Кіріспе

Алапаха – АҚШ-тың Джорджия штатындағы Берриен округінде, Алапаха өзенінің жағасында орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 481 адамды құрайды. Алапаха, бір теңес атпен аталған Семинол ауылының орнында пайда болған сауда орталығынан өркендеген. Бүгінгі Джорджия штатындағы Лейкленд қаласы бастапқыда "Алапаха" деп аталған және қазіргі атаумен белгілі қаладан бұрын құрылған.

Этимология

"Алапаха" атауы 19 ғасырдың ортасындағы айтылу нұсқаулықтарында жүздеген американдық сөздермен бірге өзен және ауыл ретінде тіркелген. Осы кезде де, сөздің дұрыс айтылуына қатысты пікірлер екіге бөлінді – "А ЛАП У-ха" немесе "А ЛАП У-хау". Бұл нұсқаулықтар сөздің мағынасы туралы ешқандай болжам жасамайды. 19 ғасырдың соңында Алапаха өзенінің көптеген түрлі атаулары, айтылулары мен жазылулары болған. Кейбір этнологтар "Алапаха" сөзінің крик тілінде "екінші жақ" немесе "ар жақ" деген мағынаны білдіретінін айтады, ал басқалары оның тимукуа тілінде "аю" дегенді білдіретініне сендіреді. Арапаха аталған тимукуа қаласы, өзенге осылай ат берген болуы мүмкін. "Р" дыбысы жоқ мускогия тілдерінің бірін сөйлейтін адамдар "Арапаха" атауын "Алапаха" деп өзгерткен болуы ықтимал.

Үнділердің болуы және ерте қоныстану

Смитсондар институты 1886 жылы Алапаханың жанындағы үнді қорымының бар екенін құжаттады: «Алапаха қорымы Алапаха қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 5 миль (8 км) жерде, Алапаха өзенінің жағасында, № 328 учаскеде, Бериен округінің, Джорджия штатының бесінші ауданында орналасқан. Оның ені 12 метр, биіктігі 2 метр, пішіні сопақша келген. Қордымның ортасында 2 метр тереңдігі, 1 метр ені және 2 метр ұзындығы бар жерлеу орны болған, солтүстік және оңтүстікке қарай бағытталған. Бұл жерлеу орнына екі дене бастары оңтүстікке қаратылып жерленген». Бұл қалдықтар сол кездегі археологиялық экспедицияларға тән болғандай, Смитсондар институтының коллекциясына қосылған болуы мүмкін. Бұл дерек көз Нэшвиллдің оңтүстігіндегі Бериен округіндегі тағы екі қорымның орналасқан жері мен құрамын да көрсетеді: Уитлакучи қорымы және Француздық теміржол арқылы өтетін қорым. Ертедегі еуропалық қоныс аударушылар негізінен Шотландияның таулы аймақтарынан келген методистер немесе Бастапқы баптистер болды, олар екі әлеуметтік-экономикалық топты ұсынды: «Джефферсондық шаруалар» және «сквайрархия», Джорджияның 1820 жылғы жер лотереясымен құрылған жер иелері фермерлерінің екі бөлек тобы. 1820 мен 1840 жылдар аралығында ауыл шаруашылығы негізінен қой және мал шаруашылығымен айналысты. 1830 жылдары теміржол желісінің кеңеюімен, төменгі Алапаха өзенінің маңына көптеген ирландтық католик жұмысшылары қоныстанды, бұл Киелі Анна католик шіркеуінің құрылуына әкелді. Бруши-Крик Бастапқы баптист шіркеуі, бастапқыда Ирвин округінде орналасқан, Азамат соғысына дейін және одан кейін жергілікті істерде маңызды рөл атқарды. Бастапқы баптистер көбінесе методистердің кембағал азаматтарға көрсеткен «мейірімділік» бағдарламасына қарсы болды. Алапаха қаласы Брансуик және Олбани теміржолының бағытында, Нэшвиллден (Джорджия) Эденфилдке (Джорджия) баратын жол Алапаха өзенін кесіп өтетін жерге жақын қойма ретінде құрылды. Ертедегі теміржол карталарында «Алапаха станциясы» деп белгіленген. Ол кем дегенде 1874 жылдан бері бар.

