Жаффа шайқасы: Үшінші крест жорығының соңғы шайқасы
Battle of Jaffa (1192)
Жаффа шайқасы – үшінші крест жорығының соңғы шайқасы. Саладин мен Ричард I арасындағы келісімге әкелді. Түрлі аймақтарды христиандар бақылауында қалдырды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үшінші крест жорығы шайқасы
Battle of the Third Crusade
the battle during the Third Crusade
Жаффа шайқасы крест жорықтары кезінде, Сұлтан Саладиннің (Салах аль-Дин Юсуф ибн Айюб) әскері мен Англия королі Ричард I (Арыстанжүрек Ричард деп аталады) басқарған крестшілер әскерлері арасындағы бірнеше жорықтардың бірі ретінде болды. Бұл Үшінші крест жорығының соңғы шайқасы еді, одан кейін Саладин мен Ричард патша бітімге келісе алды. Крестшілер Иерусалимді қайтадан басып алмаса да, христиан паломниктеріне қалаға кіруге рұқсат берілді және крестшілер Бейруттен Яффаға дейінгі үлкен аумақты өз бақылауында ұстап тұрды. Крест жорықтары кезінде болған маңызды оқиғалардың арасында бұл шайқас көбінесе екінші деңгейлі болып есептелсе де, Саладинді бірден жаушылықты тоқтату туралы келіссөздерге отыруға мәжбүр еткенімен шешуші шайқас болды. Бұл шайқаста Саладиннің нық бейімі, ал Ричардтың батылдығы мен тактикалық дағдысы айқын көрінді. Бұл екі монарх арасындағы соңғы қарулы қақтығыс болды, ал Жаффа шартының бекітілуі крест жорығын аяқтады. Бұл шайқас Палестинаның оңтүстігінде крестшілердің қауіпсіздігін қамтамасыз етті.
The Battle of Jaffa took place during the Crusades, as one of a series of campaigns between the army of Sultan Saladin (Ṣalāḥ al Dīn Yūsuf ibn Ayyūb) and the Crusader forces led by King Richard I of England (known as Richard the Lionheart). It was the final battle of the Third Crusade, after which Saladin and King Richard were able to negotiate a truce. Although the Crusaders did not regain possession of Jerusalem, Christian pilgrims were permitted entry into the city, and the Crusaders were able to retain control of a sizable strip of land stretching from Beirut to Jaffa. Although largely a footnote among the greater events that unfolded during the Crusades, the battle was a decisive encounter, in that it forced Saladin to negotiate an end to the immediate hostilities. The battle illustrated the determined spirit of Saladin and the courage and tactical skill of Richard. It was the final armed encounter between the two monarchs before the ratification of the Treaty of Jaffa brought the Crusade to an end. The battle ensured that the Crusader presence in the south of Palestine was secure.
Кіріспе
1191 жылдың 7 қыркүйегінде Арсуф шайқасынан кейін крест әскері Арсуфтан Яффаға қарай жол тартты, оны крестшілер басып алып, нығайтты. Олар Яффаның Иерусалимді қайта басып алу операцияларының базасы болатынына үміттенді. 1191–1192 жылдардың қысы жақындағанда Ричард Арыстанжүрек пен Саладин арасында үзіліс-үзіліс келіссөздер жүргізілді, бірақ бірден нәтиже бермеді. 1191 жылдың қараша айының соңында крест әскері Иерусалимге қарай ішкі аймаққа жылжыды. Желтоқсан айының басында Саладин өз әмірлерінен қысым көріп, әскерінің көп бөлігін таратуға мәжбүр болды, ол бұл шешімді айдың он екінші күні қабылдады. Бұл туралы білген Ричард әскерін алға жылжытып, Рождество мерекесін Латрун қаласында өткізді. Содан кейін әскер Иерусалимнен шамамен 12 шақырым қашықтықтағы Бейт-Нубаға бет бұрды. Иерусалимдегі мұсылман халқының рухы соншалықты төмен болғандықтан, крестшілердің келуі қаланың тез құлауына әкелуі мүмкін еді. Алайда, ауа райы қатты суық болып, күшті жаңбыр мен ұсақ бұрқасын жауды. Қиын ауа райы және Иерусалимді қоршауға алған жағдайда крест әскерінің көмек күштерімен қоршалып қалуы мүмкін деген қауіп, жағалауға шегіну туралы шешім қабылдауға себеп болды. Қыс айларында Ричардтың әскері Аскалонды басып алып, Саладин бұрын бұзған нығайтуларын қайта жаңартты. 1192 жылдың көктемінде келіссөздер жалғасып, қарсы тараптар арасында ұсақ-көлгі шайқастар болды. Крест әскері Иерусалимге тағы да шабуыл жасап, қалаға жақын жеткенімен, көшбасшылары арасындағы келіспеушіліктерге байланысты қайтадан шегінуге мәжбүр болды. Осы кезеңде Ричард өзінің інісі Джон мен Франция королі Филипп II Августтың әрекеттері туралы алаңдататын хабарлар ала бастады. Көктем жазға ұласқанда Ричардтың өзінің мүддесін қорғау үшін өз жеріне оралуы жақын екені анық болды.
