Кіріспе

Адо-Экити мемлекеттік университеті – Нигерияның Адо-Экити қаласында орналасқан, штат үкіметіне қарасты Нигерия университеті. Ол 1982 жылдың 30 наурызында Ондө штатының тұңғыш азаматтық губернаторы Майкл Адекунле Ажасиннің басшылығымен Обафеми Аволово университеті, Адо-Экити ретінде құрылды. Университет Ұлттар Достастығы университеттері қауымдастығының мүшесі. Экити мемлекеттік университеті, Адо-Экити, қазіргі танымал атымен, Нигерияда ширек ғасырдың ішінде атын төрт рет өзгерткен жалғыз университет. Университет 1985 жылы Ондө мемлекеттік университеті, 1999 жылдың қараша айында Адо-Экити университеті, ал 2011 жылдың қыркүйегінде Адо-Экити мемлекеттік университеті болып қайта аталды. 2021 жылы webometrics жүйесі бойынша Нигериядағы ең үздік 3 мемлекеттік университеттердің қатарына кірді.

Жасау

1981 жылғы 14 қаңтарда Ондо штатының азаматтық үкіметін басқарған Әдекунле Ажасин штатта көп кампусты университет құру ниетін жариялады және 16 мүшелі жоспарлау комитеті құрылды. Университет Акуредегі ескі асханадан қарапайым түрде басталып, Адо-Экитидегі уақытша орынға көшірілді, онда өнер, ғылым және әлеуметтік ғылымдар факультеттерінде 136 студентке арналған дәрістер тез арада басталды. Қосымша мәліметтерді Нигерияның Ұлттық университеттер комиссиясының, Ұлттар Достастығы Университеттері қауымдастығының және басқа да ресми құжаттардың тізімдерінде табуға болады.

Университетке меншік құқығының өзгеруінің әсері және университеттің атауы

1996 жылы Нигерияның Федералды әскери үкіметі Нигерия Федерациясының бұрынғы 30 штатына қосымша 6 жаңа штат құрды. Нигерияның Экити штаты осы 6 жаңа штаттың бірі болды және ол 1976 жылы құрылған, бұрынғы Нигерияның Батыс штатынан бөлінген Ондо штатынан бөлінді. Штат құру нәтижесінде, бұрын Ондо штатына тиесілі болған экономикалық активтер, мекемелер мен ұйымдар жаңа Экити штатымен бөлісті. Сөйтіп, Ондо штаты университетінің меншігі Экити және Ондо штаттарының бірлескен басқаруына көшті. 1998 жылы Ондо және Экити штаттары үкіметтері арасындағы Ондо штаты университетінің активтерін бөлу және басқару жөніндегі келісімдердің бұзылуына байланысты, Ондо штаты үкіметі Ондо штатында, Акунгба Акокода жаңа университет құрды, ол Ондо штаты университеті деп аталды (кейіннен Ондо штаты университеті, Акунгба Акоко, Адекунле Ажасин университеті, Акунгба Акоко болып өзгертілді, ал Ондо штаты үкіметі 2003 жылы Окитипупада Ондо штаты ғылым және технология университетін де құрды). Ондо үкіметі қабылдаған саяси шешімдерді ескере отырып, Экити штаты үкіметі Адо Экитидегі Ондо штаты университетінің меншігін, әкімшілік бақылауын және қаржыландыруын өз қолына алды және оны Адо Экити университеті деп қайта атау туралы заң қабылдады. Экити үкіметі сонымен қатар университеттің барлық құжаттары мен мүлкі сақталатынын қамтамасыз ету үшін қадамдар жасады. Заң бойынша Экити штаты үкіметі Ондо штаты университетінің барлық активтерін, міндеттемелерін және құжаттарын Адо Экити университетіне берді және Ұлттық университеттер комиссиясына осы өзгеріс туралы хабарлады.

Экити штатындағы саяси оқиғалар (2007-2011) және оның әсері

2007 жылы Экити штатында жаңа азаматтық үкімет құрылды. Үкімет, Адо-Экити университетінен өзге, тағы екі мемлекеттік университет ашты. Бұл екі университеттің атаулары: Икере-Экитидегі Білім университеті және Ифаки-Экитидегі Ғылым және Технология университеті. Бұл екі университет, сондай-ақ Адо-Экити университеті Нигерия мемлекеттік қазынасы есебінен қаржыландырылды, бұл мемлекеттік бюджетке ауыр соққы берді және білім беру жүйесінің ықпалдасуына (поляризациялануына) әкелді. 2010 жылы Экити штатында үкімет алмасты, ал жаңа үкімет 2011 жылы жоғары білім беруді қолдаудың ең тиімді жолдарын және Экити штаты үкіметіне қарасты мемлекеттік білім беру мекемелерін қаржыландыру мәселелерін талқылау үшін штатық білім беру саммитін өткізді. Саммитте қабылданған шешімдердің бірі – үш мемлекеттік университетті біріктіріп, жалғыз мемлекеттік білім беру мекемесін құру болды. Экити үкіметі заң бойынша Адо-Экити университетін, Білім университетін және Ғылым және Технология университетін біріктіріп, жаңа «Экити университетін» құрды. Кейіннен Абужадағы Ұлттық Университеттер Комиссиясы (National Universities Commission) бұл университетті лицензиялады, үш университеттің барлық активтері мен құжаттарын біріктіріп, бір институт ретінде бекітті.

Соңғы 30 жылда қайырымдастықпен айналысқан азаматтар университеттің материалдық-техникалық базасын дамытуға үлкен үлес қосты. Мысалы, доктор Лоуренс Омолайо 271 кабинеттен тұратын әкімшілік корпусын сыйға тартты, Нигерияның аға адвокаты Аре Афе Бабалола 350 орындық заң лекциялық залын салғызып, жабдықтады, доктор Ахмед Алию Мустафа 400 орындық лекциялық зал салдырды, ал Адо-Экити қауымы Заң факультеті үшін әкімшілік корпустың құрылысын жүзеге асырды. Коле Ажаи басқаратын түлектер қауымдастығы 2002 жылы университет үшін түлектер орталығын салды, ал доктор Джадесола Бабатола басқаратын түлектер қауымдастығы 2009 жылы Заң факультетінің сот процесін имитациялау және сот залын (Moot and Trial Court) салғызды. Білім беру қоры 1200 орындық және 750 орындық лекциялық залдарды, жаңа кітапхана кешенін, Ауыл шаруашылығы ғылымдары факультетінің кеңсе корпусын, әлеуметтік ғылымдар, гуманитарлық ғылымдар және білім беру факультеттерінің жаңа кеңселерін салғызды. Shell Petroleum компаниясы университетке ақпараттық-коммуникациялық технологиялар орталығын құрды, сондай-ақ Ұлттық Университеттер Комиссиясының (National Universities Commission) виртуалды кітапханасы мен Access Education компаниясы университет үшін компьютерлер мен серверлерді сыйға тартты. Университеттің көптеген білім беру бағдарламалары аккредиттеуден өтті, ал кейбіреулері уақытша аккредиттеуге ие. Университеттің дерлік барлық академиялық қызметі бір немесе бірнеше онлайн-платформалармен байланысты. Университет Нигерияның оңтүстік-батысындағы таңдалған білім беру мекемесі ретінде институционалдық аккредиттеуден өтуде. Университет кеңесі жақында жағдайы қиын, бірақ дарынды студенттерге көмек көрсету үшін 1 миллион теңгелік бастапқы үлесі бар қор құрды, себебі нашар экономикалық жағдай мен университет білімінің құнының өсуіне байланысты студенттердің жағдайы қиын болып отыр.