Кіріспе
Кранберри қалашығы – Пенсильвания штатының оңтүстік-батысындағы Батлер округінде орналасқан қалашық. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 33 087 адамды құрайды. Қалашықтың аты 20 ғасырға дейін Браш-Крик өзенінің жағалауында көптеп өскен жабайы жусан жемісінен шыққан. Ғасырлар бойы жусан бұқаларды, ал бұқалар өз кезегінде үндістердің аңшыларын тартқан. Алайда, 1880 жылдарға қарай құрғақшылық пен шаруашылықтың салдарынан қалашықтың атауын берген жеміс жойылды. Қалашық 1804 жылы алғашқы ресми құрылған кезде, қазіргісінен әлдеқайда кең аумаққа ие болған. 1854 жылы шекарасы қайта сызылып, Кранберридің ауданы 81 шаршы мильден 25 шаршы мильге дейін азайтылды. Ирокездер, Делавэрлер және Сенека тайпалары ғасырлар бойы Кранберри аймағында аң аулап, балық аулағанмен, алғашқы еуропалық қоныс аударушылар Мэтью және Уильям Грэм 1796 жылы келді. Олар Бенджамин Франклиннің ұлттық «Жәрдемақы Жері» бағдарламасы аясында берілген 200 акр жерге ие болды. Бұл бағдарлама Американ революциясының сарбаздарына ақшаның орнына жер беру үшін қолданылған, себебі жер көп, ал ақша тапшы болған. Келесі онжылдықтарда Грэм отбасы және тағы бір ерте қоныс аударушы Сэмюэл Дункан таверна, дистилляция зауыты, ағаш кесетін және астық шабатын диірмендер ашты. 1806 жылы Грэм қауымдастықтың алғашқы шіркеуін – Plains Church-ты (қазір Plains United Presbyterian Church) құрды, ол бүгінгі күнге дейін жұмыс істеп келеді. Грэм отбасының ұрпақтары әлі де қауымда тұрып жатыр. Кейде оны Вененго округіндегі Кранберри қалашығымен (бұрынғы Фэрфилд қалашығы, 1806 жылы құрылған) шатастырады. Бұл қалашық 97 км қашықтықта орналасқан, әлдеқайда кішкентай. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Кранберри қалашығы негізінен ауыл шаруашылығымен айналысқан қауымдастық болды, дәстүрлі қалалық орталығы болған жоқ. Кішкентай дүкендер, таверналар, диірмендер және құрал-жабдық шеберханалары Кранберриде жылдар бойы жұмыс істегенімен, оның дамуы 1951 жылы Пенсильвания тас жолының батыс бөлігі аяқталғанға дейін үдемеді. Бұл тас жол Кранберридің басты магистральдық жолы – 19-шы бағыттан шығып, 1966 жылы I-79 тас жолы ашылды, ол қалашықтың оңтүстік жағынан тас жолды кесіп өтті. 1960 жылдардың ортасында қалашықтың қадағалау кеңесі құрған коммерциялық емес Cranberry Industrial Development Corporation ұйымының қолдауымен жергілікті өнеркәсіптік парк құрылып, тез толып кетті. Оған жақын жерде, тас жолға ыңғайлы және арзан жер іздеген компанияларға қызмет көрсететін басқа да бизнес және жеңіл өнеркәсіптік парктер ашылды. 1989 жылы I-279 тас жолының ашылуы қалашықтың өсуін одан әрі жеделдетіп, Питтсбург қаласының орталығына дейінгі сапар уақытын жарты сағаттан кемітті. Кранберри қалашығында сонымен қатар Фернвей және Фокс Рун сияқты бірнеше кішкентай, ресми құрылмаған санақ аудандары бар, олардың атаулары кейбір онлайн карталарда әлі де кездеседі. 1984 жылы құрылған Кранберри қалашығының Тарихи қоғамы қауымның ертедегі жергілікті тарихының жәдігерлерін жинау және сақтау үшін құрылды. Қалашықтың Муниципалдық орталығында ертедегі артефакттардың тұрақты көрмесі қазіргі уақытта салынып жатыр. 2019 жылдың қыркүйегінен бастап Кранберри қалашығы Қытайдағы округтік деңгейдегі Хайянг қаласымен бауырластық қатынас орнатқан.