Бумтаундағы жылдар

1880-1890 жылдары орман шаруашылығы, ағаш өңдеу және теңіз тауарлары салаларында ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік өркендеу орын алды. Алапаха Steam Saw Mills компаниясы өз бизнес мекенжайларын 116 Уолл-стрит, Нью-Йорк қаласы және 76 Бей-стрит, Саванна деп көрсеткен. 1881 жылы Алапаха Оңтүстік Джорджиядағы экономикалық мүмкіндіктердің артықшылықтары туралы насихаттық буклетте ерекше аталып өтті. Бұл буклет «Саванна, Флорида және Батыс темір жолы, Брансуик және Олбани темір жолы, сондай-ақ Мейкон және Брансуик темір жолының қолдауымен» жарық көрді және «ағаш өндірушілерге, ағаш өңдеушілерге, жеміс-жидек өсірушілерге, көкөніс өсірушілерге, туристерге, денсаулығына мұқтаждарға, демалыс іздеушілерге, саяхатшыларға, жаңа үй іздеушілерге және жағдайларын жақсартуды көздейтін баршаға» арналған. Буклет Алапахаға кеңінен тоқталып, оны «маңызды жүн саудасы орталығы» және «жанды, кәсіпкерлік рухтағы шағын ауыл» деп сипаттады, онда «алты дүкені әртүрлі тауарлармен және үш бар болды». Оның жылдық жалпы сатылымы 100 000 долларға жетті, ал онда «екі дәрігер, екі заңгер және бір тіс дәрігері» жұмыс істеді, сондай-ақ «көшпенді газет» шығарылды. Оны «ұсыныс толы жер» деп атап, анонимді автор (вероятно, газет редакторы Ластингер мырза) «Ара шаруашылығы да дамыған; балдың дәмділігі Калифорниядағы балға тең» деп жазды. 1886 жылғы 24 наурыздағы «Мейкон телеграфы» газетінде жарияланған «Алапахада. Жаңа қонақ үйі. Оның епті әлеуметтік тұлғалары. Оның гүлденген саудагерлері және т.б.» атты мақаласында: «жаңа қонақ үй, екі қабатты, жақсы жабдықталған және таза ұсталған. Д-р Дж. А. Фогл, бір апта бойы қиын жолмен кездесетін ең епті адамдардың бірі, меншік иесі, бірақ оның уақыты көбінесе кең практикасымен және жақсы жабдықталған дәріханасымен айналысады. Мейрамхананы әдемі мінезді және өте мейірімді Фоголь ханым басқарады, оған оның қарындасы Фанни Леонард көмектеседі. Дастарқанға тартымды тағамдар мол дайындалған, жатын бөлмелері тазалық пен жайлылықтың үлгісі, ал қонақтарға көрсетілетін қызмет жылдам және сыпайы. Сауда туристері оны мақтап жатыр, және сіз білесіз, олар, әдетте, қанағаттандыруға қиын жандар». Бұл ғимарат әлі де сақталған және қазір жеке тұрғын үй болып табылады. 1897 жылдың көктемінде Алапаханың орталық бөлігіндегі сақтандырылмаған төрт ғимаратты қырып тастаған өрт болды. «Мейкон телеграфы» газеті ақ және қара нәсілді азаматтардан құралған «бейкет бригадасы» түн ортасынан кейін өртеніп жатқан ғимараттарды құтқаруға тырысқанын хабарлады. Өрт салдарынан Е. Б. Янгқа тиесілі дүкен, мистер Нортонға тиесілі тігін машиналарын жөндеу шеберханасы (ол құрал-жабдықтарын сақтап қалды), Дж. Х. Бейкерге тиесілі екі қабатты ғимарат, Дж. С. Тернер басқаратын ескі ат қорасы және В. С. Уокер басқаратын қоймадағы шарап, темір сейф, кітаптар мен құжаттар жойылды. Ғимараттардың екеуі Т. Кукке тиесілі болды. Газетте «өрттің себебі белгісіз, бірақ көпшіліктің пікірінше, оны біреу әдейі өртеп жіберген болуы керек» деп жазылған.

