Қара Дүйсенбілер тарихы

Кіріспе

Қара дүйсенбі – жағымсыз немесе алағайлы оқиғалар болған белгілі бір дүйсенбі күндерін атайды. Бұл термин соғымдар, әскери шайқастар және қор биржасының күрт құлдырауы сияқты жағдайларға қолданылған.

Тарихи оқиғалар

1209 жылы Дублин қаласында Бристольден жаңадан келген 500 қоныс аударушыны галликалық О'Бирн кланының жауынгерлері өлтірді. Топ Дублиннің қабырғалы қаласының қауіпсіздігін қалдырып, Ранеладтағы орманның жанында Пасха дүйсенбісін тойлауға шыққанда, ескертусіз шабуылға ұшырады. Бұл оқиға тарихта көбінесе ұмытылғанмен, сол күні қала әкімі, шерифтер мен сарбаздарды жинап, оны ғасырлар бойы жергілікті тайпаларға қарсы шақыру ретінде сақтады. 13 сәуір 1360 жыл – Қара дүйсенбі (1360), Жүз жылдық соғыс кезінде Едуард III армиясындағы адамдар мен жылқылар қаза болды. 8 сәуір 1652 жыл (Грегориан күнтізбесі бойынша жаңа стиль, яғни, 29 наурыз, Юлиан күнтізбесі бойынша ескі стиль) – толық күн тұтылуы. 24 ақпан 1689 жыл – Ирландиядағы Вильям соғысы кезінде Бандон қаласының протестант тұрғындары қаладағы ирландиялық армия гарнизонына қарсы көтерілді, бұл оқиға Қара дүйсенбі деп белгілі болды. Бандонды Джастин Маккарти тез арада қайта басып алды. 10 желтоқсан 1894 жыл, сондай-ақ 1894 жылғы Ньюфаундленд банкінің құлауы деп те аталады, Ньюфаундлендтің Одақ банкі мен Коммерциялық банкі жабылды. 27 мамыр 1935 жыл – АҚШ Жоғарғы Соты президент Франклин Д. Рузвельтке қарсы үш істе бірауыздан шешім шығарды, бұл «Жаңа мәміле» конституциялық екендігіне қарсы болды, және бұл Рузвельттің 1937 жылы Жоғарғы Сотты өз адамдарымен толтыруға тырысуына себеп болды. 17 мамыр 1954 жыл, Вашингтон, округ Колумбиясы – Жоғарғы Соттың «Браун против Білім беру кеңесі» ісі бойынша шешімінен кейін, АҚШ өкілі Джон Белл Уильямс (D Миссисипи) Конгресс төбесінде «Қара дүйсенбі» терминін қолданды, ол 17 мамыр 1954 жылды, Жоғарғы Сот шешімінің күнін білдіреді. Бұл шешімге наразылық білдіре отырып, ақ нәсілді азаматтар кеңестері оңтүстікте сегрегацияны сақтау және бөлінген мектептерді қорғау үшін ресми түрде ұйымдастырылды. 19 қыркүйек 1977 жыл, Янгстаун, Огайо, АҚШ – Янгстаун парақ және түтік зауыты есіктерін жауып, 5000 жұмысшыны жұмыстан босатып, Янгстаун экономикасын қиратты. 8 қазан 1990 жыл – 1990 жылғы Иерусалимдегі Храм тауындағы тәртіпсіздіктер. 2003 жылдың тамызы – 2003 жылғы Еуропадағы ыстық толқыны кезінде Парижде бір түні шамадан тыс ыстықтан 3000 адам қаза тапты. 20 шілде 2009 жыл, Берлин – Берлин S-Bahn-ның 1260 вагонының тек 330-ы ғана пайдалануға жарамды деп танылды, нәтижесінде қызмет көрсету айтарлықтай қысқарды. Айдың басында 380 (30,2%) вагоны алынып тасталды, ал 20 шілдеде алынып тасталған вагондардың жалпы саны 550 (43,7%) құрады. 9 мамыр 2022 жыл – 2022 жылғы Шри-Ланка наразылықтары кезінде Махинда Раджапаксаның Шри-Ланка Подужана Перама партиясы саясаткерлері бастаған қарулы одақтастары Храм ағаштары мен Галле Фейс алаңын басып алған қарусыз бейбіт наразылықшыларға қарсы зорлық шабуыл жасады.

