Кіріспе

Форт-Бентон – АҚШ, Монтана штатындағы қала және Шото округінің орталығы. 1846 жылы құрылған Форт-Бентон Монтана штатының үздіксіз қонысқа ие ең көне қаласы болып табылады. Форт-Бентон Миссисипи өзені жүйесіндегі ең алысқа саяхаттауға болатын порты болды және "әлемдегі ең ішкі порт" деп есептеледі. Қаланың 19 ғасырдағы дамуының ең маңызды бөлігі болған жағалау аймағы 1961 жылы Форт-Бентон тарихи ауданы, Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 1449 адамды құрады.

Тарих

1846 жылы Форт-Льюис ретінде құрылған және 1847 жылы Огюст Чуто және Санкт-Луистің Пьер Чуто-младший үшін жұмыс істеген Александр Кальбертсонмен 15 миль төмен қарай көшірілген, бастапқы форт Жоғарғы Миссури өзеніндегі соңғы тері сауда бекеті болды, ол көп ұзамай оны маңызды экономикалық орталыққа айналдырды. 30 жыл бойы портқа Нью-Орлеан, Мемфис, Сент-Луис, Ганнибал, Бисмарк және Канзас-Ситиден, сондай-ақ Канадаға қарай тауарлар, саудагерлер, алтын іздеушілер мен қоныс аударушылар әкелген бу кемелер тоқтап тұрды. 1860 және 1890 жылдар аралығында Сент-Луистен (Миссури штаты) Форт-Бентонға бу кемелермен саяхаттау американдық Батыстың дамуына зор ықпал етті, бірақ кейін теміржол көлігімен ығыстырылды. 1862 жылдан бастап Банак пен Вирджиния-Ситиге (кейіннен пайда болған) және 1865 жылдан бастап Хеленаға дейін Оңтүстік Монтанада жаңадан ашылған алтын кен орындарына кеншілердің маңызды жолы – осы өзен болды. Тері саудасының төмендеуімен 1865 жылы «Американ Фур Компани» фортты «Нортвест Фур Компани» компаниясына сатты, ал форт 1868 жылдан бастап 1881 жылы әскер бөлімдері кеткенге дейін АҚШ армиясының бекінісіне айналды. Фортты құрған Александр Кальбертсон 1850 жылғы Рождество күні Миссури сенаторы Томас Харт Бентонның құрметіне Форт-Бентон деп атады. 1860-шы жылдардың басында алғашқы бу кемелердің келуімен форттың маңында қала бой көтерді. Миссури-Миссисипи өзендері жүйесіндегі маңызды порттардың бірі болған Форт-Бентон бір кезде «Әлемдегі ең ішкі порт» атанды – Миссури өзеніндегі ең алыс жүзе алатын нүкте. 19-шы ғасырдың соңында құрылған трансконтиненталдық теміржолдар Форт-Бентонның саудадағы маңыздылығын басып озды. 1867 жылы Форт-Бентонда Монтана территориясының әрекеттегі губернаторы, генерал Томас Фрэнсис Мигер бу кемесінен өзенге құлап, суға батып кетті; оның денесі табылған жоқ.

Жергілікті тұрғындармен қақтығыс

1869 жылы Маунтин-Шиф, сол кезде Пикуни-Блэкфит тайпасының басшысы, Форт-Бентон қаласына өзінің резервация агентінен Блэкфит жерінен заңсыз виски саудагерлерін қууды сұрап келді. Басшыға ақ нәсілді тұрғындардың тобы шабуыл жасады. Сол жылы Маунтин-Шифтің інісі мен бір жасөспірім Форт-Бентонда қаза тапты, бұл қаланың жанындағы ақ мал фермерінің өліміне жауап ретінде жасалған деп есептеледі. Екі жағдайда да, билік осы үш Блэкфит тайпалық өкілінің құқығын қорғау үшін қылмыстық іс қозғамады. 1870 жылы Форт-Бентон сарбаздары мен қарулы азаматтар 10 Блэкфит тайпалық өкілін мал ұрлығы айыбымен өлтірді. Қала АҚШ 87-ші тас жолының жанында орналасқан.

