Кіріспе

Матиас Синделар (10 ақпан 1903 – 23 қаңтар 1939) – австриялық кәсіби футболшы. Барлық уақыттағы ең үздік австриялық ойыншылардың бірі саналатын Синделар «Австрия Вена» клубы мен ұлттық құрама сапында ойнады. Ол 1930 жылдардың басындағы атақты «Австрия» ұлттық құрамасының шабуыл шебінде ойнады, ол 1934 жылғы әлем чемпионатында капитандық еткен «Wunderteam» деп белгілі болды. «Футболдың Моцарты» немесе Der Papierene («Қағаз адам») аталған ол, өзінің нәзік дене бітімімен және фантастикалық дриблинг қабілеті мен шығармашылығымен танымал, соғысқа дейінгі ең ұлы футболшылардың бірі ретінде танылды. 1999 жылы Халықаралық футбол тарихы және статистика федерациясы (IFFHS) жүргізген сауалнамада ол 20 ғасырдың ең үздік австриялық футболшысы деп танылды және бір жыл бұрын Австрияның ғасыр спортшысы атанды. «Wunderteam» құрамында Синделар олардың қалыптасуы мен ойын стилінің дамуындағы маңызды элементтердің бірі болды, ол 2-3-5 формациясына айналды. Мамандардың, мысалы, Пол Дицхидің айтуынша, бұл формация «австриялық жүйеге осындай еркіндік берді», нәтижесінде ол «Веналық айналым» деген лақап атын алды. «Wunderteam» жиі тиімділік танытпаса да, Синделардың жеке техникалық шеберлігі мен көрегендігі осы мәселелерді толықтырып берді.

Алғашқы жылдар

Чех тегінен шыққан Синделар Матей Шинделяр Моравияның Козлов қаласында дүниеге келді, ол кезде Австро-Венгрия империясының құрамында болған, темірші Ян Шинделяр мен оның әйелі Мари (қыздығы Швенгрова) отбасында. Синделардың еврей тегінен екенін айтуларға қарамастан, отбасы католик дінін ұстанған. Мұндай пікірлердің пайда болуына оның негізгі клубы – «Австрия Вена» клубының Венадағы еврей халқымен байланысы ықпал еткен болуы мүмкін. Олар 1905 жылы Венаға көшіп, негізінен жұмысшы табының тұратын Фаворитен ауданына қоныстанды, онда көптеген чех тілінде сөйлейтін адамдар өмір сүрді. Жас Матей, кейін Матиас деп аталған, көшеде көрші балалармен футбол ойнай бастады, олардың көпшілігі Богемия мен Моравиядан келген шалғайдағылар еді. Ол болашақ австриялық құрдасы Йозеф Биканмен бірге өсті. Көптеген деректерге сәйкес, әкесі қайтыс болғаннан кейін Синделар механик немесе құлыпшы болып жұмыс істеді, сонымен қатар Вена тұрғындарына спорттық тауарлар сату сияқты түрлі жұмыстар атқарды.

Клубтық мансап

Синделар футболдық карьерасын 1918 жылы "Герта Вена" клубына қосылғаннан бастады. Бұл мүмкіндік оған 15 жасында талантты скауттың көзіне түскенде пайда болды, ол оны "Гертаның" жастар командасына қабылдады. Жасынан "тамаша дриблингпен және гол соғу қабілетімен" ерекшеленген Синделар 1920 жылдардың басында негізгі құрамға тез жол ашты. "Гертаның" көк және ақ жейдесін киген Синделар өзінің дене бітімінің әлсіздігін жоғары техникалық дағдыларын жетілдіру арқылы тез өтемеледі, бұл оған қарсыластарын еркін айналып өтуге және қорғаныс шегінен қиындықсыз өтуге мүмкіндік берді. Осы қасиеттері үшін ол "қағаз адам" деген лақап атқа ие болды. Синделар "Герта Вена" клубында өзін тез таныстырып, ұлттық чемпионаттағы алғашқы голдарын соқты, әсіресе, оның шапшаңдығының арқасында, команданың маңызды ойыншысына айналды. Алайда, оның және клубтың жағдайы нашарлап кетті, себебі Синделар 1923 жылдың мамыр айында ауыр тізе жарақатын алды, ол оны ұзақ уақытқа жарыстан шеттетуге әкелді. Сонымен қатар, "Герта" ауыр экономикалық қиындыққа тап болды, Синделар және оның бірнеше әріптестері жұмыстан босатылды. "Герта Вена" клубындағы кезеңінде Синделар 23 матчта 4 гол соқты.