Cranberry Township is a township in southwestern Butler County, Pennsylvania, United States. The population was 33,087 as of the 2020 census. The township's name derives from the wild cranberries that were abundant along the banks of Brush Creek prior to the 20th century. For centuries, the cranberries had attracted deer, which, in turn, attracted Native American hunters. However, drought and farming combined to eliminate the township's namesake fruit by the 1880s. When the township was originally chartered in 1804, it had a substantially larger area than it has now. In 1854, its boundaries were redrawn, reducing Cranberry from 81 to 25 square miles. Although the Iroquois, the Delaware, and Seneca nations had hunted and fished in the Cranberry area for centuries, the first European settlers, Mathew and William Graham, arrived in 1796. There, the brothers both acquired 200 acres of land that Benjamin Franklin had designated as part of the nation's Depreciation Land program, used to pay Revolutionary War soldiers with land, which was abundant, rather than in cash, which was scarce. Over the following decades, the Graham family and Samuel Duncan, another early settler, opened a tavern, a distillery, a sawmill, and a grist mill. In 1806, Graham began the community's first church, the Plains Church, now the Plains United Presbyterian Church, which remains an active congregation. Descendants of the Graham family continue to reside in the community, which is sometimes confused with the homonymous Cranberry Township in Venango County (formerly Fairfield Township, founded 1806), a much smaller community 60 mile (97 km) away. Prior to World War II, Cranberry Township was primarily an agricultural community, without a traditional downtown. Although small stores, taverns, mills and implement making shops had operated in Cranberry for years, its development did not really accelerate until the Pennsylvania Turnpike's western section was completed in 1951, with an exit at Route 19, Cranberry's main arterial road, followed by the 1966 opening of I 79, which crossed the Turnpike at the township's southern end. With support and encouragement from the nonprofit Cranberry Industrial Development Corporation, formed by the township's board of supervisors in the mid 1960s, a local industrial park was created and quickly filled. It was soon followed by other business and light industrial park facilities catering to companies seeking inexpensive land with easy highway access. The 1989 opening of I 279 further accelerated the township's growth, shortening the drive time to Downtown Pittsburgh to less than half an hour. Cranberry Township also contains several smaller, unincorporated census designated places, including Fernway and Fox Run, neighborhoods whose names continue to appear on some online maps. The Cranberry Township Historical Society, formed in 1984, was created to collect and preserve relics of the community's early local history; a permanent display of early artifacts is currently under construction in the township's Municipal Center. As of September 2019, Cranberry Township is Twinned/is sisters with Haiyang, a county level city in China.
География
Кранберри қалашығы Пенсильвания штатының батысында орналасқан (40.70996 N, 80.10605 W). Питтсбург қаласының жатақ ауданы деп жиі сипатталғанымен, оның орталық қаласына дейінгі сапар 30 минуттан кем уақыт алады, Кранберри өзі де аймақтық, экономикалық және жұмыспен қамту орталығы болып табылады. Қалашыққа жұмыс істеу үшін келіп, 20 500 адамнан тұратын жұмыс күшіне қатысатын адамдардың саны, Кранберриден тыс жерде жұмыс істейтін 9 200 тұрғыннан әлдеқайда көп. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қалашықтың жалпы ауданы 22,8 шаршы миль (59,1 км²), оның 0,004 шаршы миль (0,01 км²) немесе 0,02% су құрайды.
Қоршаған аудандар
Кранбери қалашығы жеті муниципалитетпен шектеседі: солтүстікте Джексон қалашығы, солтүстік-шығыс бұрышында Форвард қалашығы, шығыста Адамс қалашығы, оңтүстік-шығыста Жеті дала, оңтүстікте Аллегей графтығының Пайн және Маршалл қалашықтары, ал батыста Бивер графтығының Нью-Сьюикли қалашығы.
Демография
2015 жылы АҚШ халық санағы бойынша қалашықтың халқы 10 769 үй шаруашылығында 30 458 адамды құрады. Халық тығыздығы көрсетілмеген. Қалашықтың этникалық құрамы: 94,4% ақ нәсілді, 1,2% афроамерикалық, 2,8% азиялық және 1,1% екі немесе одан көп нәсілді адамдарды құрады. Кранберри – отбасылық құндырылымдарға бағытталған қауымдастық. 2012 жылы 15 жастан асқан Кранберри халқының 71,98% еркектер үйленген, ал әйелдер арасында бұл көрсеткіш 69,45% болды. Ел бойынша орташа көрсеткіштер тиісінше 53,97% және 51,02% құрады. Қалашықтағы үй шаруашылықтарының 44,5%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, ал үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,22 адамды құрады. 2016 жылғы орташа жас 35,96 болды. 2023 жылы қалашықтағы үй шаруашылығының орташа табысы 120 554 долларды құрады. Шамамен 2,5% отбасы кедейлік шегінен төмен деңгейде өмір сүреді.
