі)
"Радио Сван", американдық ЦРУ-мен құпия қаржыландырылып, басқарылатын, Гондурас жағалауындағы Сван аралында орналасқан хабар тарату станциясы арқылы Кубаға коммунизмге қарсы үгіт таратуды бастады. Қайтыс болды: алты жыл бойы алты адамды тонап, өлтірген 36 жастағы Джозеф Таборски Коннектикут штатында электр орындығында атқыланды.
1960 жылғы 19 мамыр (сәрсенбі)
Жапонияда консервативті премьер-министр Нобусуке Киши Ұлттық диетада АҚШ-Жапония қауіпсіздік шартының қайта қарастырылған нұсқасына күтпеген дауыс беруді ұсынды, парламенттік нормаларды бұзып, талқылауды күтілгеннен бұрын тоқтатты, соның салдарынан оппозициялық Жапония Социалистік партиясының диета мүшелері наразылықпен отырып қарсылық көрсетті. "19 мамыр оқиғасы" деп аталатын оқиғада Киши 500 полиция қызметкерін диета ғимаратына кіргізіп, социалистерді заң шығарушы органнан күшпен шығарып тастады, ал келесі күні түн ортасынан кейін тек өз партиясының мүшелері ғана қатысқанда шартыны қабылдады. Бұл әрекеттер, көпшілік пікірде антидемократиялық болып есептелді, мамыр және маусым айларында Анпо шартына қарсы наразылықтардың күрт өсуіне алып келді. Осыған дейін АҚШ-та өткен ең ірі ядролық қаруға қарсы митинг Нью-Йорктегі Мэдисон-сквер-Гарденде болды, онда 17 000 адам Элеонора Рузвельт, Норман Томас, Альф Лэндон, Уолтер Рютер және басқалардың бүкіл әлемдік қарусыздануды талап ететін сөздерін тыңдады. Кеңес Одағындағы алғашқы сауалнама ұйымы "Қоғамдық пікір институты" Комсомольская правда партиялық газетінде жарияланды. 1960 жылдан 1967 жылға дейін комсомол "Өмір сүру деңгейіңіз қалай өзгерді?" сияқты тақырыптар бойынша сауалнамалар жүргізді.
1960 жылдың 20 мамыры (жұма)
Жапонияда, Жапония Парламентінің Төменгі палатасы таңғы сағат 12:17-де Америка Құрама Штаттарымен жаңа қауіпсіздік шартын ратификациялауға дауыс берді, бірақ бұл, спикер Ичиро Кийосенің кеңсесін қоршап алып, кірмеуге бөгет жасаған Жапония Социалистік партиясының мүшелерін полиция күшімен шығарып тастағаннан кейін ғана мүмкін болды.
1960 жылдың 21 мамыры (сенбі)
Жапониялық PFC Бузо Минагава 1944 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 3219-шы артиллерия бөлігінің құрамында Гуам аралындағы джунглиде тұтқындалды. Аудармашылар арқылы Минагава Жапонияның соғысты жоғалтқанына әлі де сене алмайтынын айтты. Оның серігі Масаши Ито екі күннен кейін, 23 мамырда табылды, ал екеуі де 28 мамырда үйлеріне оралды. "Эль-Ал" рейсі Буэнос-Айрестен сағат 12:05-те ұшып, Холокост ісі бойынша Израильде сотталуға тиіс тұтқынға алынған нацистік қашқын Адольф Эйхманды аман-есен алып кетті.
1960 жылдың 23 мамыры (сегізінші)
Американың унитариандық қауымдастығының (725-143) және Американың универсалистік шіркеуінің (365-65) делегаттары Бостонда өткен мәжілістерде унитариандық және универсалистік шіркеулердің бірігуін мақұлдады, осылайша Унитариандық-Универсалистік қауымдастығы құрылды. Израиль премьер-министрі Давид Бен-Гурион сағат 16:00-де Кнессетті таң қалдырып, былай деп хабарлады: "Израильдің қауіпсіздік қызметі нацистердің ең ірі қылмыскерлерінің бірі Адольф Эйхманды ұстады. Эйхман қазірдің өзінде Израильде ұстау орында тұр және жақын арада оның үкімі оқылатын болады." Ғарыш кемесі №4 (өндіріс нөмірі), ғарыш жұмыстары тобы және Лэнгли зерттеу орталығы ұшу сынақтарына дайындағаннан кейін, Меркурий-Атлас 1 миссиясы үшін Канавералға жеткізілді. Қайтыс болды: Жорж Клод, 89 жас, француз инженері, өнертабыстары үшін, оның ішінде неоно жарығы және газдарды сұйықтандыру процесі (сутек, оттегі және азотты қоса алғанда) үшін "Францияның Эдисоны" деп аталды.
1960 жылдың 25 мамыры (сәрсенбі)
Бельгия Конгосында 137 депутаттан тұратын Палатаға 15 күндік дауыс беру аяқталды, ел тәуелсіздікке дайындалып жатқан кезде. Патрис Лумумбаның Конго ұлттық қозғалысы көпшілік дауыспен 36 орын жеңіп алды.
1960 жылғы 26 мамыр (сәрсенбі)
Нью-Йорктегі Біріккен Ұлттар Ұйымында АҚШ-тың елшісі Генри Кэбот Лодж-младший Кеңес Одағының Мәскеудегі американдық елшісіне сыйлық ретінде берген АҚШ-тың Ұлы мөрінің қолмен жасалған көшірмесін, сондай-ақ "бүркіттің мұңының астында" табылған тыңдау құрылғысын көрсетті.
1960 жыл 27 мамыр (жұма)
Түркияда генерал Джемаль Гюрсель бастаған төңкеріс жасалып, президент Селал Баяр мен премьер-министр Аднан Мендерес тұтқындалды. Генерал Гюрсель екі қызметті де өзіне алды және заң шығару органын 37 офицерден құралған Милли Бирлик Комитети (Ұлттық бірлік комитеті)мен алмастырды. Кейін Мендерес, Сыртқы істер министрі Фатин Русту Зорлу және Қаржы министрі Хасан Полаткан дарға асылды, ал Баяр үш жыл түрмеде отырғаннан кейін босатылды. Марокко королі Мұхаммед V премьер-министр Абдалла Ибрагимді және оның министрлерін қызметтен босатып, Марокко премьер-министрінің міндетін өзіне қосты. Дейтон Лалонде «Крейг» атты қайығымен Лос-Анджелестен Сиднейге жеке сапар жасады. Ирландияның Дублин мен Лимерикті байланыстырған Ұлы каналы 156 жылдан кейін жабылды.
1960 жылдың 29 мамыры (жексенбі)
Оңтүстік Кореяның бұрынғы президенті Сингман Ри елден шығып, Гонолулуға жер аударылды, ол бес жыл өткен соң қайтыс болды. Монако Гран-присін Стерлинг Мосс жеңіп алды. Адольф Эйхманды тексеру басталды.