Кіріспе
Сыйыстырып басу принтерінің бөлігі
Сия картриджі немесе сыйыстырып басу картриджі – бұл сыйыстырып басу принтерінің баспа кезінде қағазға түсірілетін сияны сақтайтын бөлігі. Ол бір немесе бірнеше сия резервуарларынан тұрады және принтермен ақпарат алмасуға арналған электрондық контактілер мен чипті қамтуы мүмкін.
Термиялық
Көптеген тұтынушылардың сия шашырату принтерлері термиялық сия шашырату технологиясын қолданады; сия резервуарының әр бөлігінде кішкентай металл пластинасы немесе резисторы бар қыздыру элементі орналасқан. Принтерден сигнал келген кезде металл немесе резистор арқылы өте кішкентай ток өтіп, ол қызады, ал қыздырылған резистормен жанасқан сия соплоның ішіндегі кішкентай бу көпіршігіне айналып буланады. Соның салдарынан, сия тамшысы картриджтен қағазға шығарылады. Бұл процеске миллисекундтың бір бөлігі ғана уақыт кетеді. Баспаның сапасы сияның тегіс ағылуына байланысты, егер сия баспа басында кеуіп кетсе, ол қиындық тудыруы мүмкін, әсіресе сия деңгейі төмен болғанда. Кеуіп қалған сияны картридждің баспа басынан 91% денатурацияланған изопропил спиртімен (көп мақсатты спирт емес) тазалауға болады. Әдеттегі судың құрамында баспа басын бітеуі мүмкін қоспалар бар, сондықтан дистилленген суды және түксіз матаны пайдалану ұсынылады. Сия сонымен қатар металл пластиналардың қыздыру элементтерін салқындату үшін де қолданылады – сия қоры таусылғанда және басып шығаруға тырысқанда, термиялық картридждердегі қыздыру элементтері көбінесе жанып, баспа басына зиян келтіреді. Сия деңгейі төмендеген кезде, баспа басының қызып зақымдануын болдырмау үшін картриджді қайта толтыру немесе ауыстыру керек.
Пьезоэлектрлік
Пьезоэлектрлік принтерлер жылыту элементінің орнына әрбір саптамада пьезоэлектрлік кристалды пайдаланады. Ток қосылғанда, кристалл пішіні немесе көлемі өзгереді, бұл сия арнасындағы қысымды арттырып, саптамадан сия тамшысын шығаруға мәжбүрлейді. Кристаллдың екі түрі қолданылады: электр тогына түскенде ұзаратындары немесе иіліп тұратындары. Пьезоэлектрлік сия шашырату басындағы сия арналары әртүрлі техникалар арқылы жасалуы мүмкін, бірақ ең көп қолданылатыны – әрқайсысы әртүрлі пішіндегі дәл микро-өндірілген элементтерді (яғни сия арнасы, тесік, резервуар және кристалл) қамтитын металл пластиналардың қабаттамасын жасау. Бұл салқын орта қыздырғанда реакцияға түсетін сияларды қолдануға мүмкіндік береді. Мысалы, әрбір сия шашыратудың шамамен 1/1000 бөлігі қатты қызғандықтан буға айналады, сондықтан сияны термиялық ыдырау өнімдерімен принтерді бітеуге қатысты емес етіп жасау қажет. Сонымен қатар, кейбір жағдайларда термиялық сия шашырату схемаларына қарағанда кішірек сия тамшысын жасауға болады.
Қаптаманың корпусы
Сия картриджінің сиясын сақтайды. Басқаларында қайта толтыруды болдырмайтын су өткізбейтін көбік бар.
Баспа басы
Кейбір сиялы картридждерде баспа басы орнатылған. Сиялы картридждердің баспа басы төрт бөліктен тұрады:
Сопла пластинасы: сия картриджінен қағазға шығу жолы. Қорғау пластинасы: қолданылмаған кезде соплаларды жабады. Ортақ сия камерасы: басу алдында сия корпустан беріледі. (Пьезоэлектрлік принтерлерде) пьезоэлектрлік субстрат: пьезоэлектрлік кристалды орналастырады. (Термиялық принтерлерде) металл пластина / резистор: әлсіз электр тогымен қыздырылып, сияны қыздырады.