ХХ ғасырдан бүгінгі күнге дейін

1907 жылы Джорджия медициналық қауымдастығының тізімінде Алапахадан екі дәрігер – В. А. Мур және Г. А. Полк тізімделген. Алапаха 1911 жылғы 26 наурызда Атлантикалық жағалау сызығындағы темір жолдың танымал апатының ортасы болды. «Дикси Флайер» пойзы Алапаха өзені үстіндегі биік көпірден құлап, он адамның қазасына және көптеген адамның жаралануына себеп болды. Олардың арасында жағалауға саяхаттап келген солтүстік штаттардың бай әлеуметтік топтары да болды. 1914 жылғы 30 желтоқсанда Алапаха тұрғыны Роберт Алекс Ратланд «көшпелі душ ваннасы» үшін толық сызбасымен патентке өтінім берді. Жергілікті кәсіпкерлер Э. Ф. Тиллер мен В. М. Гаскинс куә болды. Патент 1915 жылғы 20 шілдеде АҚШ патент бюросынан бекітілді. 1918 жылғы 4 шілдеде Пенсильвания штатының Корнуэллс-Хайтс қаласында тіркелген, 3500 тонналық «Алапаха» ағаштан жасалған, «Феррис» типіндегі жүк кемесі салтанатты түрде суға түсірілді. Кеме көмір сияқты жүктерді Филадельфия мен Францияның Руан және Ле-Хавр қалалары арасында тасымалдады. «Нью-Йорк Трибьюн» газеті «Қиын жағдайдағы жүк таситын кеме» деген тақырыппен жариялаған хабарламасында кеме Атлант мұхитында ауыр дауылға тап болғанын, палубасына үлкен толқындар шағылып, бу құбырлары сынғанын, тігістері ашылып, кеме ішіне бірнеше метр су кіргенін мәлімдеді. Кеме апаттан құтылды, бірақ 1919 жылғы теңізшілердің ереуілі кезінде кешігулерге тап болды. Алапаха Шотландия жағалауындағы «Отранто» әскери кемесінің апатында (Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанға сегіз апта қалғанда) төрт адамын (Барриен округынан барлығы 25 адам) жоғалтты. Олардың есімдері мен туған жерлері «Нью-Йорк Таймс» газетінде 200 қаза тапқан адамның тізімінде жарияланды. Олар – Джеймс Малкольм Макмиллан, Артур Харпер, Уильям Хейс және Б. Ф. МакКрани. Бериен округының тарихи ескерткіштерінің бірі – Алапахадағы афроамерикандық мектеп 1924 жылдан бастап үш онжылдық бойы округтің солтүстік бөлігіндегі афроамерикандық балаларға арналған жалғыз мектеп болды. Ауылдық Грузия үшін ерекше жағдай, мектепте төрт сынып бөлмесі және екі қабаты бар, он бір сыныптың оқушыларын (ұлдар мен қыздар) қабылдады. 1954 жылы Бериен округының афроамерикандық мектептері Нэшвиллде біріктірілгеннен кейін жабылды. 1963 жылы АҚШ Еңбек департаменті жергілікті ағаш өңдеу зауытына қарсы сот ісін жеңіп шықты (Wirtz v. Alapaha Yellow Pine Products, Inc.). Сотталушының Fair Labor Standards Act (Әділ еңбек стандарттары туралы заң) талаптарын бұзуы қарастырылды. Бұл іс еңбек құқығы тарихындағы маңызды оқиғаға айналды және ұқсас істерде сотталушылардың ісін қазылар алқасы қарауына беруден бас тартуға қатысты прецедент ретінде жиі сілтеме жасалады. 1966 жылғы 3 қазанда Алапахадан шыққан, Вьетнам соғысының құпия операциялар бөлімі Вьетнам зерттеулері және бақылау тобының (MAC SOG) элиталық құрамының бірінші мүшелерінің бірі, армияның бас сержанты Джеймс Эмори Джонс Лаоста Солтүстік Вьетнамның байланыс желілерін тыңдауға жасалған құпия операция кезінде қаза тапты. Бұл құпия топтың және Вьетнам шегінен тыс жерлердегі операцияларының бар екендігі көп жылдар бойы жасырылды. Джонстың үш адамнан тұратын командасы жоғалып кетті. Дәлелдерге сүйенсек, олар американдық бомбалаушыларынан өздерінің координаттарына оқ жаудыруды сұрады, өйткені олар тұзақтан құтыла алмайтынын білген. Джонстың тағдыры мен қайтыс болған жері көп жылдар бойы құпия сақталды және ол екі он жылдан астам уақыт бойы «жоғалып кеткен» деп тізілді. Синтия Ширердің 1996 жылғы «Әуедегі ғажайып кітап» романы Алапахада өтеді және қала тарихының көп бөлігін қамтиды. Қаланың сыртында 2004 жылғы 17 маусымда коммерциялық аңшылық шаруашылығында шамамен 700 килограмм салмақты «жабайы» шошқа – «Хогзилла» атылды. Шошқаның денесі National Geographic арнауы үшін арнайы зерттеуге арналған эксклюзивті материал үшін эксгумацияланды.

