Кіріспе
Hot Springs (лакота тілінде: mni kȟáta; "қайық су") – АҚШ, Оңтүстік Дакота штатының Фолл-Ривер округінің орталығы және округтік қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қала халқы 3 395 адамды құрады. Бұған қоса, көршілес Оглала Лакота округі Аудитор, Қазынашы және Мүлікті тіркеушінің міндеттерін Фолл-Ривер округінің Hot Springs билігіне жүктеді.
География
Hot Springs Оңтүстік Дакота штатының Black Hills тауларының оңтүстік жиегінде, Фолл-Ривер округінде орналасқан. Фолл өзені қаланың ішінде ағып өтеді. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 3.61 шаршы миль (9 км²) және толығымен құрлықтан тұрады.
Тарих
Сиу және шайен тайпалары бұл аймақты көптен бері мекендеп, оның жылы бұлақтарын қадір тұтқан. Көптеген деректерге сәйкес, соның ішінде оглала лакота суретшісі Амос Бад Харт Булл салған суреттерінде де, жергілікті американдықтар бұл бұлақтарды қасиетті санаған. Еуропалық қоныс аударушылар 19 ғасырдың екінші жартысында келді. Олар қалаға алғашқыда лакота тіліндегі атауымен "Миннекахта" деп ат қойды. 1882 жылы қаланың аты Ыстық бұлақтар деп өзгертілді, бұл жергілікті американдықтардың атына аударма болды. Бұлақтардың арқасында туризм дамып, көптеген денсаулық сақтау орталықтары салынды.
Туризм
Ыстық бұлақтар аймағындағы көрікті орындардың қатарында мамонт сүйектерінің әлемдегі ең ірі жиынтығы сақталған Мамонт орны және 1890 жылы салынған, табиғи жылы суларымен әйгілі Эванс Плундж бар. Қала сонымен қатар Оңтүстік Блэк Хиллздің, әсіресе Жел үңгірі ұлттық паркінің кіреберісі болып табылады. Жыл сайын «Оңтүстік Дакота сұлулығы» сайысы өткізіледі. Оның тарихи маңызын ескере отырып, Ұлттық тарихи сақтау қоры Ыстық бұлақтарды 2009 жылғы ерекше 10 бағыттың бірі ретінде тізімге енгізді. Қаланың оңтүстік-шығысында 10 шақырым жерде орналасқан Ангостура су қоймасының ауданы 4,407 акр (17,83 км²) және ол балық аулау, кемпинг және демалыс үшін танымал. Колд Брук бөгеті арқасында құрылған 36 акрлық Колд Брук көлі қаланың солтүстігінде, ал Коттонвуд Спрингс бөгеті мен көлі шамамен 5 шақырым батыста орналасқан. Хот-Спрингс қаласында Америка Құрама Штаттарының Ардагерлер істері департаментіне қарасты ауруханасы (Black Hills Healthcare System Hot Springs Campus) да бар, ол 2011 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Бұрын «Батл-Маунтин» санаторийі деп аталған, 100 төсектік орталық 1907 жылы ревматизм немесе туберкулезбен ауырған науқастарды емдеу үшін салынған. 21-ші ғасырдың басында мұнда кең аутпатенттік емдеу, шұғыл ауруханалық көмек, ПТСР емдеуі және алкоголь және есірткіге тәуелділіктен құтылу орталығы қызметтері көрсетіледі. Battle Mountain санаторийі 2011 жылдың желтоқсанында Ардагерлер істері департаментінің осы нысанды жабу туралы шешімінен кейін Ұлттық тарихи сақтау қоры тарапынан ұлттық қазына деп жарияланды. Сенатор Тим Джонсон, сенатор Джон Тун және өкіл Кристи Ноем сияқты қоғамдық және мемлекеттік қайраткерлер жабылуға қарсы болды. Ардагерлер мен азаматтардан құралған алаңдаулы топ «Ардагерлерді құтқару» науқанын ұйымдастырды. Олар бірнеше Ақпараттық ашықтық туралы заң сұраныстарының нәтижелеріне сүйене отырып, Ардагерлер істері департаментінің ұсынысына қарсылық көрсетті және тіпті Ардагерлер істері министрі Эрик Шинсекимен кездесіп, VA басшылығы Ландмаркті жабуды негіздеу үшін деректерді манипуляциялаған деп санайтындарын көрсетті. 2014 жылғы Ардагерлер денсаулық сақтау басқармасының қырысқан оқиғасынан кейін, Хот-Спрингске АҚШ Конгресінің Ардагерлер істері жөніндегі комитетінің өкілдері ұсынылып отырған жабылу мәселесі бойынша Конгресс ауласында тыңдау өткізу үшін келді. Комитет «Ардагерлерді құтқару» комитетінің мүшелерінен және жабылуға қарсы болған басқа да адамдардан, сондай-ақ жабылуды қолдаған екі VA әкімшісінен куәліктерді тыңдады.
