Кіріспе

Көпіршікті сәндік шам

Көпіршікті шам – сұйықтыққа толы құтыдан тұратын, қыздырылатын және шаммен жарықтандырылатын сәндік құрылғы. Сұйықтықтың төмен қайнау температурасы, 39,6°С (103,3°F), шамынан туындайтын шамалы жылу сұйықтықты қайнатып, құтының түбінен көпіршіктермен көтерілуіне себеп болады, осылайша сәндік эффект жасалады.

Процесс

Сұйықтық көбінесе метилен хлориді болады, ол улы және қатерлі ісік тудыруы мүмкін еріткіш. Ол әдетте, сыртқа шығуын болдырмау үшін шыны құтыға немесе капсулаға мөрленеді; егер сынса, түтін мүлдем тарағанша аймақты эвакуациялау керек. Кейбір алғашқы шамдарда аз қайнау температурасын жасау үшін жеңіл май немесе камфора (кейбір мольға қарсы шардағыда қолданылатын ақ зат) пайдаланылған. Мұндай ескі шамдарда, көбінесе құтының үстіңгі жағында ақ түйіршік жүзіп тұрады, шамның жылуы оны еріткенше және көпіршіктеп бастағанша. Шамның жарығы көпіршіктерді төменнен жарықтандырады, осылайша олар жарқырайды. Барлық түрдегі шамдар түтіктің жоғарғы бөлігі төменгі бөлігінен едәуір салқын болғанда жақсы жұмыс істейді, осылайша температура градиентін арттырады. Түтіктер тік тұруы керек, және жылынудан кейін көпіршіктеп бастау үшін кейде оларды шапалақтау немесе тіпті шайқау қажет болуы мүмкін.

Үлгілер

Шашыраған шамдар екі түрлі шам негізінің мөлшерімен жасалған – E10 (C6) 15 вольттық және E12 (C7). Алғашқы нұсқасында C6 конустық Рождество шамдарында қолданылатын кішкентай бұрандалы негіз (E10) пайдаланылған. 120 В қуатпен жұмыс істеу үшін бұл алғашқы үлгілер номиналды түрде бір тізбекке сегіз шамды, сериялы қосылымда, әрқайсысы 15 вольттан жұмыс істеуге есептелген. Дегенмен, шамдардың қызмет ету мерзімін ұзарту үшін оларды тоғыз ұялы тізбекке орнатушы еді. Бұрынғы шамдарды жеке сатып алып, қолданыстағы шам тізбектерінде де пайдалануға болады. Қазіргі заманғы үлгілер шамды шам негізін (E12) 120 вольттық шамдармен немесе кішкентай «карлик» негізі бар шамдарды (көбінесе он 12 вольттық шамдарды сериялы қосылымда) қолданады. Мөлдір шампырақ пластиктен жасалған «астау» және «қақпақтан» тұрады, олар әдетте әртүрлі түстерде болады. Шашыраған шамдар түтікшедегі сұйықтықты қоса алғанда, кез келген түсте жасалуы мүмкін. Пластмассаның көп бөлігі жартылай мөлдір қызыл, сары, көк және жасыл түсті болады. Сұйықтықтар көбінесе қызыл, көк, жасыл, ал сирек кездесетін қызғылт немесе күлгін түсті болады. Түсі жоқ сұйықтық та бар, оны түсті шамдармен жарықтандыруға болады. Соңғы жылдары шашыраған шамдардың сыртқы түрі күрделенді. Қосымша жылтыр үшін құтыларға жылтыр ұнтақ қосылады, әсіресе сәндік түнгі шамдарда қолданылатын арнайы үлгілерде. Негіздер енді қарапайым қабырғалы пластиктен гөрі Санта-Клаус немесе қар адамдары, немесе сәндік заттар мен символдар сияқты пішіндерге келтіріледі. Рождестволық әшекейлердің көптеген түрлері сияқты, олар да Хэллоуинге бейімделген, әдетте апельсин түсті сұйықтықпен және басқа Хэллоуин символдарының арасында, мырысқұбыр немесе қара мысық немесе әйел сиқыршының басына ұқсас негізбен. Уытсыз қазіргі заманғы шашыраған шамдар акрил немесе басқа мөлдір пластик таяқшалардан жасалады, оларға ішкі көпіршіктер енгізілген, және тұрақты түсті немесе түсін өзгертетін LED шамдармен жарықтандырылады. Басқа шашыраған шамдар әлдеқайда үлкен, үстелге немесе еденге қойылады, кейде олардың ішінде жүзбелігі өзгергенде жоғары-төмен қозғалатын жалған балықтар болады. Бұл түтіктер әдетте дистилденген сумен толтырылады, түбінде бір немесе бірнеше ауа тастары орналасқан, сондай-ақ шам мен ауа сорғысы да болады.

Тарих

Рождестволық безендіруге арналған көпіршікті шамдарды алғаш рет 1944 жылы Карл У. Отис АҚШ-та патенттеді, ал 1946 жылы оларды Рождестволық шамдардың ірі американдық өндірушілерінің бірі – NOMA ұсынды. NOMA осы шамдарды шығаратын ең ірі компания болғанмен, Raylite (Paramount/Sterling), Royal Electric Company және Good Lite/Peerless сияқты басқа өндірушілер де болды. Көпіршікті шамдар 1940-шы жылдардан 1970-ші жылдарға дейін, кішкентай "жанды шамдар" танымал бола бастағанға дейін Рождество шамдары ретінде кең таралды.