On 7 September 1191, after the Battle of Arsuf, the Crusader army proceeded from Arsuf to Jaffa, which the Crusaders took and fortified. Jaffa, they hoped, would be the base of operations in a drive to reconquer Jerusalem itself. As the winter of 1191–1192 approached, sporadic negotiations between Richard the Lionheart and Saladin were taken up, though without any immediate result. In late November 1191 the Crusader army advanced inland towards Jerusalem. In early December Saladin was under pressure from his emirs to disband the greater part of his army, which he reluctantly did on the twelfth of that month. Learning this, Richard pushed his army forward, spending Christmas at Latrun. The army then marched to Beit Nuba, only 12 miles from Jerusalem. Muslim morale in Jerusalem was so low that the arrival of the Crusaders would probably have caused the city to fall quickly. However, the weather was appallingly bad, cold with heavy rain and hailstorms. The poor weather, combined with the fear that if it besieged Jerusalem the Crusader army might be trapped by a relieving force, caused the decision to retreat back to the coast to be made. During the winter months, Richard's men occupied and refortified Ascalon, whose fortifications had earlier been razed by Saladin. The spring of 1192 saw continued negotiations and further skirmishing between the opposing forces. The Crusader army made another advance on Jerusalem, coming within sight of the city before being forced to retreat once again because of dissension amongst its leaders. During this period, Richard began to receive disturbing news of the activities of his brother John and the French king, Philip Augustus. As the spring gave way to summer, it became evident that Richard would soon have to return to his own lands to safeguard his interests.
Саладин Яффаны басып алады
1192 жылдың 5 шілдесіне қарай Ричард Киелі жерден әскерін шығара бастады. Иерусалимді жау басып алған жағдайда оны қорғау мүмкін емес екенін түсінген ол крестонос әскерлерін жау территориясынан кері шегіндірді. Ричардтың шегінуінен кейін Салах ад-Дин, Арсуф шайқасындағы жеңілісінің әсерінен әлі де ашулы болғандықтан, 27 шілдеде Ричардтың Иерусалимге қарай бұрынғы жорығындағы базасы болған Жаффа қаласын қоршауға алды. Қорғаушы гарнизон күтпеген шабуылға ұшыраса да, қарсыластары көп болмай тұрып, батыл шайқасты. Үш күнге созылған қанды шайқастардан кейін Салах ад-Диннің әскері қабырғаларды бұзып кірді; тек Жаффа цитаделі ғана тұрып берді, ал қалған крестонос әскерлері өздерінің қиын жағдайы туралы хабар жіберуге үлкерді.
By July 5, 1192, Richard began his withdrawal from the Holy Land. Having realized that Jerusalem would not be defensible if it were to be captured, he began the retreat of Crusader forces from hostile territory. Almost immediately after Richard's withdrawal, Saladin, still smarting from his recent defeat at Arsuf, saw a chance for revenge and, on the 27 July, laid siege to the town of Jaffa which had served as a base of operations for Richard during his previous march inland towards Jerusalem. The defending garrison, although taken by surprise, fought well before the odds against them proved too great. Saladin's soldiers successfully stormed the walls after three days of bloody clashes; only Jaffa's citadel held out and the remaining Crusaders managed to send word of their plight.
