Кіріспе

N Формилметионин (fMet, HCO Met, For Met)

fMet бастауды бағыттайтындықтан, бактериялардағы ақуыздар (N-терминалы) метиониннің орнына fMet қалдығымен басталады. "AUG" кодоны кейінрек кездессе, қалыпты метионин пайда болады, себебі қалыпты "ұзартушы" tRNAMet қолданылады. Күтпегендей, формилтрансфераза тірі ашытқы жасушаларындағы эукариоттық бастаушы тРНК-ға да әсер ете алады. Тіпті қалыпты жағдайда, ядролық кодталған формилтрансфераза митохондрияға толық импортталмайды, ал стресс кезінде цитозольде одан да көп мөлшерде қалады. Бұл цитозольдік формилтрансферазалар fMet tRNAi-ды өндіреді, оны цитозольдік рибосомалар N-терминалы fMet-пен ақуыздарды жасау үшін пайдалана алады. Бұл ақуыздар жасушадағы белгілі бір процестер арқылы ыдырауға бағытталатын болады.

Қосымша өңдеу

N-терминалындағы fMet көптеген ақуыздардан – жаңашыл және рекомбинанттықтардан – екі ферменттік реакциялар тізбегі арқылы алынып тасталады. Біріншіден, пептид деформилаза (PDF) оны деформилдейді, нәтижесінде қалдық қалыпты метионинге айналады. Содан кейін метионин аминопептидазасы (MetAP) тізбектен осы қалдықты жояды. MetAP тек екінші позицияда валинге қарағанда көлемі кішірек қалдықтары бар ақуыздарға ғана әсер етеді.

Түрлілігі

Формил тобы бастау үшін қатаң түрде қажет емес. Формилтрансферазасы жойылған бактериялар, бұл Met tRNAfMet (яғни, tRNAfMet-ге жүктелген метионин) fMet tRNAfMet-ке айналуына кедерес келтіреді, ақуыз синтезін бастау қабілетінің әртүрлі деңгейлерін сақтай алады. E. coli, S. pneumoniae және B. subtilis көбінесе қалдық аударма қабілетін көрсетпейді, ал P. aeruginosa, S. aureus, H. influenzae және, мүмкін, S. faecalis әлі де көп мөлшерде ақуыз синтездейді. P. aeruginosa-да бұл қабілет бактериялық бастау факторы 2 арқылы қамтамасыз етіледі, ол Met tRNAfMet және fMet tRNAfMet-ті рибосомаға жеткізе алады.

Иммунологияға қатысты

fMet бактериялар жасаған белоктарда ғана кездеседі, бірақ эукариоттар жасаған белоктарда (бактериялардан алынған органеллалардан басқа) жоқ. Сондықтан иммундық жүйе оны өзіндік пен өзгеше арасын ажыратуға көмектесу үшін пайдалануы мүмкін. Полиморфонуклеарлы жасушалар fMet-пен басталатын белоктарды байланыстыра алады және оларды қан ағынындағы лейкоциттерді тарту үшін пайдаланады, содан кейін фагоцитоз сияқты микробицидтік әрекеттерді ынталандырады. fMet митохондриялар мен хлоропластардың белоктарында кездесетіндіктен, соңғы теориялар оны иммундық жүйе өзіндік пен өзгеше арасын ажырату үшін қолданатын молекула деп қарамайды. Керісінше, fMet-ті қамтитын олигопептидтер мен белоктар зақымдалған тіндердің митохондрияларынан, сондай-ақ зақымдалған бактериялардан бөлінеді де, иммунитеттің қауіптілік моделінде талқыланғандай, «дабыл» сигналы ретінде қарастырылады. fMet-ті қамтитын олигопептидтердің прототипі – N-формальметионин лейцил фенилаланин (FMLP), ол лейкоциттер мен басқа жасуша түрлерін формаль пептиді рецепторы 1 (FPR1) және формаль пептиді рецепторы 2 (FPR2) G белокпен байланысқан рецепторлармен байланысу арқылы белсендіреді (формаль пептиді рецепторы 3-ті де қараңыз). Осы рецепторлар арқылы әрекет ететін fMet-ті қамтитын олигопептидтер мен белоктар туа біткен иммундық жүйенің құрамына кіреді; олар жедел қабыну реакцияларын бастауға, ал басқа жағдайларда осы реакцияларды тежеуге және аяқтауға қатысады. fMet-ті қамтитын олигопептидтер мен белоктар басқа физиологиялық және патологиялық реакцияларда да қатысады.