Кіріспе

Азамат соғысы лагері

Дуглас лагері, Чикаго, Иллинойс штаты, кейде "Солтүстік Андерсонвилл" деп аталады, Америка Азамат соғысы кезінде тұтқынға алынған Конфедерация армиясының сарбаздары үшін ең ірі соғыс тұтқындары лагерінің бірі болды. Қаланың оңтүстігіндегі далаға орналасқан бұл лагерь, сонымен қатар Одақ армиясының сарбаздары үшін оқу және уақытша ұстау лагері ретінде де пайдаланылды. Одақ армиясы алғаш рет 1861 жылы лагерьді ерікті полктерді ұйымдастыру және оқыту үшін пайдаланды. 1862 жылдың басында ол соғыс тұтқындары лагеріне айналды. 1862 жылдың соңында Одақ армиясы Дуглас лагерін қайтадан оқу лагері ретінде пайдаланды. 1862 жылдың күзінде Одақ армиясы бұл нысанды шартты түрде босатылған Конфедерация тұтқындары үшін уақытша ұстау лагері ретінде пайдаланды (бұл Конфедерация армиясы тарапынан тұтқынға алынып, ресми түрде тұтқындарды алмастыру шаралары жүзеге асырылып жатқанда уақытша Солтүстікке жіберілген Одақ армиясының сарбаздары болды). Дуглас лагері 1863 жылдың қаңтарынан бастап 1865 жылдың мамыр айында соғыс аяқталғанға дейін тұрақты соғыс тұтқындары лагері болып жұмыс істеді. 1865 жылдың жазы мен күзінде лагерь Одақ армиясының ерікті полктарын демобилизациялау орталығы болды. Лагерь таратылды және жылжымалы мүлік сол жылдың соңында сатылды. Жер сатылып, кейіннен құрылыс жүргізілді. Соғыстан кейін Дуглас лагері нашар жағдайларымен және шамамен он жеті пайыздық өлім-жітім көрсеткішімен танымал болды. Соғыстан кейін лагерь зиратынан 4275 Конфедерация тұтқынының мәйіті Оук Вудс зиратындағы жаппай қабірге қайта жерленгені белгілі болды.

Даглас оқу-жаттығу лагері

1861 жылдың 15 сәуірінде АҚШ армиясының Форт-Самтердегі гарнизоны Конфедерация күштеріне тәслим болғаннан кейін бір күн өткен соң, президент Авраам Линкольн 75 000 штаттық милицияны бүлікшілікті басу үшін тоқсан күнге федералдық қызметке шақырды. 1861 жылдың 3 мамырында президент Линкольн үш жылға 42 000 ерікті шақырды, тұрақты армияны 23 000 адамға, ал АҚШ Теңіз күштерін 18 000 теңізшіге кеңейтті. 1861 жылдың шілдесінде Конгресс Линкольннің әрекеттерін ретроспективті түрде бекітті және тағы бір миллион үш жылдық еріктіге рұқсат берді. Президент Линкольн еріктілерді шақырғаннан кейін көп ұзамай, Иллинойс штатынан келген көптеген еріктілер Чикагодағы әртүрлі ірі мемлекеттік және жеке ғимараттарда жиналды, содан кейін қаланың оңтүстік-шығыс шетіндегі даладағы лагерьлерге ағылды. Осы жерге жақын жердегі жерді иеленген Генри Грейвс лагерьдің оңтүстігіндегі жерді Чикаго университетіне сыйға тартқан. Генри Грейвс лагерь орналасқан жердің көп бөлігінің иесі болды. Иллинойс губернаторы Ричард Йейтс судья Аллен К. Фуллерге, жақын арада Иллинойс штатының әскери-жасалғыш басшысы болып тағайындалатын, Чикагодағы тұрақты армия лагерінің орнын таңдауды тапсырды. Судья Фуллер уақытша лагерьдер үшін қолданылып келген жерді таңдады, себебі ол Чикагоның орталығынан шамамен 6 км қашықтықта, ашық даламен қоршалған, жақын маңдағы Мичиган көлі сумен қамтамасыз ете алатын және Иллинойс орталық темір жолы бірнеше жүз метр қашықтықта өтетін. Фуллер инженер болмағандықтан, ылғалды, көлеңкелі жердің үлкен лагерь үшін қолайсыз екенін түсінбеді. Лагерьде бір жылдан астам уақыт бойы кәріз болған жоқ, ал ол салынған дала мыңдаған адамдар мен жылқылардың қалдықтарын сіңіре алмады. Жаңбыр жауған сайын лагерь суға толып кететін. Қыста жер қатып қалмаса, лайға толы теңіз болып жататын. Лагерь алғаш пайдаланылған кезден бастап, 1862 жылдың ортасында тұтқындардың алғашқы тобы қамалғанға дейін дәретханалар мен медициналық мекемелердің жетіспеушілігі байқалды. Лагерьтің солтүстік шекарасы қазіргі Шығыс 31-ші көше, ал оңтүстік шекарасы қазіргі Шығыс 33-ші көше (бұрын Колледж Плейс деп аталған) болды. Лагерьтің шекарасы және оның ғимараттарының саны, мақсаты мен орналасуы соғыс кезінде өзгерді, бірақ лагерьтің негізгі бөлімдері ұзақ уақыт бойы сақталды. "Ақ емен алаңы" 1863 жылдың соңына дейін Одақ әскерлері мен тұтқындарды бірге орналастырды. Бөлме ылғалды еденге және бөлменің бұрышындағы дәретханадан шыққан шыдамсыз иіске ие болды. Гарризон алаңының оңтүстік және батыс жағында орналасқан Түрме алаңы Ақ емен алаңының бөліктерін басқа алаңдармен біріктіру және лагерьтің басқа бөліктерінен қоршаумен бөлу арқылы құрылды. Түрме алаңында ақырында 64 казарма болды, олардың әрқайсысы 6 метрлік ас үй ретінде бөлінген. Яйтс сондай-ақ Такерді лагерьдің бірінші командирі етіп тағайындады. Штат оларға жұмысы үшін уәде етілгеннен аз төледі. Механикалық фузельерлер қоршауға келтірген зиянды жөндегеннен кейін үйлеріне қайтуға рұқсат алды. 1960 жылы Эйзендраттың тарихында оның сол кездегі деректеріне сүйене отырып, жаңадан келгендердің саны 25 000 деп бағаланды. Полковник Таккердің лагерь командирі ретіндегі қызметі оңай болған жоқ; ол лагерьдегі жаңадан келгендердің мас және тәртіпсіз мінез-құлқын тоқтату үшін күшейе түсетін шаралар қолдануға мәжбүр болды. Сондай-ақ, ол олардың мінез-құлқын қадағалауға және кейде Чикаго қаласында жасаған әрекеттері үшін оларға жазалау шараларын қолдануға тура келді, онда әскерлер рұқсат қағаздарын теріс пайдаланды.

