Акр қаласының қоршауы және крестшілердің соңғы бекінісінің құлауы

Кіріспе

Крест жорықтарының бір бөлігі – Акро қамалы (немесе Акроның түсуі) 1291 жылы болды, нәтижесінде крестшілер Акро қаласын мамлюктерге жоғалтты. Бұл кезеңдегі ең маңызды шайқастардың бірі саналады. Крест жорықтары тағы бірнеше ғасырға созылса да, қаланың алынуы Левантқа бағытталған келесі крест жорықтарының аяқталуын білдірді. Акро түскен кезде крестшілер Иерусалим Крестшілер Корольдігінің соңғы маңызды бекінісінен айырылды. Олар солтүстік қаласы Тартуста (қазіргі Сирияның солтүстік-батысында) бекіністі сақтап, жағалау шабуылдарына қатысып, шағын Руад аралынан енуге тырысты; бірақ 1302 жылы ол да қамалда жоғалғаннан кейін, крестшілер енді Киелі жердің ешбір бөлігін бақылай алмады.

Өмірбаян

1187 жылы Саладин Хатин шайқасында жеңіске жетіп, крестшілерге ауыр зиян келтіргеннен кейін Иерусалим Корольдігінің (сондай-ақ Латын Корольдігі деп аталады) көп бөлігін, оның ішінде Акра мен Иерусалимді басып алды. Осыған жауап ретінде Үшінші крест жорығы басталды; крестшілер Акраны қоршап алып, 1191 жылы қайта басып алды. Акра Иерусалим Корольдігінің астанасы болды. Діни ордендер өздерінің штаб-пәтерін қала мен оның төңірегінде құрды және содан бастап маңызды әскери және дипломатиялық шешімдер қабылдады. Мысалы, 13 ғасырдың ортасында шығыстан моңғолдар келген кезде, христиандар оларды әлеуетті одақтастар деп қарады. 1250 жылы Мысырда Мамлюк сұлтандығы құрылды; ол айюбидтерден де қауіпті жау болды. Мамлюктер ауыр атты әскерді қолданды – крестшілердің атты әскерлеріне тең келді – және олар одан да жауырық болды. Крестшілер бастапқыда Мамлюктермен сақтықпен бейтарап қарым-қатынас орнатуға тырысты. 1260 жылы Акра барондары моңғолдармен күресу үшін Латын Корольдігі арқылы Мамлюктерге қауіпсіз өтуге рұқсат берді; содан кейін Мамлюктер Галилеядағы Айн Джалут шайқасында моңғолдарға қарсы жеңіске жетті. Бұл христиандар мен Мамлюктер арасындағы ерекше жақсы қарым-қатынастың мысалы болды. Алайда, 1261 жылы Айн Джалут шайқасынан кейін Сұлтан Бейбарс Мамлюктерді крестшілерге қарсы басқарды. Бейбарс 1265 жылы Кесария, Хайфа және Арсуфты басып алды, келесі жылы Галилеядағы барлық маңызды крестшілердің иеліктерін, содан кейін 1268 жылы Антиохияны басып алды. Еуропалық мемлекеттер крестшілер мемлекеттерін нығайту үшін бірқатар шағын крест жорықтарын ұйымдастырды, соның ішінде 1270 жылы Франция королі Людовик IX-тың Туниске жасаған сәтсіз крест жорығы және 1271–1272 жылдары Англияның принці Эдуардтың (кейін король Эдуард I) кішкентай Тоғызыншы крест жорығы. Бұл экспедициялар қажетті көмек көрсетуге жеткіліксіз болды; олар тым шағын, тым қысқа мерзімді және қатысушылардың мүдделері тым әртүрлі болды. Одан да маңыздысы, ешқандай үлкен күшейткіш крест жорығы болған жоқ. Рим папасы Григорий X тағы бір үлкен крест жорығына қолдау таба алмады. Папалық кеңесшілер құлшыныстың жоқтығын еуропалық ақсүйектердің жалқаулығы мен әдепсіздігіне және дін қызметкерлерінің жемқорлығына жабалап тастады. Оның түпкі себебі крест жорығының идеалдарының төмендеуіне байланысты болған сияқты; Григорий X-тың алдыңғылары крест жорықтарын Папалықтың еуропалық жауына қарсы әскерлерді жинау үшін пайдаланған. Крестшілер мемлекеттері үзділіссіз шабуылдар мен саяси тұрақсыздықтан әлсіреп бара жатты. 1276 жылы танымал емес "Иерусалим патшасы" Хью III өзінің сарайын Кипрге көшірді. Сұлтан Әл-Мансур Калаунның басшылығымен Мамлюктер 1278 жылы Латтакияны басып алды, ал 1289 жылы Триполи графтығын жаулап алды. Калаун 1284 жылы Иерусалим Корольдігімен он жылдық бейбітшілікке келді. Триполинің құлауынан кейін король Генрих II, Хью III-тің ұлы, сенешал Жан де Грейлиді Еуропа монархтарын Леванттағы қиын жағдай туралы ескертуге жіберді. Папа Николай IV Жанды қолдап, еуропалық билеушілерді әрекет етуге шақыратын хаттар жазды. Алайда, Сицилия мәселесі жаңа крест жорығын шақыруды көлеңкеге түсірді, ал Англияның Эдуард I үй ішіндегі мәселелерге тым көп араласты. Еуропалықтар мен моңғолдар арасындағы ондаған жылдық байланыстар мағыналы франко-моңғол одағын құруға жеткіліксіз болды.