Ричард Яффаны теңізден шабуылдайды
Рихард кейіннен шағын әскер жинады, оның ішінде итальяндық теңізшілердің үлкен тобы болды, және оңтүстікке асықты. Қала қабырғаларынан мұсылман тулары көтерілгенін көргенде, ол қаланың құлауға бет бұрғанын қате ойлады, бірақ бір қорғаушы жүзіп өтіп, оған цитадельдің қиын жағдайы туралы хабарлады. Рихард теңізшілік аяқкиімдерін киіп, теңізге секіріп, толқындардың арасымен жағаға жетті. Патша тағы да жеке батылдығы мен әскери шеберлігін көрсетті, ол елу төрт рыцарь, бірнеше жүз жаяу әскер және 2000-ға жуық генуэздік және пизандық арбалетшілерді шайқасқа бастап кетті. Рихардтың жаңадан келген күштерінің күрт шабуылынан мұсылман әскері қорқып, Джаффаны құтқаруға келген үлкен әскердің алғы шебі деп ойлады. Ағылшын патшасы шабуылдың алдында жеке өзі соғысты, Саладиннің әскері жеңіліске ұшырады. Бұрын басы бостандықтан айырылған христиан тұтқындарының көпшілігі де қаруларын алып, қайтадан соғысқа қатысты, өйткені оларды ұстағандардың шатақ жағдайынан тоқтатуға мүмкіндік болмады. Саладиннің қашқан әскері Джаффадан шығып, тәртіпсіз түрде қашып кетті; Саладин күштерін қайта жинау үшін бес шақырымнан астам қашыққа шегінуге мәжбүр болды.
Richard subsequently gathered a small army, including a large contingent of Italian sailors, and hurried south. Upon seeing Muslim banners flying from the walls, he mistakenly believed the town to be a lost cause, until a defender swam out to his flagship and informed him of the citadel's dire situation. Still in his sailor's deck shoes, Richard leapt into the sea and waded through the waves to reach the beach. The King again showed his personal bravery and martial prowess, leading fifty four knights, a few hundred infantrymen, and about 2,000 Genoese and Pisan crossbowmen into battle. The Muslim army began to panic at the sudden offensive launched by Richard's newly arrived force; they feared it was just the advanced element of a much larger army coming to relieve Jaffa. The English king fought in person at the forefront of his attack, and Saladin's men were routed. Many of the Christian prisoners who had surrendered earlier also seized their arms and resumed combat, for their captors were in such disarray that they were unable to stop them. Saladin's fleeing army spilled out of Jaffa and escaped in a disorderly manner; Saladin was unable to regroup his forces until they had retreated more than five miles inland.
Шайқас Саладиннің қарсы шабуылы жеңілді
Салах ад-Дин Кесариядан франктардың көптеп келе жатқаны туралы хабар алған соң, қосымша күштер келгенге дейін Яффаны қайтарып алу үшін қарсы шабуылға шешім қабылдады. 4 тамыздың таңында мұсылман әскері қамалмен қоршалған қаланы қоршап, далаға жасырынып, келесі күні таңда шабуыл жасауды жоспарлады. Бірақ күн шығар алдында, серуендеп жүрген генуэз сарбазы жаудың тығылып тұрғанын байқады. Жылқының ысылдауы мен қарудың жылтырауы оның күдігін растады. Күзетшілер дереу дабыл қақты, ал Ричард жылдамдап өз салт аттыларын, жаяу әскерін және арбалетшілерін шайқасқа дайындады. Ол жаяу әскеріне, соның ішінде аттан түскен салт аттыларына, тізе бүгіп, қалқандарын және найзаларының саптарын жерге қадап, найза ұштарын қарсыластарына бағыттап, қорғаныс қатары құруды бұйырды. Арбалетшілер найзашылардың қорғаныс қабырғасының артында жұптасып, бірі атып тұрса, екіншісі оқ-дәрі дайындады. Жаяу әскердің алдына атты әскерді тоқтату үшін үшкір қазықтар қағылды. Ричард өзінің аз ғана салт аттыларын резерв ретінде артта қалдырды. Жеңіл қаруланған түрік, мысырлық және бедуин атты әскері бірнеше рет шабуыл жасады. Алайда, крестшілердің қатары бұзылмайтынын көрген соң, олар найзалардан қашып, соқтығысуға бара алмады. Әрбір айюби шабуылы көптеген арбалеттерден келген оқтарға ұшырап, ауыр зиян шекті. Франктердің қарулары сарацендердің садақ оқтарына қарағанда, сарацендердің қарулары арбалет оқтарына қарсы тиімдірек болды. Сонымен қатар, Салах ад-Диннің әскері толығымен атты әскер болғандықтан, жылқылары оқтарға ерекше осал болды. Бірнеше сағаттық шайқастан кейін екі тарап та шаршады. Крестшілердің қорғанысын бұзуға мүмкіндік таппай, арбалет оқтарынан ауыр зардап шеккен Салах ад-Диннің атты әскері рухтан танып, жылқылары шаршады. Олар 10-15 салт атты және корольдің өзі бастаған найзашылардың шабуылынан қашқанға мәжбүр болды. Шабуылдар қалың болғанда, айюби әскерінің бір тобы крестшілер армиясын айналып өтіп, Яффаға еніп кірді. Қақпаларды күзетуге тағайындалған генуэз теңізшілері кемелеріне шегініспей тұрып, аз ғана қарсылық көрсетті. Бірақ мұсылмандар жемісін жинамас бұрын, Ричард қалаға кіріп, барлық жауынгерлерін біріктірді. Кешке қарай Салах ад-Динге өз әскерінің жеңілгені анық болды және ол шегінуге бұйрық берді. Сол замандағы мұсылман сарбазы және тарихшы Баха ад-Дин былай деп жазды: "Менің ойымша, Англия королі сол күні қолындағы найзасымен әскеріміздің барлық бойын оңнан солға дейін аралап өтті, бірақ біздің бірде-бір сарбазымыз оған қарсы тұру үшін қатарынан шықпады. Сұлтан оған ашуланып, ашумен майданнан кетіп қалды." Салах ад-Диннің әскері 700 адамнан қаза тапты және 1500 жылқысын жоғалтты; крестшілер 2 адамнан ғана айырылды, бірақ көптегені жараланды. Дегенмен, көптеген ортағасырлық шайқастардағыдай, жоғалтулар туралы жазылған деректердің толық сенімді болуы екіталай.