Полковник Джозеф Х. Таккер мен полковник Арно Восс командалары

16 ақпан 1862 жылы, сол кездегі бригадир генерал Улисс С. Грант басқаратын Одақ әскері Камберленд өзеніндегі Форт-Донельсон мен Довер маңындағы Теннесси өзеніндегі Форт-Генриді жаулап алды. Осы жеңістердің нәтижесінде олардың әскері 12 000 – 15 000 конфедерат тұтқынын ұстады. Әскер мұндай көп тұтқынды қабылдауға дайын болмады және оларды орналастыру үшін асық-үсулмен орын іздеді. Нәтижесінде, Иллинойс орталық темір жолы Форт-Донельсоннан 4459 тұтқынды Каирден (Иллинойс штаты) Дуглас лагеріне жеткізді. Восс 20 ақпан 1862 жылы Форт-Донельсоннан алғашқы тұтқындардың келуіне дайындалуға тиіс болды. Олар лагерь тапты, бірақ нағыз түрме болған жоқ. Әскер ауру тұтқындарды лагерьге жіберді, бірақ сол кезде онда медициналық жағдайлар мүлдем болған жоқ, тіпті оларға мұндай іс-әрекеттерден аулақ болуға кеңес берілді. 23 ақпан 1862 жылы Одақ әскері лагерьді босатты, тек тұтқындарды күзету үшін шағын күш қалды. Бұл күзет құрамында 469 сарбаз және 40 офицер болды. Наурыз айының соңына дейін, бір айдан астам уақыт ішінде, 700-ден астам тұтқын қайтыс болды. 1862 жылдың маусымына дейін Дуглас лагерінде 77 қашу дерегі тіркелді. Тарихшылар қашқандардың азаматтық тұрғындарға зиян келтіргені туралы ешқандай мәлімет таппады. Иллинойс штатынан шыққан Одақ әскерінің офицері полковник Джеймс А. Маллиган 14 маусым 1862 жылға дейін тұтқын лагерінің командирі болып тағайындалды. 14 маусым мен 19 маусым аралығында 1862 жылы полковник Дэниел Камерон кіші басшылық етті. Бастапқыда тұтқындарға жеуге жеткілікті тағам, дайындауға көмектесетін пештер мен ыдыстар, сондай-ақ киім-кешек берілді. Бірақ түрмеде тұтқындар мен күзетшілер арасында аурулар мен өлім-жітім эпидемия деңгейіне жетті. Форт-Донельсоннан келген тұтқындардың сегізінші бірі пневмония немесе басқа да аурулардан қайтыс болды. Полковник Маллиган лагерьдегі жағдайдың нашар екенін білгеннен кейін тұтқындарға көмек көрсету үшін жергілікті тұрғындармен бірге комитет құрды. Маллиган тұтқындарға біршама көңіл көрсеткен сияқты, өйткені ол 1861 жылдың 19 қыркүйегінде Миссури штатының Лексингтон қаласындағы бірінші шайқаста полкі тұтқындалып, шартты түрде босатылған кезде конфедерат генералы Стерлинг Прайспен құрметпен қабылданған. 1862 жылдың көктемінде Шайло шайқасында Одақ әскерінің жеңісінен және No. 10 аралының жаулануынан кейін Дуглас лагерінде 8962 конфедерат тұтқыны орналастырылды. Лагерьдегі жағдай тығыздықтан нашарлады. Кейбір қашуларға Чикагодағы оңтүстікке жақын тұратын адамдар көмектесті, ал басқаларына полковник Маллиган мен күзетшілердің бейжай басқаруы көмектесті. Алған есептеріне сүйенсек, полковник Хоффман Дуглас лагерінің тұтқын лагері ретінде жарамсыз екенін тез түсінді. Ол лагерьде екі қабатты жылу оқшауланған казармалар салуды ұсынды, бірақ армия тек еріктілер үшін қысқа мерзімге салынған жіңішке бір қабатты құрылымдарды жөндеуге немесе салуға рұқсат берді.

