Кіріспе

Құрып кеткен американдық конгломерат (1907–1994)

Ағылшын құқығындағы уақытша тыйым салу шараларына қатысты сот ісі. Алайда, АҚШ өндірісінің дамуы гидроэлектр станциясы үшін бөгет салуға рұқсат берілмеген кезде тоқтап қалды. Оның орнына компанияның АҚШ-тағы кеңселері Канададағы зауытынан өнім импорттады. Компания 1915 жылы Нэшвиллдегі бас кеңсесін жабылып, Нью-Йорк қаласына көшірді. Сонымен қатар, ол Алабама штатында қуат өндіру жоспарын іске асыру үшін халық арасында және лобби арқылы саяси қолдау табуға тырысты, сонымен қатар американдық нарықта бәсекелестікке тап болды. 1917 жылы «Цианамид» компаниясы «Ammo Phosphate Corporation» компаниясын сатып алды, ол Нью-Джерси штатының Линден қаласында аммоний фосфатын өндіретін тыңайтқыш зауытына ие болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде компания азот өндірісін тыңайтқыштан жарылғыш заттарға ауыстырды. Компания патенттер мен технологияларды тегін пайдалануға, сондай-ақ персонал мен жабдықтарды ұсыныс жасап, АҚШ үкіметін Алабама зауытының бастапқы жоспарларын, кейбір өзгерістермен, мақұлдауға және соғысқа көмектесу үшін төлеуге көндірді. Осы үкіметтік келісімшарт бойынша соғыс барысында зауытты салу және пайдалану үшін «Air Nitrates Corporation» жеке компания құрылды, ал «Цианамид» кейбір төлемдерді алды және кейіннен тыңайтқыш бизнесі үшін зауытты иеленді. Бұл жағдай жемқорлыққа ұшырауы мүмкін деген алаңдаушылықты тудырды, бірақ сыншылардың саны Конгрестегі жергілікті жақтастардан кем болды. Бірнеше айдан кейін Әділет министрлігі келісімшартқа және ықтимал парақорлыққа қатысты тергеуді бастады. Уошберн 1922 жылдың 9 қазанында қайтыс болды. Ол кезде «Muscle Shoals» зауыты әлі де үкіметке тиесілі болды. Бір жылдан кейін оны сатып алу немесе жалға алу үшін бірқатар тараптар бәсекелестікке түсті, олардың ішінде «Air Nitrates / American Cynamid», «General Electric» және Генри Форд компаниялары бар. Алайда 1926 жылға қарай үміткерлер тізімі мүлдем өзгеше болды, өйткені Сенат «Air Nitrates» компаниясының «Union Carbide», жергілікті энергетикалық компаниялармен (генерациялық станцияға ең қызығушылық танытқан) және Нью-Йорк қаржы консорциумымен бірлескен кәсіпорынының артықшылықтарын талқылады. Көптеген лоббилік әрекеттер мен пікірталастардан кейін, ешбір ұсыныс қабылданбады. Үкімет зауыттарды өзі басқаруды шешті, аймақтық энергетикалық қажеттіліктерді арзан тыңайтқыштарға шаруашылықтың қажеттіліктерімен теңестірді. Компания бүкіл әлем бойынша 100 000-нан астам қызметкерге дейін өсті және 1970 жылдардың ортасына қарай 200 000-нан астам акционерге ие болды. Оның акциялары Нью-Йорк қор биржасында ACY таңбасымен саудаланды. 1990 жылдардың ортасынан кейін компания бірнеше рет қайта ұйымдастырылды, басқа компаниялармен біріктірілді және брендтері мен бөлімдері сатылды немесе бөлінді. Бұрынғы компанияның басым бөлігі қазір «Pfizer» компаниясының құрамына кіреді, ал қалған кішігірім бөліктері «BASF», «Procter & Gamble» және басқа да компанияларға тиесілі.

Өнім желілері

Компания бастапқыда ауыл шаруашылығы химиясын өндіргенімен, өнімдерінің тізімін көптеген өнеркәсіптік химия түрлері мен арнайы химиялық заттарға кеңейтті. Содан кейін компания екінші дүниежүзілік соғысқа дейін синтетикалық талшықтар, фармацевтика, хирургиялық өнімдер, пластик және бейорганикалық пигменттер саласына көшті; ал екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сатып алу арқылы косметикалық және тұрмыстық тауарлар, парфюмерия, құрылыс материалдары, үй салу және бірнеше кіші өнім түрлерін қосты. 1931 жылдан 1943 жылға дейін American Cyanamid компаниясы лицензия бойынша Zyklon B пестицидін өндірді. Cyanamid компаниясының фармацевтикалық бөлімшесіне "Lederle Laboratories" кірді, ол пенициллиннің орнына қолданылатын антибиотик Пиперациллин, поливитаминдік қосымша Centrum, Stresstabs витаминдері және ауызша полиомиелит вакцинасы Orimune-ды өндірді. Lederle сонымен қатар хлортетрациклин антибиотигі мен метотрексат химиялық терапия препаратын да жасады. Davis & Geck компанияның медициналық құралдар бөлімі болды және Lederle құрамында ұйымдастырылды. Оның тұтыну тауарлары бөліміне "Shulton" өнімдері кірді, олардың ішінде Old Spice одеколон және қырқыстан кейінгі лосьон, Breck шампунь және Pine Sol үй тазалағышы басты орын алды. Shulton лицензия бойынша түрлі парфюмерия өнімдерін, соның ішінде Nina Ricci, Pierre Cardin, Tabac және басқа да брендтерді өндіріп сатты. "Melmac" - Cyanamid компаниясының пластикалық асүй ыдыстарының тауарлық белгісі болды, бірақ оны басқа фирмалар лицензия бойынша өндіріп сатты.