География

АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 1,0 шаршы мильді (3 км²) құрайды, және барлығы құрлықтан тұрады.

Климат

Бұл аймақтың климаты салыстырмалы түрде жоғары температуралармен және жыл бойы тең бөлінген жауын-шашынмен сипатталады. Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша, Алапаха ылғалды субтропиктік климатқа жатады, климат карталарында "Cfa" деп белгіленеді.

Үкімет

Алапаха 1881 жылы Грузия штатының Бас Ассамблеясының қаулысы (Заң № 433) арқылы құрылды. Аталған қаулы қалалық басқару құрылымын белгілеп, қала әкімі, қалалық кеңесшілер, мерзімді сайлаулар, салықтар, "боулинг аллеялары, бильярд және пул үстелдері, сондай-ақ жарамсыздыққа шақыратын басқа да орындар" мен "спирттік сусындарға" лицензия беру ережелерін қарастырды. Қала шекарасы барлық бағытта Басты және Орталық көшелердің қиылысынан ширек мильге дейін белгіленді. Тарихы бойында, қаланы дамытуға жасалған ерте күш-жігерге қарамастан, қала тек 3/4 шаршы мильге ғана кеңейді. Алапаха қалалық әкімшілігі бұрынғы Брансуик және Олбани темір жолы, Атлант жағалауы темір жолы және Теңіз жағалауы темір жолының бұрынғы депосында орналасқан.

Танымал мәдениетте

Алапаха көк қанды бульдогы тұқымы аймақтағы Полк плантацияларының иттерінен шығарылған. Олар алғаш рет 1986 жылы Джорджия штатының Ребекка қаласынан Лана Лу Лейн Жануарларды зерттеу қорында тіркеген. Ол тұқымға Алапаха өзенінің, оның үйінің жанынан ағып өтетін өзеннің атын берген. Алапаха көкжидегі – Алапаха өзенінің атымен аталып, Алапахада сынақтан өткен патенттелген қоянжидек. Оның жидектері орташа өлшемде, тамаша тығыздыққа, түске және дәмге ие. "The Alapaha Blues (The Catfish Dance)" – Брайан Баффингтонның әні.