Полковник Джозеф Х. Таккердің екінші командасы

1862 жылдың 19 маусымында полковник Такер әскери жасақтан ғары немесе федералдық армияда болмаса да, лагерьге командир ретінде қайта оралды. Қашуға көмектесетін жергілікті азаматтарды ескере отырып, 1862 жылдың 12 шілдесінде полковник Такер әскери жағдай режимін жариялады. Одан бөлек, ол Чикаго полициясын лагерьті тінтіп қарауға шақырды. Екі апта ішінде қашып кеткендердің жиырмасы қайта ұсталды. 1862 жылдың жазында АҚШ санитариялық комиссиясының президенті Генри Уитни Беллоус лагерьді аралағаннан кейін полковник Хоффманға келесідей хат жолдады:

"Мырза, тұрған судың көптігі, бақылаусыз аумақтар, лас суарналар, желдетілмейтін және тығыз казармалар, жалпы тәртіпсіздік, иіс зәулім топырақ, шіріген сүйектер мен лагерь қазандықтарының босатылуы – санитарды үмітсіздікке түсіруге жететін жағдай. Бұл мәселені түзету туралы ойлар тумауына үміттенемін. Осы жерді толығымен тастап кету – жалғыз тиімді шешім болып көрінеді. Менің ойымша, ешқандай дренаж жиналған кірден топырақты немесе екі қабатты жәндіктер мен жануарлардың демімен толтырылған казармаларды тазарта алмайды. Оларды тек от ғана тазарта алады. Хоффман бұрыннан лагерьде жақсартулар сұраған болатын, бірақ ол есепті құпия ұстады, өйткені ол генерал-квартирмейстер Мейгс сияқты жоғары лауазымды тұлғаның пікіріне қарсы пікір білдіргісі келмеді. Бұл жағдайдан тек тұтқындар ғана емес, сонымен қатар полковник Такердің 1862 жылдың жазында лагерьде онымен бірге қызмет еткен ұлы да ауырып қайтыс болды. Сол жазда лагерьдегі жағдай жақсарды, өйткені 1862 жылдың қыркүйегіне қарай барлық тұтқындар босатылды. Шамамен мың тұтқын АҚШ-қа адал болуға ант беріп, босатылды. 1862 жылдың қыркүйегіне дейін Дуглас лагерінде 980 конфедерациялық тұтқын және 240 одақтық армия оқушылары мен күзетшілері қайтыс болды, олардың көбісі аурудан көз жұмды.

Оқу-жаттығу лагері және тұтқынға алынған одақ шартты түрде босатылғандар лагері, 1862 жыл

1862 жылдың күзінде Дуглас лагері тағы да біраз уақытқа Одақ армиясының еріктілерін даярлайтын оқу лагеріне айналды. Тұтқын алмасу келісімінің шарттарына сәйкес, олар лагерден кету үшін ресми алмасуды күтуге тиіс болды. Лагер басқаруында Тайлердің басшылығымен, Одақ әскерлері Форт-Донельсон тұтқындарының бастан өткерген жағдайларына ұқсас жағдайларда өмір сүруге мәжбүр болды. Одақтың шартты түрде босатылған әскерлері жылырақ киімдермен және жақсы физикалық жағдайда болғандықтан, бұрынғы Конфедерация тұтқындарына қарағанда жағдайды біршама жақсырақ көтере алды. Осы ауыр жағдайлардың салдарынан Одақ армиясының шартты түрде босатылғандары көтеріліс шығарып, өрт қойып, көп рет қашуға тырысты. 1862 жылдың 23 қазанында генерал Тайлер шартты түрде босатылғандардың көтерілісін тоқтату үшін АҚШ-тың ресми әскерін шақыртты. Соғыс министрі Эдвин Стэнтон Тайлерге қатаң тәртіпті жеңілдетуді бұйырды, бұл шарт бойынша босатылғандарды тыныштандыруға көмектесті. Одақ пен Конфедерация армиялары арасындағы тұтқын алмасудың көп бөлігі 1862 жылдың қараша айының соңына дейін аяқталды. Полковник Дэниел Камерон мен оның 65-ші Иллинойс ерікті жаяу әскер полкі 1863 жылдың 19 сәуіріне дейін ұсталып, күзетшілер ретінде жұмыс істеді, ал қалған шартты түрде босатылғандар сол айдың соңына дейін лагерден кетіп қалды.

Бригад генерал Джейкоб Амменнің командасы және полковник Дэниел Кэмеронның екінші және үшінші командалары

1862 жылғы 20 қарашада, жыл басында лагерьге қысқа мерзімге басшылық еткен және шартты түрде босатылғандардың қатарында болған полковник Дэниел Камерон лагерьге қайтадан басшылықты алды. 1863 жылғы 26 қаңтарда лагерьге 1500-ге жуық нашар киінген және жалпы физикалық жағдайы нашар конфедерациялық тұтқындар келді. 1863 жылғы 2 ақпанда генерал Аммен көптеген тұтқындардың ауруы соншалық, лагерьдегі жағдайды көтере алмайтынын хабарлады. Әскер де, Соғыс министрлігі де лагерьде дереу жақсартулар жасаған жоқ. 1863 жылғы ақпан айында 3884 тұтқынның 387-сі қаза тапты. Бұл – Азамат соғысының кез келген айындағы тұтқын лагеріндегі ең жоғары өлім-жітім көрсеткіші. Сол айда температураның күрт төмендегені хабарланды, тұтқындар арасында шешек және басқа да аурулар кеңінен тарады. Кейін шешек солтүстік қалаларына және Вирджинияға бірнеше жұққан тұтқындар арқылы тарады. Олар көптеген басқа тұтқындармен бірге пойыз және кеме арқылы Вирджиния штатындағы Сити-Пойнтқа алмасу үшін бірнеше ірі қалалардан өтті. Левидің пікірінше, сол кезде 300-ден астам өлім жасырылған болуы мүмкін, бұл 784 санын тұтқындардың қазасына дейінгі нақты емес көрсеткіш етеді. Бірақ ресми мәліметтер бойынша, осы күнге дейін 615 тұтқын қаза тапқан. Кейбір тұтқындар лагерь шекарасына жақын "өлмелі сызықты" кесіп өткені үшін немесе ұсақ құқық бұзушылықтар жасағаны үшін күзетшілерден жарақат алды немесе қаза тапты, бірақ мұндай оқиғалар сирек болды. Осындай қиындықтарға қарамастан, осы топтағы аман қалған тұтқындар өздерінің басынан өткендері туралы жазып, көбінесе Даглас лагерінде адамдықпен қарағанын айтты. Генерал Амменге 1863 жылғы 13 сәуірде Иллинойс округіне басшылық ету үшін Спрингфилдке бару бұйрығы берілді. Полковник Камерон бір аптаға лагерьге басшылық етті. 1863 жылғы 12 мамыр мен 18 тамыз аралығында капитан Дж. С. Путнам ішінде бар болғаны елудей тұтқын қалған, көбінесе бос лагерьге жауапты болды. Бірақ 1863 жылғы жазда Одақтың жеңістері көптеген тұтқындарды әкелді. Осы уақыттан бастап Даглас лагері соғыс аяқталғанға дейін тұтқын лагері ретінде қайтадан қолданысқа енгізілді.