Нұсқалар
Түсті сия қаптар CMYK түстік моделін пайдаланады: көк, күлгін, сары және қара түс (key). Жылдар бойы қара түстің екі ерекше түрі қолжетімді болды: біреуі графикалық басып шығару үшін басқа түстермен оңай араласатын, екіншісі – мәтінді басып шығаруға жақын су өткізбейтін нұсқа. Көптеген қазіргі заманғы сия шашырату принтерлері мәтін үшін қара қапты, сондай-ақ CMYK түстерін біріктірілген немесе әр түс үшін жеке қаптарды қамтиды; түстерді бөлек сақтау бастапқыда сирек болса, соңғы жылдары кең таралды. Кейбір жоғары деңгейлі принтерлер қосымша түстерге арналған қаптарды ұсынады. Кейбір қаптарда фотосуреттерді басып шығаруға арналған арнайы жасалған сия болады. Барлық принтер өндірушілері өздерінің сия қаптарын шығарады. Әртүрлі принтерлерге арналған қаптар көбінесе физикалық немесе электрлік тұрғыдан үйлесімсіз болады. Кейбір өндірушілер принтердің басын қаптың ішіне орналастырады (мысалы, HP, Dell және Lexmark), ал Epson сияқты басқалары басты принтердің өзінде қалдырады. Екі тарап та осы тәсілдерінің тұтынушы үшін шығындарды азайтатынын мәлімдейді. 2014 жылы Epson қайта толтырылатын сия резервуарларын пайдаланатын принтерлердің желісін ұсынды, бұл басып шығару құнын айтарлықтай төмендетті. Бұл үздіксіз сия жүйесіне ұқсас жұмыс істейді. Epson өзінің "EcoTank" деп аталатын осы принтерлердің құнын субсидияламайды.
Баға белгілеу
Сия картридждерінің бағасы әдетте сия мөлшеріне байланысты белгіленеді, яғни қайта толтырылатын картридждер кейде принтер құнының айтарлық бөлігіне тең болуы мүмкін. Ақша үнемдеу үшін көптеген адамдар принтер өндірушісінен емес, басқа сатушыдан сия картриджін пайдаланады. Британдық тұтынушылардың бақылау ұйымы жүргізген зерттеу көрсеткендей, кейбір жағдайларда принтер сиясы шампаннан да қымбатқа түседі. Ал кейбіреулер өздерінің сия картридждерін қайта толтырып, көп көлемдегі сия жинағын қолданады. Картридждердің жоғары құны, сондай-ақ, жалған өндірушілерге принтердің түпнұсқа өндірушісі жасағандай деп жалған мәлімдеме жасап, картридждерді ұсынуға дайындық тудырды. Халықаралық деректер корпорациясының бағалауынша, 2009 жылы осыған байланысты баспа картридждері индустриясы шамамен 3 миллиард долларлық шығынға ұшырады. Тағы бір балама – бастапқы картриджді модификациялау арқылы сыртқы сия резервуарларымен үздіксіз сия жүйесін пайдалануға мүмкіндік беру. Canon және Epson сияқты кейбір өндірушілер үздіксіз сия жүйесімен жабдықталған жаңа модельдерді ұсынды. Бұл, әсіресе интернет-кафелер мен шағын типографиялар сияқты үлкен көлемде басылым жасауды қажет ететін шағын бизнес иелері үшін қуантарлық жаңалық болды.
