Кіріспе
Вандалия – АҚШ, Огайо штаты, Монтгомери округіне қарасты қала және Дейтон қаласының серіктес елді мекені. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 15 209 адамды құрайды. Вандалия Дейтон халықаралық әуежайына ең жақын қала болып табылады және I-75 және I-70 тас жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан.
Тарих
1838 жылдың 17 тамызында Пенсильваниядан келген Бенджамин Вильгельм қазіргі АҚШ 40-шы және 25-ші А тас жолдарының қиылысына жақын жерге қоныстанды. Ол батысқа сапар шегетін саяхатшыларға аялдама және демалыс орны ретінде үйі мен кішкентай дүкенін салған. Шағын қала саяхатшылар мен кәсіпкерлерді тарта бастады, ал 1848 жылдың 7 ақпанында қала "Вандалия ауылы" ретінде тіркелді, ал Бенджамин Вильгельм оның тұңғыш мэрі болды. Ауыл 38 учаскеге бөлінді, олардың ішінде шіркеу, қонақүйлер, ұсталар шеберханалары, бумен жұмыс істейтін ағараратқыш, ет базарлары және көлік құралдары жөндейтін шеберханалар бар болды. Ол Иллинойс штатындағы Вандалия қаласының құрметіне аталды. 1959 жылға қарай Вандалия "ауыл" мәртебесінен өсіп, азаматтары оны кеңес басқарушысы үкімет формасына өзгертуге дауыс берді, бұл ауылды муниципалдық корпорацияға айналдырды. 1960 жылдың 2 қаңтарында Вандалия Огайо штатының Жарғылық қаласы мәртебесін алды. 1930 жылдары Вандалияда ашылған Delphi Automotive зауыты 2003 жылы өндірісті қысқартты. Ол "Дельфи компаниясының 11-тараудағы банкроттықтан қорғану кезеңінде, 2005 жылдың қазанынан 2009 жылдың қазанына дейін" жұмысын жалғастырды. 2005 жылға дейін Вандалияда Әуесқой Тұмсық Ату Ассоциациясы (ATA) орналасқан, ол Дейтон халықаралық әуежайының кеңейтілуінен кейін Иллинойс штатының Спарта қаласына көшірілді.
Until 2005, Vandalia was home to the Amateur Trapshooting Association (ATA), which moved to Sparta, Illinois after an expansion of the Dayton International Airport.
Атауы
Кейбір деректер қаланың негізін қалаушы Бенджамин Вильгельм Иллинойс штатының Вандалия қаласына жол тартқанда Вандалияға қоныстанғанын көрсетеді. Бірақ ол осы жерде тоқтады және жаңа қаласына бастапқы мақсаты болған қаланың атын берді. Тағы бір деректер қаланың Вандалия деп аталуына себеп Ұлттық жолдың Иллинойс штатының Вандалиясына дейін созылуы жоспарланғаны, бірақ қандайда болмаса бір кезде оның іске аспайтындай көрінгені себеп болғанын айтады. Осы күмәнділіктен Огайодағы Жол бойындағы қала осы атпен аталуына әкелді.
География
Вандалия Дейтон қаласынан солтүстікке қарай шамамен 16 шақырым жерде, Дикси Драйв (бұрынғы 25-ші АҚШ тас жолы) бойында орналасқан. Ол Ұлы Майами өзені мен Стиллвотер өзенінің арасында жатыр. Қала Ұлттық жол және Дикси тас жолындағы орналасуының арқасында "Американың торабы" деп аталды. Бұл АҚШ 40-шы тас жолымен және бұрынғы 25-ші тас жолымен сәйкес келеді, ал олардың орнына екі ірі жылдам тас жолы салынды: шығыс-батыс бағытындағы Интерстайт 70 және солтүстік-оңтүстік бағытындағы Интерстайт 75. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 12,41 шаршы миль (32 км²), оның ішінде 12,34 шаршы миль (32 км²) құрлық және 0,07 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды.
Демография
Вандалия Дейтон қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 15 246 адам, 6 571 үй шаруашылығы және 4 166 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 7 055 тұрғын үйден құралды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 91,5% ақ нәсілді, 4,1% афроамерикалық, 0,1% американдық үндістер, 1,4% азиялық, 0,6% басқа нәсілдерден және 2,1% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 1,6% құрады. 6 571 үй шаруашылығының 30,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 46,5% -ы бірге тұратын жұбайлар, 12,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 4,7% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 36,6% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,1% жеке адамдардан тұрды, ал 10,2% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдарды қамтыды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,30 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,88 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 40,6 жасқа тең. Тұрғындардың 23,1% 18 жасқа дейін, 8,3% 18 мен 24 жас аралығында, 24,2% 25 пен 44 жас аралығында, 28,7% 45 пен 64 жас аралығында және 15,7% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 48,4% ер адам және 51,6% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
Халық санағы бойынша, олар "Жұлдызды тудың мерекесі" атты әсем фейерверк шоуын ұйымдастырады. Басқа шараларға "Вандалияның дәмі" тағам фестивалі және Вандалия корпоративтік жарысы кіреді.
Парктер мен демалыс орындары
Вандалия – жоғары бағаланған саябақтар мен демалыс аймағы. Вандалияда аймақта отыздан астам саябақ бар. Олардың ішінде Хелке паркі мен Вандалия спорт кешені ең ірілері. Сонымен қатар, Вандалия Тадмор тарихи ауылы орналасқан Тайлорсвилл метропаркіне де үй иесі. Вандалияда Брюс Сучер демалыс орталығы да бар, ол өте танымал демалыс мекемесі.
Білім
Вандалия Батлер қалалық мектеп ауданы 2005 жылдан бері жыл сайын үздік рейтингті алған жалғыз екі ауданның бірі. Мектептер үнемі жақсарып келеді. Мектеп ауданы Цинциннатиде орналасқан SHP Leading Design компаниясы жобалаған жаңа орта мектеп салды, сондай-ақ Батлер орта мектебін жаңартып, кеңейтті. Батыс Огайо жапон тілі мектебі (オハイオ西部日本語学校 Ohio Seibu Nihongo Gakkō) – жартылай күндік жапон тілін үйрету мектебі – бұрын Вандалиядағы Нортридж / Вандалия Батлер балабақшасында сабақтар өткізген. Вандалияда Дейтон метро кітапханасының филиалы болып табылатын қоғамдық кітапхана бар.
Медиа
Вандалияның апта сайын шығатын қоғамдық газеті – "Вандалия Драммер". Қаланы сондай-ақ, аймақтың басты күнделікті газеті – "Дейтон Дейли Ньюс" жаңалықтары да қамтиды.