Полковник Карл V. ДеЛэндтің қолбасшылығы

Жаңа конфедерациялық тұтқындардың бірінші тобы, 558 жауынгер партизандық шабуылшы, Джон Хант Морган бригадалық генералының басшылығында болған, 1863 жылдың 20 тамызында лагерьге келді. Бұрын соғыстың басында конфедераттардың тұтқыны болған және қайтадан тұтқынға түсетін, Морганды қууда бірінші Мичиган мергендерін басқарған полковник Чарльз В. ДеЛэндке 1863 жылдың 18 тамызында лагерьге басшылық ету тапсырылды. 1863 жылдың 26 қыркүйегіне қарай Дюглас лагерінде 4 234 конфедерациялық тұтқын ұсталды. 1863 жылдың 9 қазанында тұтқындардың медициналық директоры доктор А. М. Кларк лагерьді тексеріп, тұтқындардың саны 6 085-ке жеткенін, ал гарнизонда оларды күзету үшін бар болғаны 978 одақтық әскер бар екенін анықтады. Полковник ДеЛэнд лагерьде тәртіп орнатуға тырысты, бірақ оның нашар жағдайы және жемқор күзетшілер, әсіресе өз полкінен шыққандар, оны қынжырландырды. Тұтқындар суды алу үшін тек екі гидрантқа сүйенуге мәжбүр болғандықтан, суықта сағаттап кезекте тұруға тура келді. Тозығы жеткен ғимараттар жеткілікті баспананы қамтамасыз етпеді. Лагерьдегі шіркеу ауруханаға айналдырылды, бірақ ауру тұтқындар мен күзетшілерге де орын жетпеді. Үлкен қазандықтар ғимараттарды аз жылумен қамтамасыз етті және оларда пісірілген тағамның сапасын нашарлатты. Ол тұтқындарға арналған берік қоршау салу құрылысын бастауды да тапсырды. Доктор Кларк пен полковник Хоффман лагерьлер туралы есептерді қарастырғаннан кейін, 1863 жылдың қазан айының ортасында ДеЛэнд тұтқындарға тамақ пісіруге арналған ыдыстар, жүз баррель әктас, жиырма төрт ақ жуу щеткасы және ғимараттарды жөндеуге және жууға арналған ағаш материалдарын берді. 1863 жылдың 25 қазанында ДеЛэнд тұтқындарға өз бөлмелерін үнемі тазалап отыруды бұйырды. Жаңа канализация құрылысы 6 қарашада аяқталды, бірақ бұл жаңа жүйеде құбырлар жеткіліксіз болды және лагерьдің тек екі жағымен ғана жүрді. Осы уақытта жасалған қосымша жақсартуларға су құбырларын төсеу және лагерь тұтқындарды ұстау орынына айналғаннан бері алғаш рет қоршауларды аяқтауға жақын болуы кірді. 1863 жылдың қазан айындағы тексеру кезінде доктор Кларк бұл бөлмеде 24 тұтқынды тапты, ол оны 3-4-тен артық емес деп сипаттады. Олардың қосалқы мердігерлері сапасыз азық-түлікті лагерь комиссариатына емес, тікелей лагерьдегі тұтқындарға жеткізді. Гарнизон да осы қосалқы мердігерлерден сапасыз ет алды. ДеЛэндке қауіпсіздікті арттыру үшін қысым көрсетілді, бірақ оған қарсы жұмыс істейтін бірнеше фактор болды: лагерьтің орналасуы, тиімді жұмыс істей алмайтын мүгедектер корпусының күзетшілері және тұтқындар мен күзетшілердің Білтір алаңында бірге орналасуы. Бір тұтқын күзетшілер тарапынан өлтіріліп, екеуі жарақаттанды, тізімге алу аяқталғаннан кейін. Соңында 15-20 адам басты қазушылар екенін мойындап, Уайт-Ок-Дунджонға жіберілді. Бірі есінен танып, екіншісі өзіне-өзі құсып алды. ДеЛэнд осы жазаны кем дегенде тағы бір рет қолданды. ДеЛэнд күзетшілерге егер олар бағынбаса, түнде қоршаудың немесе казарманың сыртына тым жақын келген тұтқындарға оқ атудан бұрын бір ғана шақыруды айқайлауға бұйрық берді. Конфедерациялық тұтқын Т. Д. Генри ДеЛэнд командирлік қызметі кезінде Дюглас лагерінде болған атыс оқиғаларының көпшілігі оның кезінде болғанын болжайды. Қашуға тырысуды болдырмау үшін түнде латринге баратын тұтқындар киімдерін ауа райына қарамастан баракта қалдыруға мәжбүр болды. Бірнеше күннен кейін ДеЛэнд 1863 жылдың 11 қарашасында өрт 300 фут (91 м) казармаларды, қоршауларды және саудагердің дүкенін жойғанда қашуды болдырмау үшін тез әрекет етті. Бұл оның пайдасына жұмыс істеді. Полковник Хоффман полковник ДеЛэндті командир болып қалуын бұйырды. Өрттен болған үлкен зақымданудың салдарынан Хоффман лагерьді тексеру үшін Чикагоға баруды шешті, ол 1863 жылдың 15 қарашасында келді. Армия 1863 жылдың 1 желтоқсанында тұтқын лагерьлеріндегі саудагерлік дүкендерді жабуға бұйрық берді, конфедераттардың одақтық тұтқындарды жаман ұстағаны туралы хабарларға жауап ретінде. Дюглас лагеріндегі дүкен 12 желтоқсанда жабылды. Бұл ауру мен өлім-жітімнің көбеюіне әкелді. 55-ші Джорджиялық жаяу әскер полкінің майор-сержанты Оскар Клиетт өзінің адамдары Одақ теңіз флотына қосылса, рақымшылық жасау ұсынысын қабылдамағанын, өйткені олар жүзе алмайтынын ДеЛэндке хабарлағанда, ДеЛэнд оны жиырма бір күнге тұтқында ұстады. Армия оларды босатып жіберген жоқ. Генерал Орме сапасыз сиыр етінің және өзіне мұра болып қалған басқа да әкімшілік проблемалардың салдарынан туындаған дау-дамайларды шешуге тырысты. Эдвардс Одақ армиясының капитаны болды, ол 1864 жылдың наурыз айында азық-түлік комиссары және түрме қорының казнашысы ретінде қайта тағайындалды. 1864 жылдың 1 қаңтарында қырау және температуралар болды. Осы уақытта қашқан кейбір тұтқындар жақын жерде мұздап қалған күйде табылған. Генерал Орме армиядан кейбір одақтық пальтоларды ресми емес жолмен алып, тұтқындарға таратып берді. Бірақ полковник Хоффман оның іс-әрекеті туралы білгеннен кейін, ол ережелерден тыс әрекет еткені үшін оны сөккен. Ол еденің жоқтығынан лас пен топыраққа және жәндіктерге толы, тым көп тұтқындар орналасқан казармаларды көрді. Тамақ даярлау нашар болды және көшелерде қоқыстар шашырап жатты. Ол тұтқындардың 36 пайызының ауру екенін және 1863 жылдың желтоқсан айында 57 тұтқынның қайтыс болғанын анықтады. Құрылыс лагерьге қосымша жаңа ғимараттар салды. Доктор Кларк 1864 жылдың 4 ақпанында лагерьді тағы да тексергенінің арқасында казармаларға едендер қайта орнатылды. Кларк лагерьге су жеткізуге арналған жұмыс істейтін гидранттардың саны үштен он екіге дейін арттырылғанын анықтады. 1864 жылдың 27 ақпанына қарай барлық казармаларда еден төселді және құрылыстар қалың ағаш тіреулерге тіреліп, жерден бес футқа көтерілді. Бұл казармалардың санитарлық жағдайын жақсартты және туннель қазудың алдын алды. 1867 жылдың 13 наурызында Конгресс ДеЛэндке 1865 жылдың 13 наурызынан бастап бригадалық генералдың құрметті шені берілгенін растады.