Тұтынушыларды пайдалану бойынша сот іс-әрекеттері
Кейде принтермен бірге келетін сия картридждерін ауыстыруға қарағанда жаңа принтер сатып алу арзанға түседі. Басты принтер өндірушілері – Hewlett Packard, Lexmark, Dell, Canon, Epson және Brother – «пышақ пен жиек» бизнес-моделін қолданады, көбінесе принтерлерді сатудан түсетін пайдадан кем түседі немесе принтердің қызмет ету мерзімі ішінде картридждерді сату арқылы пайда табуды күтеді. Принтер өндірушілерінің табысының көп бөлігі сия мен тонер картридждерін сатудан түсетіндіктен, кейбір компаниялар нарықтағы картридждерге қарсы түрлі шаралар қолданды. Кейбір принтер өндірушілері картридждерін принтермен өзара байланыстырып, сия деңгейі төмен болғанда немесе картридж қайта толтырылғанда жұмыс істеуіне кедересін келтіреді. «Which?» журналының бір зерттеушісі мұндай жүйеге қарсы шығып, бір жағдайда чип картридж бос екенін көрсеткеннен кейін, жақсы сапалы беттерді 38%-ға дейін басып шығара алатынын анықтады. 2003 жылы Ұлыбританияда сия бағасы Әділ сауда басқармасының тергеу тақырыбы болды, себебі «Which?» журналы өндірушілерді сия бағасы туралы ашықтық танытпаумен айыптады және сия картридждерінің өнімділігін өлшеу үшін өнеркәсіптік стандартты енгізуді талап етті. «Which?» HP-нің түсті картридждері 1985 жылғы Dom Perignon-нан бір миллилитріне жеті есе қымбат екенін мәлімдеді. 2006 жылы Epson компаниясы топтық сотта жеңіліске ұшырады, онда Epson сиялы принтерлері мен сия картридждері пайдаланылатын сия қалған кезде де «бос» картридж туралы хабарламалардың нәтижесінде принтердің жұмысын тоқтатып тастайды деп айтылды. Epson компаниясы 1999 жылдың 8 сәуірінен 2006 жылдың 8 мамырына дейін Epson сиялы принтерлері мен сия картридждерін сатып алған адамдарға онлайн-дүкендерінде 45 долларлық купон беріп, дауды реттеді. 2010 жылы HP үш топтық сотта жеңіліске ұшырады: 1) HP сиялы принтерлерінің жалған сия жетіспеу туралы хабарламалар бергені туралы талаптар, 2) қара сиямен басып шығару кезінде сары сияның тез тозуы туралы талаптар, 3) принтерлердің «бос» деп анықтаған кезде, тіпті әлі толық болмаса да, сия картридждерін өшіруі туралы талаптар. HP 5 миллион доллар төледі. 2017 жылы Halte à L’Obsolescence Programmêe (HOP) – Жоспарлы ескіруге тоқтама – Brother, Canon, Epson, HP және басқа компанияларға қарсы сотқа шағымданып, өнімнің қызмет ету мерзімін қасақана қысқартқаны үшін жеңіске жетті. Компанияларға 15 000 евро айыппұл салынды. 2018 жылдың қыркүйегінде HP үшінші тараптың сия картридждерін пайдаланған кезде жалған қате хабарламаларды тудырған принтерлік бағдарламалық құралды жаңарту туралы талаптармен топтық сотта жеңіліске ұшырады. HP бұл дауды 1,5 миллион долларға реттеді. 2019 жылдың қазан айында Epson компаниясына қарсы үшінші тараптың сия картридждерін анықтаған кезде принтердің жұмысын тоқтатқан принтерлік бағдарламалық құралды жаңарту туралы топтық сотқа шағым түсті.
Қайта толтыру және үшінші тараптың ауыстыруы
Түпнұсқа өндірушінің принтер картридждері көбінесе қымбат болғандықтан, арзан балама нұсқаларға сұраныс туындайды. Оларға мыналар кіреді:
Жасанды қағаздарды толтыру қызметі
Сияны толтыру қызметтері кеңсе тауарлары дүкендерінде, дәріханаларда және Office Max, Walgreens және Costco сияқты көтерме сауда орталықтарында қолжетімді. Адамдар бос сия картридждерін беру арқылы оларды қайта толтырып алады.
Көптеп сатылатын сия
Адамдар 100 мл-ден 5 галлонға дейінгі көлемдегі үлкен сия бөтелкелерін сатып алады. Осы бөтелкелердегі сия шприцтер немесе пипеткалар арқылы ауыстырылады.
Қаптаманы толтыру жиынтығы
Патронды қайта толтыру жиынтығында боя шприцтері/тамшылағыштар, резеңке тығындар, бұрғы құралы, бұрандалағыш және герметтеу таспасы болуы мүмкін. Бұл құралдар сізге қажет болады, ол сіздің патроныңыздың моделіне байланысты. Кейбір патронтарды конструкциясына қарай бұрандалап ашу, бұрғылау немесе жай ғана инъекциялау қажет болуы мүмкін.
Қайта өңделген картридждер
Қайта өңделген тонерлік және сиялы картридждер принтер картридждерінің жалпы нарығының 30 пайызын құрайды. Қайта өңделген картридждер – бөлшектелген, тазартылған және сапасы тексерілген қайта пайдаланған картридждер. Тозған немесе зақымдалған бөліктері ауыстырылып, содан кейін картридж қайта құрастырылып, сиямен толтырылады. Қайта өңделген картридждерге көптеген жаңа бөлшектер қажет болмағандықтан, өндіріс шығындары төмен болады.