Құқықтық мәселелер

Цианид тетрациклинге қатысты сот процесіне қатысты. Компанияның соңғы жылдары бұрынғы қоршаған ортаны ластау оқиғаларынан туындаған көптеген заңдық қиындықтармен күресуге тура келді. 1970 жылдар бойында, ағын суларды тазарту шараларына айтарлықтай қаржы жұмсалды. Мысалы, Нью-Джерси штатының Баунд-Брук қаласында үшінші деңгейдегі су тазарту қондырғысын салуға 15 миллион доллар инвестицияланды. Бұл қондырғы суды ластанған Раритан өзенінен де артық деңгейде тазалаумен қатар, American Cyanamid компаниясының ондаған жылдар бойы тікелей тастаған ластану мәселесін де шешті. Онжылдықтар бойы жиналған улы, канцерогенді және тератогенді химиялық заттардан құралған ірі сарқырама су тоғандарын тазалауға ондаған миллион доллар жұмсалды. АҚШ Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) оларды АҚШ-тағы ең қауіпті химиялық қалдықтар орындарының бірі деп санайды. 1994 жылы Цианид American Home Products компаниясымен бірікті, ал AHP өзінің атын Wyeth деп өзгертті, кейін 2009 жылы Pfizer компаниясы оны сатып алды. Осы участаларды тазалауға жауапкершілік корпоративтік өзгерістер кезінде учаске иесінде болды. Баунд-Бруктегі қалпына келтіру жұмыстары 2007 жылы басталды, ал Pfizer компаниясы 2009 жылы учаскені өз иелігіне алды. Баунд-Брук-Бриджвотердегі 575 акрлық Суперфонд учаскесінде су тасқыны жиі болған. 1930 жылдары және 1971 жылдың тамызында «Дориа» дауылы кезінде су тасқыны болды, сол кезде зауыттың құрылыстары мен жабдықтарына елеулі зиян келді. 2011 жылы «Ирен» дауылы кезінде учаске тағы да суға батты, бірақ ол кезде барлық өндіріс тоқтатылып, барлық ғимараттар бұзылды. Дегенмен, су жиналатын алаптар мен қалдықтар орындары сақталды, нәтижесінде бензол және көптеген басқа химиялық заттар Раритан өзеніне және оған жақын жерлерге, тіпті тұрғын үйлерге де ағып кетті. Кейінгі сынақтар адамдарға ешқандай қауіп төнбейтінін көрсетті, бірақ бұл оқиға жүргізіліп жатқан кең ауқымды тазалау жұмыстарын күшейтті және EPA 2012 жылдың қыркүйегінде учаске үшін тағы бір қалпына келтіру жоспарын жариялады. Ұлыбританияда компания танымал сот ісіне қатысты – American Cyanamid Co. (No.1) v Ethicon Ltd. (1975), ол Англия мен Уэльсте уақытша тыйым салуды беру шарттарын белгіледі және заңгерлер арасында «American Cyanamid қағидалары» деп белгілі болды. «American Cyanamid қағидалары» мемлекеттік сатып алулар саласында да қолданылады, жоғары сот мемлекеттік келісімшартты берудің заңдылығын күдік тудырып, сотқа шағым түсірілген жағдайда, мемлекеттік келісімшартты беруге берілген автоматты тыйымды алып тастау туралы шешім қабылдағанда.

Сатып алу және бөліну

Компания 1994 жылы American Home Products (AHP) компаниясымен бірікті. Ол кезде сатып алу бағасы 9,5 миллиард долларды құрады, бұл АҚШ тарихындағы екінші ірі өнеркәсіптік сатып алу болып табылды. American Home Products кейіннен өзінің атын Wyeth Corporation (оның еншілес компанияларының бірі) деп өзгертті, ал 2009 жылы Wyeth Pfizer компаниясымен бірікті, әлемдегі ең ірі фармацевтикалық компанияның еншілес компаниясы болды. AHP компаниясын сатып алғаннан кейін, Cyanamid конгломераты бірнеше жыл бойы таратылды. Пигменттер бөлімшесі National Lead Company компаниясына сатылды. Old Spice өнімдері және басқа да бірқатар өнімдер Procter and Gamble компаниясына сатылды. Formica Corporation басқару сатып алу арқылы жекешелендірілді, кейін иелігі бірнеше рет ауысты, қазір Жаңа Зеландияда орналасқан Fletcher Building компаниясына тиесілі. 2000 жылы 1,7 миллиард долларлық ауыл шаруашылығы бизнесі неміс химиялық гиганты BASF-ке сатылды, бұл BASF-тің ауыл шаруашылығы сату көлемін 3,6 миллиард долларға дейін (1999 жылғы pro forma көрсеткіштері бойынша) көтеріп, оны әлемдегі үш жетекші ауыл шаруашылығы компаниясының біріне айналдырды. American Cyanamid компаниясының химиялық бизнесінің көп бөлігі Cytec деп аталатын ұрпақ компаниясы арқылы жүзеге асырылады. Cytec компаниясы 2015 жылдың желтоқсанында Solvay Group компаниясымен сатып алынып, Бельгияның Брюссель қаласында орналасқан Cytec Solvay Group компаниясын құрды. Американдық Cyanamid кешені, кейін Нью-Джерси штатының Уэйн қаласында Toys "R" Us компаниясының бас кеңсесі ретінде пайдаланылды.