Полковник Джеймс С. Стронгтың гарнизонға басшылық етуі

Соғыс департаменті полковник Джеймс С. Стронгты гарнизонның жаңа басшысы етіп тағайындады. 1864 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында, полковник Стронгтың күзетке бар болғаны 550 адамы болғанда, лагерден отыз екі адам қашып кетті. Стронг тұтқындар алаңындағы ғимараттардың орналасуы мәселені ушықтыратынын түсінді және оларды қоршаудан алыстатып, алаңның ортасына жақындатты. 1864 жылдың 1 сәуіріне таяу лагерьде жаңа, қымбат бағалы сауда дүкені ашылды. Дегенмен, аурухананың мүмкіндіктері түрмедегілер мен күзетшілердің барлық қажеттіліктерін қанағаттандыра алмады. Полковник Стронг патрульдерге көбірек өкілеттік берді және әр казарманы сержант, екі старшина және бес қатарлы сарбаздың бақылауына қойды. Олардың кейбіреулері өшпенді және тіпті қауіпті болды. Ал кейбіреулеріне жасалған құқық бұзушылықтарын көрсететін белгілер тағылды. 1864 жылдың 16 сәуірінде бас инспектордың кеңсесінен полковник Джон Ф. Марш лагерьді тексерді. Ол саудагерлерге бақылаудың нашар екенін, жеке қоқыс жинаушы компанияның тұтқындарға қоқыс жинағаны үшін темекі төлейтінін, казармалардың жағдайының нашар екенін – едендер жыртылған, төсек-орын сасық, аумақ нашар күтілгенін анықтады. 1864 жылдың 17 сәуірінде генерал Улисс С. Грант тұтқындарды алмастыру жөніндегі барлық келіссөздерді тоқтатты және конфедераттар ұстап отырған қара нәсілді одақтас әскерлері де алмасуға қосылмаса, келіссөздер қайта басталмайтынын мәлімдеді. Бұл тұтқындарды алмастыруда бірнеше айға созылған тоқырауға әкелді, бірақ келіссөздер 1865 жылдың 21 қаңтарында қайта басталды. Одақ және Конфедерация армиялары бұрынғыдан гөрі ұзақ уақытқа көптеген тұтқындарды ұстауға мәжбүр болды. Тұтқындарды алмастыру туралы келісім күшінде болғанда, көптеген тұтқындар бірнеше ай ішінде алмастырылатынына үміттенген. 1864 жылдың 27 сәуірінде генерал Орм полковник Стронгты гарнизон командирі лауазымынан босатып, полковник Бенджамин Дж. Свитті тағайындады.