Австрия Вена

Енді бос агент болған, бірақ әлі де жарақат алған Синделар SV Amateure клубының дәрігерімен кеңесті, ол оған мениск операциясын жасауды ұсынды. Сол кезде мұндай операция өте тәуекелді деп есептелді, себебі ол оның карьерасын аяқтауы мүмкін еді. Мұндай қауіпке бару қажет деп ойлаған Синделар операция жасады және жақсы жазылғаннан кейін 1924 жылы сол кезде Австрия лигасы мен кубогының чемпионы болған SV Amateure клубымен келісімшартқа отырды. 1926 жылы SV Amateure кәсіби клубқа айналып, қазіргі FK Austria Vienna атауын алды. Ол Austria Vienna клубындағы уақытын соғысқа дейінгі клубтың ең сәтті кезеңдерінің бірімен қатар өткізді. Ол командаға 1925, 1926, 1933, 1935 және 1936 жылдары өткен он бір жыл ішінде бес рет Австрия кубогын жеңуге көмектесті. Сонымен қатар, ол 1926 жылы 1-лига чемпионы атанды және 1933 және 1936 жылдары екі рет Митропа кубогын жеңді. Hertha Vienna клубындағы уақытындағыдай, Синделар орталық шабуылшы болды және өзінің техникалық қабілетін, допты меңгеруін және гол сезімін пайдаланып физикалық кемшіліктерін жеңді. Ол сондай-ақ алаңдағы ұлы көшбасшы ретінде танылды. "Аяқты бұратын" ептілігімен, оның қарсыласын жеке өте алу қабілеті жиі "керемет" деп сипатталды. Осы тұрғыдан алғанда, ол көбінесе қазіргі футболшылармен, мысалы, Ференц Пушкас сияқты ойыншылармен салыстырылады. Жалпы, Austria Vienna үшін өткізген 703 матчта ол 600 гол соқты және 2001 жылы клубтың ғасыр командасына енді. Синделар, сөзсіз, өзінің буынындағы Еуропаның ең үздік және ең ықпалды футболшыларының бірі болды, ол допты басқару, пас беру және дриблинг, әсіресе оның шығармашылығы үшін танымал болды. Әңгімелерге сүйенсек, кейбір жанкүйерлер Синделардың ойынын көру үшін ғана емес, футболдың қалай ойналуы керек екенін жақсырақ түсіну үшін келген. 1938 жылы ол австриялық "Рокси және ғажайып команда" фильмінде өзін-өзі сомдады.

Австрия ұлттық құрамасы

1926 жылдан 1937 жылға дейін Синделар ел құрамасы сапында 43 рет ойнап, 26 гол соқты. Ол алғашқы үш халықаралық ойынында төрт голдың авторы атанды, оның ішінде дебюттік матчында, 1926 жылғы 28 қыркүйекте Чехословакияға қарсы өткен 2:1 есебімен жеңіске жеткен кезде де гол соқты. Синделар Уго Мейсль жаттықтырған Австрияның «Ундертим» (Wunderteam) деп аталатын керемет командасының аса маңызды мүшесіне айналды, бірақ кейін екеуі арасы суық болды. Жазушы Дэвид Голдблатт осы оқиғаны былай баяндайды:

Ол 1926 жылы халықаралық аренада дебют жасады және қатаң тәртіпті Мейсльдің назарынан тыс қалғанға дейін жақсы ойын көрсетті. Содан кейін төрт жыл бойы ұлттық құрамаға шақырылмады. 1931 жылы Мейсль «Ринг-Кафеде» отырғанда, қаланың бас футбол комментаторлары оны қоршап алып, Синделардың қайтадан құрамаға шақырылуын талап етті. Мейсль өз шешімін өзгертті. Синделар ойынға шықты. Шотландия жеңілді, ал «Ундертим» – бұрыннан-ақ тәртіпті, ұйымдасқан, еңбекқор және кәсіби болған – өзінің ойыншысын және шабыт көзін, болжауға келмейтін маңызды жарыққа ие болды.