When Saladin received reports that more of the Franks were coming down from Caesarea, he decided to launch a counterattack on Jaffa to recapture it before these additional reinforcements could arrive. On the early morning of August 4, Muslim troops massed around the walled town, concealing themselves in the fields and intending to attack at dawn the next day. Just before sunrise, however, a Genoese soldier out for a stroll discerned the hidden enemy; the neighing of horses and glinting of armour confirmed his suspicions. The sentries promptly raised the alarm, and Richard quickly assembled his knights, infantry and crossbowmen for battle. He ordered his infantry, including unmounted knights, to form a defensive hedge of spears by kneeling and driving their shields and the shafts of their spears or lances into the ground, with the spearheads pointing towards their opponents. The crossbowmen stood behind the protective wall of spearmen, working in pairs, one shooting whilst the other loaded. In front of the infantry, sharp tent pegs were hammered into the ground to help deter horsemen. Richard kept his handful of mounted knights as a reserve in the rear. The lightly armoured Turkish, Egyptian and Bedouin cavalry repeatedly charged. However, when it was evident that the Crusaders were not going to break ranks, they veered away from the spears without coming to blows. Each Ayyubid attack lost heavily to the barrage of missiles from the many crossbows. The armour of the Franks proved better able to withstand the arrows of the Saracens than the armour of the Saracens could withstand crossbow bolts. Also, being entirely cavalry, the many horses of Saladin's force were particularly vulnerable to missile fire. After a few hours' onslaught, both sides began to tire. Having suffered considerably from the barrage of crossbow bolts without having been able to dent the Crusaders' defences, Saladin's cavalrymen were in a demoralised state and their mounts were exhausted. They were put to flight by a charge of the knights, only 10 to 15 of whom were mounted, and spearmen led by the king himself. While the battle raged, a group of Ayyubid soldiers were able to outflank the Crusader army and enter Jaffa. The Genoese marines who had been entrusted with guarding the gates offered little resistance before retreating to their ships. Before the Muslims could exploit their success, however, Richard himself galloped into the town and rallied all of its fighting men. By evening, it had become clear to Saladin that his men had been soundly defeated and he gave the order to withdraw. Baha' al Din, a contemporary Muslim soldier and historian, recorded: “I have been assured that on that day the king of England, lance in hand, rode along the whole length of our army from right to left, and not one of our soldiers left the ranks to attack him. The Sultan was wroth thereat and left the battlefield in anger ” Saladin's forces had suffered 700 dead, and lost 1500 horses; the Crusaders lost 2 dead, though many were wounded. However, as for many Medieval battles, the recorded figures for losses may not be entirely reliable.
Негізгі дереккөздер
Itinerarium Regis Ricardi Itinerarium Regis Ricardi-нің анонимді аудармасы, транскрипция. In parentheses Publications, 2001 жылғы, Онтарио, Кембридж.
Itinerarium Regis Ricardi Anonymous translation of Itinerarium Regis Ricardi, trans. In parentheses Publications, Cambridge, Ontario 2001
Екіншілік көздер
Оман, Чарльз Уильям Чадвик. (1924) Орта ғасырдағы соғыс өнері тарихы. I том, 378–1278 жылдар. Лондон: Greenhill Books; Механикасбург, Пенсильвания: Stackpole Books, 1998 жылы қайта басылды.
Oman, Charles William Chadwick. (1924) A History of the Art of War in the Middle Ages Vol. I, 378–1278 AD. London: Greenhill Books; Mechanicsburg, Pennsylvania: Stackpole Books, reprinted in 1998.