Полковник Бенджамин Дж. Свиттің қолбасшылығы

1864 жылғы 2 мамырда Соғыс департаменті полковник Свитті лагерь командирі етіп тағайындады. (Кейбір тарихшылар қазір оның Перривилл шайқасында жараланғаны туралы мәлімдемесіне күмән келтіреді, себебі ол екі жарақатын, оның ішінде кеуде жарақатын дәрігерлер емес, қарапайым сарбаздар емдегенін айтқан. Басқа деректерде оның оң қолы жарақаттан мүгедек болғаны жазылған.) Дегенмен, Свитті мүгедектер корпусына ауыстырды. Спонбелдің 2 лейтенант, 10 сержант, 20 ефрейтор және 38 сарбаздан тұратын патрульдік тобы азық-түлік, тамақ дайындау және жұмыс уақытын реттеуді жалғастырды. 5 адамнан тұратын топ Тұтқын алаңында үздіксіз күзет жүргізді. Свит лагерьде болмағандықтан, тұтқындар гарнизон сарбаздары оларға жасаған әрекеттері үшін жауапкершілік тартпайды деп ойлады. Ол тұтқындардың барағын қатарластырылған көшелерге орналастырып, жаңа бөлімдерді салу үшін мәжбүрлі еңбек қолданды. Свит күзетшілерге пара беру үшін тұтқындарда ақша жоқ екеніне көз жеткізу үшін оларды күнделікті контрабандалық заттарға тексерді, бірақ жасырын ақша табылған жоқ. Лагерьдің үстіңгі қабаты соншалықты тозып кеткендіктен, күзетшілер құм мен шаңнан қорғану үшін көздік киюге мәжбүр болды, ал тұтқындар көздерін жартылай ғана ашып қозғалуға мәжбүр болды. Ол казармаларды жөндеу үшін 6000 футтан астам қарағай тақтасын жеткізді. 1 маусымда тұтқындар қашуға тырысып, қоршауға шабуыл жасады, бірақ негізінен жердегі күзетшілердің револьверлерін қолдануының арқасында олардың әрекеті сәтсіз аяқталды. Қоршаудағылар мылтықпен қаруланған, бірақ олардың жұмыс істемей қалуы мүмкін еді. Рациондар бұрынғыдай ұзақ сақталмайтыны хабарланды. Кейбір тұтқындар тышқандарды жегендерін айтты. Басқа тұтқындар күзетшілер араласпай тұрып, оларды бөліп тастады. Жұмыс тобы әлі де қажет болды. 1864 жылдың маусым айында күзетшілер "мұла" немесе "ағаш жылқысын" орнатты – бұл жерден шамамен 4 фут (1 метр) биіктікте орнатылған, кейіннен 5 метрге дейін көтерілген, аттың тірегіне ұқсас құрылғы. Оның жиегі жұқа әрі өткір болды және жазалау үшін қолданылды; тұтқындар оған отыруға мәжбүр болды. Кейде тұтқындардың аяғына салмақ байланды. Бұл құрылғы сыртта орналасқандықтан, кез келген ауа райында қолданылды. Соғыс департаментінің нұсқауларына сәйкес, лагерь дәрігері конфедерат дәрігерлерінің тұтқындарға тегін дәрі жіберу туралы өтініштерін қабылдамады.

1864 жылғы "Дугалс лагерінің тұтқындарды құтқару үшін жасалған қастандықтары"