192730 Орталық Еуропа халықаралық кубогы

Австрия әлі Wunderteam деген атқа толық лайық болмаса да, жас Синделар оларға алғашқы маңызды халықаралық турнирде өнер көрсетуге көмектесті, Орталық Еуропа халықаралық кубогында күміс жүлдегер атанған құраманың құрамында болды.

1931-1932 Орталық Еуропа халықаралық кубогы

Wunderteam Орталық Еуропалық Халықаралық Кубокпен бастады: 1931–32, Синделар 4 гол соғып, Австрияның алғашқы және қазірге дейін жалғыз халықаралық трофейін жеңуіне көмектесті.

1933-1935 Орталық Еуропа халықаралық кубогы

Бұл жолы "Wunderteam" командасы екінші орынды иеленді. Синделар 3 гол соқты, соның арқасында Орталық Еуропалық халықаралық кубокта Австрияның барлық уақыттағы ең көп гол соққан ойыншысы атанды.

1934 жылғы әлем чемпионаты

Синделар мен Австрия 1934 жылғы әлем чемпионатында барлық назарды өзіне аударды, осы чемпионатта олар "Wunderteam" деген есімді лайықты иеленді. Ең жарқын сәт – ширек финалдағы Венгрияға қарсы жеңіс болды, онда Синделар орталық қорғаушы Дьердь Шарошимен күш сынасты, ол келесі әлем чемпионатында Францияда күміс жүлдегер атанды. Қатты өткен ойында бір венгр алаңнан қуылды, ал австриялық жартылай қорғаушы Иоганн Хорват жарақат алып, Италиямен жартылай финалда ойнай алмады. Австрия ұйымдастырушы елге есе жіберіп, Синделар Луис Монтидің қатал қорғауынан қиындық көріп қалды.

Австрия - Германия 1938

1938 жылғы 3 сәуірде Австрия құрамасы Венадағы Пратер стадионында Германиямен ойын өткізді. Бұл матч маңызды болды, себебі бірнеше апта бұрын нацистік Германия Австрияны (Аншлюс деп аталады) аннексиялап, ұлттық құраманы нацистік Германия құрамына қосып, сол жаздағы әлем чемпионатына іліккенін ескермеді. Осылайша, бұл Австрияның Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінге дейінгі соңғы халықаралық матчы болды. Көптеген адамдар үшін бұл Австрия футболының зор трагедиясы болды, өйткені олар Австрия сол жылғы әлем чемпионатының кубогын жеңіп алуға үміткерлердің бірі деп санайды. Бұл матч неміс тілінде "Anschlussspiel" (Аудармасы: Аншлюс ойыны) деп аталды және нацистік режимнің Аншлюс пен Австрияның "Рейхке қайта оралуын" мерекелеу мақсатымен жоспарланған. Синделардың тілегі бойынша Австрия құрамасы дәстүрлі ақ және қара түстер орнына Австрия туының түстерін бейнелейтін қызыл-ақ-қызыл жолақтармен шықты. Австрия ойын барысында көптеген оңай гол соғу мүмкіндіктерін, көрінетіндей, әдейі пайдаланбады. Алайда, соңғы 20 минутта Синделар мен командаласы Карл Сеста екеуі де гол соғып, ойын 2:0 есебімен аяқталды. Синделар жоғары лауазымды нацистік шенеуніктердің алдында тойға батқан деген қаңтар бар.

Өлім және миф

Өз елінен кетуден бас тартқан Синделар, жаңа Германия құрамасында ойнаудан қартаюы (сол кезде ол 35 жаста болған) мен жарақат алғанын себеп етіп бас тартты. 1939 жылғы 23 қаңтарда Синделар мен оның сүйіктісі Камилла Кастагнола Венадағы бірлескен пәтерінде өлі күйде табылды. Ресми тұжырымда көміртек газынан улану салдарынан қайтыс болғаны айтылды. Оның өліміне қатысты түрлі теориялар болды: бұл жазатайым оқиға, өзіне-өзі қол жұмсау немесе кісі өлтіру болуы мүмкін. Алайда, 2000 жылдарда BBC арнасында көрсетілген деректі фильмде Синделардың өмір бойына досы болған Эгон Ульбрих, оның өлімін жазатайым оқиға ретінде тіркеу үшін жергілікті шенеунікке пара берілгенін, бұл оған мемлекеттік жерлеу рәсімі жасауға мүмкіндік бергенін мәлімдеді. "Нацистердің қағидаларына сәйкес, өлтірілген немесе өз-өзіне қол жұмсаған адамға құрметті қабір берілмейді. Сондықтан оның өліміне қатысқан қылмыстық элементтің жойылғанын қамтамасыз ету үшін біз бірдеңе жасауымыз керек еді", - деді ол. Синделардың Аншлюске қарсылығы үшін өлтірілгені туралы да болжам бар. Гестапо оның ісі бойынша құжаттарды сақтап, оның кафесін бақылап отырған.