Қосымша сыя картридждері
Үйлесімді сия картридждері – қайта жасалған картридждердің орнына 100% жаңа материалдардан жасалған стандартты картридждер.
Тұрақты сиямен жабдықтау жүйесі
Мүмкін, сия картридждерін толтырудың ең оңай және қиындық тудырмайтын тәсілі – CISS (Үнемі сиямен жабдықтау жүйесі) арқылы. CISS – принтердің сыртында орналасқан сия резервуарларынан сия құбырлары арқылы үздіксіз ағып тұратын картридждер жиынтығынан тұрады. Картридждерді өздерін толтырудың орнына, пайдаланушы принтердің сыртындағы бөтелкелерді қайта толтырады. Алғашқы CIS жүйелері бұрғыланған және сия беру құбырларын орнатуға арналған фитингтермен жабдықталған OEM картридждерінен, «таспа» құбырлар жиынтығынан және құбырлар мен тежеу тесіктері бар қақпақтары бар пластикалық бөтелкелерден құралған. Бүгінгі таңдағы CIS жүйелері Қытайда жаппай өндіріледі, көбінесе барлық сия бөтелкелерін бір бөліміне біріктіреді. Олар әдетте автоматты түрде қалпына келтіретін чиптерді пайдаланады, яғни картридждерді принтерден сирек шығару қажет.
Қайта толтырудың және үшінші тараппен ауыстырудың заңдылығы
Осы саланың заңдылығы АҚШ-тың алтыншы округтік апелляциялық сотына Lexmark Int'l мен Static Control Components ісі арқылы жеткізілді. Сот, үйлесімділікті қамтамасыз ету үшін қолдау процедурасын кері инженериялау "Цифрлық мыңжылдық авторлық құқық туралы" заңға қайшы келмейді деп шешті. АҚШ Жоғарғы Соты 2017 жылдың мамыр айында Impression Products v. Lexmark ісінде компаниялар патентпен қорғалған өнім сатылғаннан кейін, оны қайта пайдалануға тыйым салу үшін патенттік заңды қолдана алмайтынын мәлімдеді. Бұл, әсіресе сия картридждері үшін, қайта жаңартылған картридждерді АҚШ-та да, шетелде де сатуға рұқсат береді. HP баспа саласындағы мүддесін қайта толтыру индустриясынан белсенді қорғап, патенттік талаптар мен жалған жарнамаға қатысты сот процестерін бастады, онда сапасы нашар сияның түпнұсқа HP сиясынан дұрыс ажыратылмағаны айтылды.
Қайта толтырылған және үшінші тараптармен алмастырылған өнімдердің сапасы
2007 жылы PC World қайта толтырылған картридждердің ақаулы болу деңгейі жоғары, жаңа картридждерге қарағанда аз парақ басатынын және беттерде сызықтар, бүгілулер мен түс қиылысуы сияқты мәселелер жиі кездесетінін хабарлады. Сондықтан, өнімді немесе қызметті зерттеу ұсынылады. Вильгельм Имиджинг Рисерч жүргізген сынақтар көрсеткендей, Epson сиясы 40 жылға дейін түсін жоғалтпайды. Ал қайта өңделген картридждердегі сия тек 3,9 жылға дейін ғана түсін сақтайды.
Қайта өңдеу бағдарламалары
АҚШ және Еуропа елдерінде сия картридждерін қайта өңдеуді қолдау үшін көптеген бағдарламалар іске асырылды. Нью-Йорк штаты бизнес және тұтынушылар үшін тонер мен сия картридждерін қайта өңдеуге қатысты заң қабылдады. Калифорнияда Мемлекеттік келісімшарт кодексінің (PCC) 12156-тармағы бизнесті қайта өңделген сия және тонер картридждерін сатып алуға ынталандырады. Ұлыбританиядағы ірі үйлесімді картридж өндірушілер HP, Lexmark, Dell сияқты картридждерді қайта толтыру үшін бос картридждерді қайтарып алу мақсатында қайта өңдеу бағдарламаларын іске қосты, себебі олардың аналогтары кең қолжетімді емес.