In 1187, Saladin conquered much of the Kingdom of Jerusalem (also called the Latin Kingdom), including Acre and Jerusalem, after winning the Battle of Hattin and inflicting heavy losses on the Crusaders. The Third Crusade was launched in response; the Crusaders besieged and eventually recaptured Acre in 1191. Acre became the capital of the Kingdom of Jerusalem. The religious orders made their headquarters in and around the city, and from there made crucial military and diplomatic decisions. For example, when the Mongols arrived from the East in the mid 13th century, the Christians saw them as potential allies. In 1250, the Mamluk Sultanate arose in Egypt; it was a more dangerous enemy than the Ayyubids. The Mamluks fielded heavy cavalry – a match for the Crusader knights – and were much more hostile. The Crusaders initially attempted to maintain a cautious neutrality with the Mamluks. In 1260, the Barons of Acre granted the Mamluks safe passage through the Latin Kingdom en route to fighting the Mongols; the Mamluks subsequently won the pivotal Battle of Ain Jalut in Galilee against the Mongols. This was an example of atypically cordial relations between the Christians and the Mamluks. However, as early as 1261, after the Battle of Ain Jalut, Sultan Baibars led the Mamluks against the Crusaders. Baibars captured Caesarea, Haifa, and Arsuf in 1265, all the important Crusader holdings in Galilee the following year, and then Antioch in 1268. European states launched a number of minor Crusading expeditions to reinforce the Crusader states, including the abortive Crusade of Louis IX of France to Tunis in 1270, and the minor Ninth Crusade of Prince Edward (later King Edward I) of England in 1271–1272. The expeditions failed to provide the required relief; they were too small, too short lived, and the interests of the participants were too diverse. More seriously, no major reinforcing Crusade was forthcoming. Pope Gregory X was unable to rally support for another great Crusade. Papal advisors blamed the lack of enthusiasm to the laziness and vice of the European nobility and to clerical corruption. A more fundamental reason seems to have been the debasement of the Crusading ideal; Gregory X's predecessors had used Crusades to raise armies against the Papacy's European enemies. The Crusader states continued to deteriorate from continuing attacks and political instability. In 1276, the unpopular "King of Jerusalem" Hugh III moved his court to Cyprus. Under Sultan Al Mansur Qalawun, the Mamluks captured Lattakia in 1278, and conquered the County of Tripoli in 1289. Qalawun concluded a ten year truce with the Kingdom of Jerusalem in 1284. Following the fall of Tripoli, King Henry II, son of Hugh III, sent seneschal Jean de Grailly to warn European monarchs of the critical situation in the Levant. Pope Nicholas IV supported Jean by writing letters urging European potentates to act. However, the Sicilian question overshadowed calls for a new Crusade, and Edward I of England was too entangled by troubles at home. Decades of communications between the Europeans and the Mongols failed to secure a meaningful Franco Mongol alliance.