Халықаралық межелер мен голдар

Төменде Синделардың Австрия ұлттық футбол құрамасындағы халықаралық ойындары мен голдарының тізімі берілген. #Күні Орны Ойын түрі Нәтижесі Қарсылас Минуттар Ойналған Голдар Ескертулер128 1926 жылдың қыркүйегі Прага Достық 2–1 90 1210 1926 жылдың қазаны Вена Достық 7–1 90 237 1926 жылдың қарашасы Вена Достық 3–1 90 1420 1927 жылдың наурызы Вена Достық 1–2 90 0510 1927 жылдың сәуірі Вена Достық 6–0 48 066 1928 жылдың мамыры Вена Достық 3–0 90 0728 1928 жылдың қазаны Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 2–0 90 0823 1930 жылдың наурызы Прага Достық 2–2 90 0916 1931 жылдың мамыры Вена Достық 5–0 90 11024 1931 жылдың мамыры Берлин Достық 6–0 90 01114 1931 жылдың қыркүйегі Вена Достық 5–0 90 3124 1931 жылдың қазаны Будапешт Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 2–2 90 01329 1931 жылдың қарашасы Базель Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 8–1 90 11420 1932 жылдың наурызы Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 2–1 90 21524 1932 жылдың сәуірі Вена Достық 8–2 90 31622 1932 жылдың мамыры Прага Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 1–1 90 11717 1932 жылдың шілдесі Стокгольм Достық 4–3 90 1182 1932 жылдың қазаны Будапешт Достық 3–2 90 01923 1932 жылдың қазаны Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 3–1 90 0207 1932 жылдың желтоқсаны Лондон Достық 3–4 90 12112 1933 жылдың ақпаны Париж Достық 4–0 90 122.9 1933 жылдың сәуірі Вена Достық 1–2 90 02330 1933 жылдың сәуірі Будапешт Достық 1–1 90 02411 1933 жылдың маусымы Вена Достық 4–1 90 12517 1933 жылдың қыркүйегі Прага Достық 3–3 90 2261 1933 жылдың қазаны Вена Достық 2–2 90 02729 1933 жылдың қарашасы Глазго Достық 2–2 90 02810 1933 жылдың желтоқсаны Амстердам Достық 1–0 90 02915 1934 жылдың сәуірі Вена Достық 5–2 90 03025 1934 жылдың сәуірі Вена Әлем Кубогы іріктеуі 6–1 90 13127 1934 жылдың мамыры Турин 1934 жылғы Әлем Кубогы 3–2 120 13231 1934 жылдың мамыры Болонья 1934 жылғы Әлем Кубогы 2–1 90 0333 1934 жылдың маусымы Милан 1934 жылғы Әлем Кубогы 0–1 90 03423 1934 жылдың қыркүйегі Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 2–2 90 0357 1934 жылдың қазаны Будапешт Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 1–3 90 03624 1935 жылдың наурызы Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 0–2 90 0376 1936 жылдың мамыры Вена Достық 2–1 90 03817 1936 жылдың мамыры Рим Достық 2–2 90 03927 1936 жылдың қыркүйегі Будапешт Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 3–5 90 24021 1937 жылдың наурызы Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 2–0 73 0419 1937 жылдың мамыры Вена Достық 1–1 90 04223 1937 жылдың мамыры Будапешт Достық 2–2 90 04319 1937 жылдың қыркүйегі Вена Орталық Еуропалық Халықаралық Кубок 4–3 90 1Барлығы3841263 1938 жылдың сәуірі Вена Достық 2–0 90 1