Кемп Дуглас заговорлары лагерьге шабуыл жасап, тұтқындарды босату үшін жасалған қаулылыс деп есептелді. Тарихшылар бұл қаулылыстың нақты болғаны, әлде бұрмаланған ақпараттан пайда көруге тырысқан адамдардың құрастырған алдауы ма, әлі де келіспеушілікте. Адвокат және тарихшы Джордж Леви «қастандық» Конфедерация агенттеріне бағытталған алаялықтан басталып, полковник Свиттің өзінің пайдасына қолданған қулыққа айналғанын айтады. Ал Келли Свиттің қастандыққа сенгенін жазды. Эйзендрат та қастандықты нақты деп қарастырды. Брос оқиғаға жақын уақытта жазғанда, қастандықты да нақты деп сипаттайды. 1864 жылдың көктемінде Конфедерация үкіметі түрмеден қашу және солтүстікке шабуыл жоспарлау үшін Канадаға агенттер жіберді. Агенттердің бірі, капитан Томас Хайнс, Чикагода Конфедерация жақтастарының шамамен 5000-ға жуығын жинап, Кемп Дугластағы тұтқындарды босатуға болатынына сенді. Бірақ ол қиын миссияны орындауға дайын 25 ерікті ғана тапты. Демократиялық конвент Чикагода еріктілерді қамтамасыз етуі және жоспарды орындау үшін жамылғы болғандықтан, ол жоспардан бас тартқан көрінеді, ол конвент тамыздың соңында аяқталды. Свит 196-шы Пенсильвания жұмыскерлік әскерінің 11 күн бұрын лагерьден кетуіне кедергі келтірмегендіктен, Леви оның жоғары лауазымды адамдарға берген есебінің өзіне пайда келтіргенін ойлайды. 1864 жылдың 6 қарашасында Иллинойс штатының Спрингфилд қаласындағы бригадир генерал Джон Кук полковник Свитке Чикагода екі Конфедерация агентін қамауға рұқсат берді. Свит Кукке телеграф емес, қолмен хабар жіберіп, көтерілісші армияның полковнигі Мармадук және басқа офицерлер тұтқындарды босату үшін қалада екенін мәлімдеді. Свиттің айтуынша, ол қастандыққа белсенді қатысқан екі-үш көрнекті азаматты дереу қамауға тиіс. Қастандыққа сәйкес 2000 адамды қаруландыруға қажетті қару мөлшері табылған жоқ. Чикагодағы 18 тұтқынның тек 6-сы ғана 6 қарашада қамалды, ал қалғаны 12-16 қараша аралығында қамалды. Свит қамауға алынғандарды Кемп Дугласқа жеткізу үшін шіркеуге жабыстырып қойды. Соғыс министрі Стэнтон Свиттің әрекетін мақұлдады; генералдар Хукер мен Кук оған күш-қуат жіберді, ал губернатор Йейтс Чикаго милициясын Свиттің қарамағына қойды. Әскерлер Свиттің тұтқындалғандарды әскери комиссия алдында соттау туралы кеңесімен келісті, бірақ сот Чикагода емес, Цинциннатиде өтуі керек деп бұйырды. Ол айыптамасыз қалды, бәлкім оның куәлігі үшін келісім жасасқандықтан. Кейіннен өзін кінәлі деп мойндауы күйеуінің ақталуына әкелді. Свит Шенкс өзінің агенты емес екенін айтып, судья Моррис Шенкске Кемп Дугластан қашуға көмектескенін жалғандады. 1864 жылдың 12 желтоқсанында президент Линкольн Свитке 20 желтоқсаннан бастап АҚШ еріктілерінің бригадир генералы шені берді, ал АҚШ Сенаты бұл марапатты 1865 жылдың 14 ақпанында бекітті. Шенкс 1865 жылы «Гальванизацияланған янки» ретінде жұмысқа алынды. 6-шы АҚШ ерікті жұмыскерлік әскерінің 1-ші ротасының капитаны ретінде ол офицерлік шенге ие болған жалғыз бұрынғы Конфедерация тұтқыны болды. «Тозаққа қол себетпен» деген тіркестің Оксфорд ағылшын сөздігіндегі алғашқы пайдалануы 1865 жылы И. Виндслоу Эйердің «The Great North Western Conspiracy in All Its Startling Details» атты еңбегінде жазылған. Эйердің айтуынша, тамыз айында өткен «Құттылық ұлдары» орденінің жиналысында судья Моррис (жоғарыда аталған) былай деген: «Біздің мыңдаған ең жақсы адамдарымыз Кемп Дугласта тұтқын болған, егер олар бостандыққа шыққан болса, "бостандықты жоюшыларды тозаққа қол себетпен жіберетін еді".

1864 және 1865 жылдардың аяғы

1864 жылдың соңына қарай хирургтар, қалпына келген тұтқындарды қызылшаның кең таралғандығына байланысты казармаға қайтарудан бас тартты. Бұл Хоффманның тұтқындарға көкөніс беруден бас тарту саясатымен байланысты болды. 1864 жылдың қазан айында казармадағы 7402 тұтқындардың 984-і ауырған деп тіркелді. Осы арада, 1864 жылдың қараша айында жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқанда лагерьке, тіпті ауруханаға да су берілмей қалды. Тұтқындар кофе және басқа да қажеттер үшін қар жинау үшін атылып түсу қаупіне баруға мәжбүр болды, тіпті шекарадан тысқары да. Бұл "әлсіз және мұқтаж" тұтқындарды киімдерін шешіп, мұз бен қарда ұзақ уақытқа тұрғызып, күзетшілер олардан барлық құнды заттарын тонады. Осы кезде жаңа су құбырлары латриналарды үздіксіз жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Жуу және кір жуу мүмкіндіктері пайда болғаннан кейін, тұтқындар басқа тұтқындар қарсылық көрсетсе, киім жуу мен тазаруды өздері мәжбүрледі. Хаттар цензураланғанымен, тіпті түрмедегі тұтқындарға да адал түрде жіберіліп, жеткізілді. Кейінірек тұтқындардың "жиі" суықтан мұздап қалуы туралы бірнеше мәлімдемелерді қолдайтын аз ғана дәлел бар, бірақ ауруханада болуы керек болған бірнеше ауырған тұтқындар суықтан қайтыс болған болуы мүмкін. 1865 жылдың наурыз айының соңында канализация құбыры жарылып, 42 баррель вискимен тұтқындар оны жөндеуге жұмылдырылды. Лагерь әкімдері адал емес жерлеуші, С.Х. Джорданмен келісімшарт жасады, ол Конфедерация тұтқындарының денелерінің бір бөлігін медициналық мектептерге сатты, ал қалғанын табутсыз, беткей қабірлерге жерледі. Кейбір мәйіттер тіпті Мичиган көліне лақтырылған, кейін олардың жағасына шығып жатқан. Левидің айтуынша, мәйіттер көлге түскен болуы мүмкін, өйткені олар бастапқыда жағалаудағы беткей қабірлерге жерленген және эрозияға ұшыраған. Көптеген қайтыс болған тұтқындардың денелері бастапқыда Чикаго қалалық зиратында (қазіргі Линкольн паркі орналасқан жерде) белгісіз кедейлердің қабірлеріне жерленді. 1867 жылы олардың денелері бұрынғы Кэмп-Дугластан оңтүстікке қарай 5 миль (8 км) қашықтықта орналасқан Оук Вудс зиратындағы Конфедерация төбесі деп аталатын жерге қайта жерленді.