Соғыс алдындағы тұсаукесер

Сұлтан Калаун Акрамен жасалған келісімді бұзды, ал мамлюктер 1290 жылдың қазан айында әскер жинауға кірісті. Қалаун желтоқсанда қайтыс болды, ал оның орнына ұлы Әл-Ашраф Халил (кейде Халил деп те жазылады) келді. Крестшілер Сир Филипп Мейнебюф бастаған бейбітшілік делегациясын Қайырға жіберді, бірақ делегация тұтқынға алынды. Сенімсіз дереккөз: date=October 2009 Әскердің көп бөлігі еріктілерден құралды. Армияда айтарлықтай артиллериялық бөлім болды.

Мамлюктер қатарындағы белгілі тарихшылар Байбарс әл-Девадар және Хаман жасағынан Абульфеда болды. Крестшілердің көмек сұрауы көп нәтиже бермеді. Англия Савойялық Отто де Грансон сияқты бірнеше рыцарь жіберді. Маңызды күш-жігерді Кипрдың II Генрихы көрсетті, ол қабырғаларды нығайтып, Тирдің иегері Амальрик бастаған әскерді жіберді. Burchard von Schwanden Тевтон орденінің үлкен магистрі лауазымынан күрт бас тартып, Акраны қалдырып Еуропаға кетті; оның орнына Конрад фон Фойхтванген келді. Халилмен жеке келісім жасасқан генуэздер ғана ірі контингент ретінде кетті. Наурыз айында Акрадан Кипрге көптеген әйелдер мен балалар эвакуацияланды.

Салдары

Акроның құлауы Иерусалим крест жорықтарының аяқталуын білдірді. Кейіннен Қасиетті жерді қайтару үшін тиімді крест жорығы ұйымдастырылмады, бірақ одан әрі крест жорықтары туралы әңгімелер жиі айтылды. 1291 жылға қарай, Еуропа монархтары мен ақсүйектерінің қызығушылығы мен ынтасын басқа идеялар басып алды, тіпті Папаның Киелі жерді қайтарып алу үшін экспедициялар ұйымдастыруға жасаған күшті әрекеттері де аз жауап тапты. Латын Корольдігі Кипр аралында теориялық тұрғыдан өмір сүре берді. Латын корольдері сол жерден материкті қайта басып алуды жоспарлады, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Ақша, адам және осы міндетті орындауға деген жігердің бәрі жетіспеді. 1365 жылы король Петр I соңғы рет Мысырға қонды, Александрияны тонады. Бірақ қала басылып алынғаннан кейін крестшілер Кипрге қайтып келді. Бұл оқиға крест жорығы ретінде нәтижесіз болды, ал одан кейінгі онжылдықтардағы жағалау шабуылдары 1410-1411 жылдары Мамлюк Сұлтандығының қырып салуға дейін жететін қарсы шабуылына әкелді; 1426 жылы Кипр Мамлюктердің құлдығына түсіп, жыл сайынғы ауыр салық төлеуге мәжбүр болды. 14 ғасырда Никополь крест жорығы сияқты басқа да ұйымдастырылған жорықтар болды, бірақ бұл шаралар 11 және 12 ғасырлардағы экспедициялардан көп жағынан ерекшеленді, олар крест жорықтары деп аталады. 14 ғасырдағы крест жорықтарының мақсаты Иерусалимді және Киелі жердегі христиан қасиетті орындарын қайтару емес, Осман империясының Еуропаға ілгерілеуін тоқтату болды. Көптеген крестшілер үшін 14 ғасырлық жорықтарда Осман империясын жеңу Киелі жерді қайта басып алудың алғы шарты болса да, кейінгі крест жорықтары Палестинаға немесе Сирияға тікелей шабуыл жасауға тырыспады.

Тарихнама

Қоршау туралы замандастарының куәгерліктер негізінде жазылған екі қысқа шығарма бар: Таддей Неаполидің "Historia de desolacione" және анонимді "Excidium Acconis". Олар тиісінше төрт және алты қолжазбада сақталған. Бір буын өткен соң жазылған және жалғыз қолжазбада ғана сақталған "Gestes des Chiprois" – крестшілер тарапынан алынған тағы бір маңызды мәліметтер көзі.