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 5 шаршы километрді құрайды, бәрі де құрлық. Бұл қауым Миссури өзенінің батыс жағалауындағы тар өзен аңғарында орналасқан және аймақтың бидай өнеркәсібінің қуаттылығына байланысты «Алтын Үшбұрыш» (Монтананың көптеген халық аймақтарының бірі) деп аталатын географиялық аймақта орналасқан. Мысалы, 2007 жылы Шоуто округі АҚШ-тағы ең көп бидай өндірген екі округтің бірі болды. Аймақтың ұзақ жазғы күндері (шамамен 48 градус солтүстік ендікте орналасқандықтан) және құнарлы топырағы (бір бөлігі Елкхорн жанартауының күл шөгінділеріне байланысты) аймақта жоғары протеиндік «қатты» бидайдың өсуіне жағдай жасайды.

Климат

Форт-Бентон жартылай шөлейтті климатқа (Köppen BSk) ие, мұнда суық, құрғақ қыстар және ыстық, жауыны көп жаздар болады. 1988 жылдың 5 шілдесінде Форт-Бентон аймағында F3 торнадосы болды, осыдан екі адам жарақаттанды.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 1464 адам, 686 шаңырақ және 412 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 811 тұрғын үй құрады, орташа тығыздығы – есептелмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,4% ақ нәсілді, 0,1% афроамерикалық, 0,5% американдық үндістер, 0,2% азиялық, 0,1% басқа нәсілдерден және 1,7% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,6% құрады. 686 шаңырақтың 20,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 48,3%-ы бірге тұратын жұбайлар, 7,6%-ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,2%-ы күйеуі жоқ еркектер, ал 39,9%-ы отбасы емес. Барлық шаңырақтың 37,0%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 18,6%-ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мүше саны 2,08, ал отбасының орташа мүше саны 2,67 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 52,1 жас. Тұрғындардың 17,6%-ы 18 жасқа дейін, 5,1%-ы 18 мен 24 жас аралығында, 17%-ы 25 пен 44 жас аралығында, 32,7%-ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 27,7%-ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 47,5% еркек және 52,5% әйел.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 1594 адам, 636 үй шаруашылығы және 422 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,68% ақ нәсілді, 0,19% афроамерикалық, 0,56% американдық үндістер, 0,38% азиялық, 0,38% басқа нәсілдерден және 0,82% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 0,56% құрады. 636 үй шаруашылығының ішінде 30,7%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 54,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,3%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 33,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,0%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,5%-ы 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,34 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,93 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер 24,8%, 18-24 жас аралығындағылар 6,2%, 25-44 жас аралығындағылар 23,1%, 45-64 жас аралығындағылар 22,3% және 65 жасқа жоғарылар 23,6%. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 92,3 еркек шақ келді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 84,2 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 29 406 доллар, ал отбасының орташа табысы 32 072 доллар болды. Ер адамдардың орташа табысы 22 813 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 787 доллар құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 861 доллар болды. Отбасылардың 11,6%-ы және халықтың 13,4%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,6%-ы және 65 жасқа жоғарылардың 6,7%-ы.

Білім

Форт-Бентон мемлекеттік мектебі балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейін оқушыларды оқытады. Оларды "Ұзын мүйіздер" дейді. Форт-Бентон жоғары мектебі – C класты мектеп. Шотеу округі кітапханасының бас кеңсесі Форт-Бентонда орналасқан.

Медиа

Жергілікті газет – "The River Press". Газет апта сайын жарияланады және электрондық нұсқасы бар. Форт-Бентон қаласында KYPZ радиостанциясы орналасқан. Бұл – Биллингстегі KEMC радиостанциясының спутниктік желісі.

Инфрақұрылым

Монтана тас жолы 80, АҚШ 87 тас жолынан шығып, Форт-Бентон қаласына кіреді. Монтананың 386 және 387 екінші дәрежелі тас жолдары батыстан және шығыстан кіріп қосылады. Форт-Бентон әуежайы – қаланың солтүстік-шығысына қарай бір шақырым жерде орналасқан, жалпы пайдаланудағы әуежай.