Экономика
Кранберриде 1000-нан астам кәсіпорын бар. Қаланың экономикалық дамуы теңгерімді болды, түрлі салаларды қамтиды. Коммерциялық өсуге қатысты қаулылар 1977, 1995 және 2009 жылдары қалалық кеңес бекіткен кешенді жоспарлар негізінде қабылданды. Ірі аймақтық сауда және қонақжайлылық орталығы ретінде қалыптасуынан өзге, Кранберридің жергілікті экономикасының негізгі драйверы – корпоративтік, өнеркәсіптік және ғылыми-зерттеу ұйымдарының өсіп келе жатқан саны. Қазіргі уақытта Кранберриде шамамен 20 500 жұмыс орны бар. Кранберриге жұмыс үшін келетін адамдар саны, қаладан басқа жерлерге жұмысқа барушылар санынан әлдеқайда көп. Кранберриде McKesson Automation Aseynt, PPG Architectural Coatings, Alcoa Kwaneer, MSA Safety, Gatan және Westinghouse Electric Company компанияларының ірі филиалдары орналасқан. Бұл қала сонымен қатар, өсіп келе жатқан технологиялық стартаптар мен кәсіби, өндірістік, қаржы, бөлшек сауда және қонақжайлылық бизнестері үшін де база болып табылады. Жақсы тас жолдар, төмен салықтар, сегіз ірі бизнес-индустриялық парк және білікті жұмыс күші Кранберри қаласын ірі жұмыспен қамту орталығына айналдыруға көмектесті. Кранберри тұрғындарымен қатар, аймақтың басқа да қалаларының тұтынушылары қалалық сауда орталықтарындағы ұлттық желілер мен жергілікті саудагерлер ұсынатын кең ассортименттік тауарлармен қамтамасыз етіледі. Олардың ішінде Cranberry Mall, Streets of Cranberry, Cranberry Commons, Freedom Square, Cranberry Crossroads, Towne Center Plaza және Cranberry Shoppes, сондай-ақ бірнеше кішкентай сауда орталықтары бар. Қалалық округте 220-дан астам бөлшек сауда кәсіпорындары жұмыс істейді. UPMC денсаулық сақтау жүйесінің серіктес кампусы, UPMC Passavant Hospital Cranberry, 19 және 228 бағдарламаларының қиылысында орналасқан. Кранберридегі ең ірі жұмыс беруші – Westinghouse Electric Company, оның бас кеңсесі 2009 жылы Монровилл қаласынан (Пенсильвания штаты) Cranberry Woods Business Park-қа көшірілді. Кранберридегі кампуста 3000-нан астам адам жұмыс істейді; оның қызметі ядролық электр станцияларын жобалауға, салуға, техникалық қызмет көрсетуге және оларды тоқтатуға бағытталған. Westinghouse 2018 жылға дейін Жапонияның Toshiba Corporation компаниясының бөлімшесі болды, кейін Brookfield Business Partners компаниясы сатып алды. 2015 жылдың тамызында Питтсбург пен UPMC бірлесіп ПА 228/I 79 трассасының жанында Кранберриде жаңа хоккей жаттығу және спорт медицинасы орталығын ашты. UPMC Lemieux Sports Complex аты бұрынғы хоккейші және қазіргі команданың тең иесі Марио Лемьеге берілген. 2018 жылдың желтоқсанына қарай Кранберри қаласы UPMC Lemieux Sports Complex аймағына жаңа мейрамханалар мен дүкендерді, сондай-ақ жаңа қонақүйді қосып, кеңейе беруде. Аймақты жаңа мейрамханалар мен жаңа сауда алаңдарымен одан әрі кеңейту жоспарлануда. UPMC Lemieux Sports Complex аймағынан тыс Кранберри қаласы 20-дан астам жаңа кәсіпорын ашты, олардың көпшілігі қазіргі уақытта салынып жатыр.
Көлік
Солтүстік-оңтүстік бағыттағы 79-шы және шығыс-батыс бағыттағы Пенсильвания тасжолы (Аралық 76) екеуі де Кранберри қалашығынан өтеді. АҚШ-тың 19-шы және Пенсильванияның 228-ші тасжолдары да бұл муниципалитеттегі маңызды магистральдық жолдар болып табылады. Бұл төрт жолдың барлығы PennDOT/Пенсильвания Turnpike компаниясының 44,3 миллион долларлық жобасымен біріктірілген, ол 2004 жылы ашылды және бұл қозғалысы жоғары жолдардың тікелей, тоқтаусыз байланысын қамтамасыз етеді. Солтүстіктен Питтсбург қаласының орталығына тікелей экспресс-жол ретінде қызмет ететін маңызды магистраль – 279-шы мемлекетаралық тасжолының солтүстік соңғы нүктесіне кіру қалашықтан оңтүстікке қарай 6 миль (10 км) қашықтықта орналасқан. 2021 жылдың күзінде 79-шы мемлекетаралық тасжолын Кранберри қалашығындағы Кранберри Спрингс құрылысына жалғастыратын MSA Thruway туннелі аяқталды. 228-ші тасжолдың астында салынып жатқан 12 миллион долларлық жобаның құрылысы 2020 жылдың мамыр айында басталды. Бұл жаңа бағыт жүргізушілерге 228-ші тасжолдың солтүстік жағынан тоқтаусыз өтуге мүмкіндік береді. 1908 және 1931 жылдар аралығында Кранберри қалашығына Питтсбургке және солтүстікке қарай қалааралық троллейбус желісі қызмет көрсетті. Бұл қалашықта басқа теміржол қызметі болған емес, сондай-ақ тұрақты кесте бойынша транзиттік қызметтер де ұсынылмайды. Бүгінде Кранберриде көлік қызметі тек жеке көліктермен ғана жүзеге асырылады.