Соғыстың аяқталуы

1865 жылдың 9 сәуірінде Роберт Ли әскерінің капитуляциялауымен, бұрынғы Конфедерация тұтқындарының жеткілікті саны АҚШ армиясына "шекарадағы үндістермен соғысқа қатысу" үшін он ротаға дейін толуға ерікті болып тіркелді. Соғыс аяқталуға жақын болғанына қарамастан, күзетшілердің жасаған бірнеше қатыгездіктері осы күндерден кейін де тіркелді. 1865 жылдың 8 мамырында полковник (сол кездегі брігадты генерал) Свит полковник шенінен жоғарылаушылардың барлығын босату туралы бұйрық алды. Ант бергендерге үйлеріне қайту үшін көлік қарастырылды, ал ант бермегендер өздерінің күшімен жолға шықты. 1865 жылдың 5 шілдесінде лагерьден күзетшілер алынып шығарылды. 1865 жылдың 1 қазанында капитан Е. С. Феттеплес лагердің соңғы командирі болып тағайындалды. Соғыстан кейін лагерь таратылды, казармалар мен басқа да ғимараттар бұзылды. Құрылыстар 1865 жылдың қараша айының соңына дейін демонтаждалды. Мүлік 1865 жылдың соңы мен 1866 жылдың басында сатылды немесе иелеріне қайтарылды.

Өлімдер

Бірнеше дереккөздер бойынша, Даглас лагеріндегі Конфедерация тұтқындарының ресми өлім саны 4 454 адамды құрады. Лагерьдегі өлім-жітімнің ең ауыр кезеңі 1865 жыл болды, соғыс аяқталғанға дейін 867 тұтқын қайтыс болды, ал қалған тұтқындар босатылды: мамыр айында 2000, маусымда 4000 адам. Левидің мәліметінше, 1865 жылдың 5 шілдесінен кейін лагерде 16 ауруханаға жатқызылған адам қалды, ал Келлинің мәліметінше – 30 адам. 1895 жылы монументтің ашылуына арналған құжаттар мен материалдарды жинаған кітапта UCV өкілі Джон Кокс Андервуд «Конфедерация төбесінде» жерленгендердің 4317-сін анықтағанын, АҚШ үкіметі шешек ауруы зиратынан қайта жерленгендердің тізімінен тағы 412 адамды анықтағанын, ал 1871 жылғы Ұлы Чикаго өртінен өртенген тізімдерде шамамен 1500 адам болғанын, барлығы 6229 адамды құрағанын мәлімдеді. 1912 жылы Джозиа Сеймур Карри «Оуквудс зиратында 6129 Конфедерация сарбазының денесі жатыр» деп жазды. Соңғы кезде, 2007 жылы Келли Пуччи Даглас лагеріндегі өлім саны үшін 6000 санын пайдаланды. 2015 жылы Дэвид Л. Келлер «Даглас лагеріндегі өлім саны Оуквудс зиратындағы Конфедерация монументіндегі 4243 есім мен кейбір тарихшылардың хабарлаған 7000 санының арасында екенін» жазды. Оның пікірінше, ең жақсы бағалау бойынша, бұл көрсеткіш 5000 мен 6000 арасында. Ол деректерді дұрыс жүргізбеу және мәйіттерді ұстаған адамдардың іс-әрекеттерін нақты санды анықтамау себебі ретінде атады. Келлер 1863 жылдың сәуірінен бұрын қайтыс болғандардың 50 пайызы кейін табылмай қалғанын мәлімдеді. Қалалық зират Мичиган көліне жақын болғандықтан, көптеген денелер көлге ағып кеткен деген қауесет тарады. Даглас лагері Солтүстіктегі ең ұзақ уақыт бойы жұмыс істеген және ең ірі түрмелердің бірі болды. Мұнда қайтыс болған тұтқындардың саны басқа жерлердегіден көп болғанымен, Даглас лагерінде қайтыс болған тұтқындардың үлесі Одақтың басқа да әскери тұтқындар лагерлеріне ұқсас болды. Даглас лагеріндегі тұтқындардың өлім-жітімі Андерсонвиллдегіден төмен болды, ал лагерьдегі жағдай жақсырақ болды.

Қазіргі заман

Бүгінде Даглас лагері орналасқан жердің көп бөлігін кондоминиумдар алып жатыр. Ұзақ жылдар бойы сол жердегі жергілікті жерлеу бюросы тұтқындар туралы мәліметтерді сақтап, Конфедерация туын жартылай төмен түсіріп қойған. Бұл бизнес 2007 жылдың 31 желтоқсанында жабылды. 2012 жылы археологиялық жұмыстар жүргізілді және 2013 жылдан бері, ДеПол университеті студенттерінің (Др. Майкл Грегоридің жетекшілігімен), сондай-ақ жергілікті еріктілер мен аудан балаларының көмегімен екі жылда бір рет жалғастырылып келеді. 2010 жылы құрылған "Кэмп Дуглас қалпына келтіру қоры" аталған тобы, осы жерде тұрақты мұражай ашуға мүдделі.