Кіріспе

Әлеуметтік жиын

Café Scientifique қазіргі уақытта Ұлыбритания және бүкіл әлем бойынша 60-тан астам қала мен елде бар. Бұл идеяның авторы Лидс қаласынан келген Дункан Даллас, ол Францияда көрген «Café Philosophique» сессиясынан әсер алған. Café Scientifique – бұл кофе немесе шараптың құнына кез келген адам ғылым мен технологиядағы соңғы жаңалықтарды талқылай алатын орын. Кездесулер кафелерде, барларда, мейрамханаларда және тіпті театрларда өтеді, бірақ әрқашан дәстүрлі академиялық ортадан тыс. Британдық кеңес Café Scientifique-ді әлемнің бірнеше елінде танымал етуге көмектесті. Көптеген қалаларда іс-шараларды жергілікті ұйымдастырушылар «Café Scientifique» немесе «Science Café» аттарының әртүрлі нұсқаларын қолдана отырып, тәуелсіз түрде ұйымдастырады.

Формат

Әдетте, ай сайын кешкі кездесу кафе немесе бар сияқты академиялық емес жерде ұйымдастырылады, онда бір немесе бірнеше ғалым өздерінің өзекті немесе тіпті даулы саладағы жұмысы туралы сөйлеуге шақырылады. Ұлыбританияда көптеген кафелер қарапайым форматта өтеді, онда баяндамашы тақырыпты 15–20 минутқа таныстырады, содан кейін қысқа үзіліс болады, одан кейін сұрақтар мен талқылаудың ұзақ кезеңі келеді. Әдетте баяндамашылар презентациялық бағдарламаларды қолданбайды. Кафелердің мақсаты – адамдарды ғылым мен технологияның өмірімізге әсер ететін мәселелері туралы әңгімелесуге тарту және ғылымның мәдени тұрғыдан зерттелуін насихаттау. Кафелер бейресми және достық атмосферасымен танымал, және ғалымдардың беделін және ғылымдағы мансаптарды жақсартады деп есептеледі. Ұлыбританияда әдетте бір спикер болады, Данияда екеу (білімгер емес), ал Францияда көбінесе төртеу (соның ішінде музыкалық топ та болады). Жапонияда қоғам қарт адамдар мен биліктегілерге көбірек құрмет көрсетуді қалайды, сондықтан сұрақтар мен пікірлер үлкен экранға SMS арқылы жіберіледі, осылайша пікір білдірушінің жасын ешкім білмейді. Африкада тақырыптар өте маңызды: қалай ВИЧ-пен өмір сүруге болады, безгекке қалай шалдықпауға болады, суды тазартуды қалай түсінуге болады, және ғылымға қатысы жоқ адамдарға ғылым мен технология мәселелерін, әсіресе әлеуметтік саясатқа әсер ететін мәселелерді, оңай және дәл бағалауға мүмкіндік беру.

Тарих

Ұлыбританиядағы алғашқы Café Scientifique 1998 жылы Лидсте Дункан Даллас ұйымдастырды, бірақ ол 1992 жылы Францияда философ Марк Сауте (1947–1998) бастаған Café Philosophique қозғалысына негізделген. Сол жылы Францияда алғашқы кафе ашылды. Ұлыбританияда көбінесе кафелерді ерікті ұйымдастырушылар басқарады, бірақ бұл басқа елдерде әртүрліше. Ұлыбританияда көптеген кафелер институционалдық немесе мемлекеттік қаржыландыру алмайды; көпшілігі спикердің жол шығындарын көрермендерден қайырымдылық жинау арқылы төлейді. Осылайша, кафелер жеке адамдар мен топтарға әртүрлі қатысу формаларын – көше ғылымын, комедияны, музыканы, театрлық оқуларды, биді, демонстрацияларды және т.б. сынап көру мүмкіндігін ұсынады. Ұлыбританияда 90-жылдардың соңында COPUS, ғылымды түсіну жөніндегі комитет (Royal Society және Британдық ғылымды дамыту қауымдастығы ұйымдастырған), қоғам ғылымды жеткілікті түсінбейді және оны жақсырақ білім беру және дәріс оқу қажет деп ойлады. Газеттер адамдар кафеге барып, шарап ішіп, әңгіме-дүкенге түсудің орнына ғылымды талқылауды қызықсыз деп есептеді. Алайда, халық «құтырған сиыр» ауруы, гендік модификацияланған дақылдар, клондау және т.б. сияқты мәселелерге көбірек алаңдады. 90-жылдардың соңынан бері жағдай өзгергендіктен, Café Scientifique ғылыми коммуникация арқылы қоғамдық түсініктен зерттеулерге қоғамдық қатысуға көшуге жауап берді. Café Scientifique басталғанда ол ерекше және авангардты деп есептелді, бірақ қазіргі кезде оның форматы академиялық салалар, мемлекеттік мекемелер, зерттеу институттары, саясаткерлер, педагогтар және саясат жасаушылар тарапынан қабылданып, қолданылуда. 2003–2005 жылдар аралығында Ұлыбританиядағы Café Scientifique Wellcome Trust-тан гранттық қаржыландыру алды. Кейіннен, Trust Ұлыбритания және Уганда мектептеріндегі кафелерді қолдау жобасын (Junior Café Scientifique) қолдады. Оқушылар талқылауды қалаған тақырыптарды өздері таңдап, кафелерді ұйымдастыруға, жарнамалауға және жүргізуге ынталандырылды. Кафелерді қалалардан тысқары – ауылдық жерлерге (АҚШ-тағы Монтана, Ұлыбританиядағы Кокермут, Шотландиядағы Оркни және Грекиядағы Корфу), саяси тұрғыдан сезімтал аймақтарға (Палестина) және жетіспейтін қауымдастықтарға (Ұлыбританиядағы этникалық азшылықтар және Венгриядағы цыған қауымдастықтары) жеткізуге күш салынып келеді.

Философия

Café Scientifique нақты бір орын емес, идея болғанымен, атмосфераның лекция емес, әңгімелесуге ыңғайлы болуы маңызды деп есептеледі. Кафелер лекция залдары сияқты ресми ортаға қарағанда көңілдірек, және келген әрбір адамға бірдей құрмет көрсетіледі. Автор және невролог Оливер Сакстың айтуынша, Café Scientifique-тің мақсаты – "ғылымды мәдениетке қайтару". Ғылым көбінесе жалықтыратын, қиын және математикалық деп есептелсе, Café Scientifique ғылымды маңызды, күшті және қажетті етуді көздейді, оның ішінде ғалам, климаттың өзгеруі, гендерді зерттеу және мидың қалай жұмыс істейтіні сияқты тақырыптарды қамтиды.

Қазіргі дамуы

Интернет кафелердің кеңеюіне көмектесті. Басты веб-сайт әлемдегі жаңа ұйымдастырушыларға қолдау көрсетеді, ал жеке кафелер өз веб-сайттарын аудиториясын кеңейту және пікір алмасуды ұзарту үшін пайдаланады. Мельбурн қаласында жақында «От пен ғылым» деген жаңа жоба пайда болды. Бұл жоба да сол қағидаларға негізделген, бірақ адамдарды оқуға, идеялармен бөлісуге және ғылыммен айналысуға ынталандыру үшін от басының таныс атмосферасын пайдаланады. Орманға және басқа да жабайы жерлерге саяхаттар ұйымдастыру арқылы бұл қозғалыс қалалық және ауылдық аймақтар арасындағы қашықтықты қысқартып, түрлерді зерттеу және дрондарды қолдану арқылы карта жасау сияқты ғылыммен өзіндік айналысуға халықты шақыруды көздейді.