1209, Dublin – when a group of 500 recently arrived settlers from Bristol were massacred by warriors of the Gaelic O'Byrne clan. The group had left the safety of the walled city of Dublin to celebrate Easter Monday near a wood at Ranelagh, when they were attacked without warning. Although now a relatively obscure event in history, it was commemorated by a mustering of the Mayor, Sheriffs and soldiers on the day as a challenge to the native tribes for centuries afterwards. 13 April 1360 – Black Monday (1360), when inclement weather killed men and horses in the army of Edward III during the Hundred Years' War. 8 April 1652 (New Style, i. e. in the Gregorian calendar, or 29 March, Old Style, in the Julian calendar) – A total solar eclipse. 24 February 1689 – During the Williamite War in Ireland the Protestant inhabitants of Bandon rose up against the Irish Army garrison of the town in an incident known as Black Monday. Bandon was quickly recaptured by Justin MacCarthy. 10 December 1894, also known as the Newfoundland Bank Crash of 1894, the Union Bank of Newfoundland and the Commercial Bank of Newfoundland closed. 27 May 1935 – The US Supreme Court ruled unanimously against President Franklin D. Roosevelt in three cases challenging the constitutionality of the New Deal, which was a factor leading to Roosevelt's attempt in 1937 to pack the Supreme Court. 17 May 1954, Washington, D. C. – Following the Supreme Court's decision in Brown v. Board of Education, U. S. Representative John Bell Williams (D Mississippi) coined the term “Black Monday” on the floor of Congress to denote Monday, 17 May 1954, the date of the Supreme Court's decision. In opposition to the decision, white citizens' councils formally organized throughout the south to preserve segregation and defend segregated schools. 19 September 1977, Youngstown, Ohio, U. S. – Youngstown Sheet and Tube closes its doors and furloughs 5000 workers, devastating the Youngstown economy: See
8 October 1990 – 1990 Temple Mount riots in Jerusalem. August 2003 During the Europe heat wave of 2003, 3000 died in a single night in Paris due to the excessive heat. 20 July 2009, Berlin – Only 330 of the 1,260 of the Berlin S Bahn's train cars were deemed good for operation, resulting in significant service reductions. Earlier in the month 380 (30.2%) train cars were removed, making the total removed on 20 July was at 550 (43.7%). 9 May 2022 During 2022 Sri Lankan protests armed loyalists of Mahinda Rajapaksa led by Sri Lanka Podujana Peramuna politicians launched a violent attack against unarmed peaceful protestors that were occupying Temple Trees and Galle Face.

Қор нарығындағы шығындар

1929 жылдың 28 қазаны – 1929 жылғы Уолл-стрит құлдырауының бөлігі ретінде АҚШ-тағы қор нарықтары құлдырауын басталды. 1987 жылдың 19 қазаны – «Қара дүйсенбі» (1987). Әлемдік қор нарықтары өте қысқа мерзімде үлкен құн жоғалтып құлдырады. 2008 жылдың 29 қыркүйегі – Ұлы рецессия. Жылжымайтын мүліктің бағасының көпіршігінің жарылуы және 2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін әлемдік қор нарықтары құлдырап, Ұлы рецессияға алып келді. 2011 жылдың 8 тамызы – «Қара дүйсенбі» (2011): АҚШ мемлекеттік қарызының кредиттік рейтингісі төмендетілуінен қор нарығының құлдырауы. 2015 жылдың 24 тамызы – 2015 жылғы Қытай қор нарығының құлдырауы. SSE композиттік индексі 8,45%-ға төмендеді. 2019 жылдың 16 қыркүйегі – Федералдық резерв, бір күндік несие беру мөлшерлемесі 8%-дан асып кеткеннен кейін, 2020 жылғы қор нарығының құлдырауы басталар алдында бес ай бұрын репо нарығына араласа бастады. 2020 жылдың 9 наурызы – 2020 жылғы қор нарығының құлдырауының бөлігі, Ұлы рецессиядан бері қор нарығындағы ең үлкен құлдырау, COVID-19 пандемиясы және Ресей мен Сауд Арабиясы арасындағы мұнай бағалары соғысынан туындаған инвесторлардың алаңдауынан туындады. 2020 жылдың 16 наурызы – 2020 жылғы қор нарығының құлдырауы кезінде өткен аптадағы құлдыраудан да үлкен төмендеу.

Қайталанатын оқиғалар

Ұлттық футбол лигасының тұрақты маусымының соңғы жексенбісінен (18-ші апта) кейінгі күні, онда нашар өнер көрсеткен командалардың көптеген жаттықтырушылары мен бас менеджерлері жұмыстан босатылады, олардың келісімшарттары жаңартылмайды немесе өздері қызметтерінен кетеді. Бұл фразаны алғаш рет The New York Times газетінің екі авторы 1998 жылғы Associated Press агенттігінің "NFL жаттықтырушылары үшін қара дүйсенбі" атты хабарында қолданған. Бұл, жаңа жылдың бірінші дүйсенбісіндегі мектеп оқушыларының атауы, ол кезде қысқы демалыс аяқталып, сабақтар қайта басталады.