Климат
Ыстық бұлақтардың климаты қоңыржай, жартылай шөлейтті (Köppen BSk), ылғалды континенттік климатқа (Dfa/Dwa) жақын. Хинок желдеріне өте бейімдігіне байланысты, Ыстық бұлақтар Оңтүстік Дакота штатындағы ең жылы аймақтардың бірі болып саналады. Жылдық орташа температурасы жоғары. Желтоқсаннан ақпанға дейінгі үш қыс айында жиырма бес күн күндізгі температурасы жоғарылайды деп күтілуде, ал осы жылы желдердің әсерінен бес күні қысқы температурасы артады. Дегенмен, фон эффектісі болмаған кезде қыста суық күндер жиі болады: желтоқсанның 3-інен ақпанның 27-сіне дейін ең төменгі температураның немесе оған жететін күндердің саны орташа есеп бойынша он бес таңертең болады, ал қыс бойы екі рет мұндай суыққа жетеді. Қыстағы отыз күннің түскі уақытында температура нөлден төмен болады, ал 1937 жылғы қаңтардағы барлық күндердің жетісі мұзды температурадан аспады. Қар жауу мөлшері орташа есеп бойынша шамалы – Қара таулардың биік, қарлы бөліктерімен салыстырғанда әлдеқайда аз, себебі қыста құрғақ және температура салыстырмалы түрде жылы. Бір айдағы қар жауу рекорды 2013 жылғы сәуірде тіркелді, ал бір маусымдағы ең көп қар 1975 жылғы шілдеден 1976 жылғы маусымға дейін болды. Ал 1988-1989 жылдарғы маусымда қыс бойына өте аз қар жауды. Бір күндік қар жауу рекорды 2006 жылғы 12 наурызда тіркелді. Жердегі ең көп қар 1920 жылғы 18 сәуірде байқалды, ал қаңтар айындағы орташа қар қалыңдығы шамалы. Көктем ерте басталады: күндізгі температураның жоғарылауы наурыздың 22-сінен бастап күтілуі мүмкін, ал ең жоғары температура сәуірдің 22-сінен бастап байқалады. Көктем әдетте жылдың ең жауынды мезгілі болып табылады, әсіресе кейінгі кезеңдерінде, себебі кейде қатты нөсер жаңбырлар жауады. Жауын-шашынның ең көп түскен айы 1935 жылғы мамыр болды, ал ең көп жауын-шашынды жыл 1915 жыл, ал ең құрғақ жыл 1960 жыл болды. Бір күндік жауын-шашын рекорды 2000 жылғы 19 сәуірде тіркелді, оның бір бөлігі қар болып жауды. Жаз әдетте ыстық, кейде ыңғайсыз болады, бірақ таңертеңгі уақыт көбінесе жайлы болады. Жылдың орташа есебімен, екі таңертең ғана 20 °C (68 °F) жоғары температураны көрсетеді, ал жаз бойында бес күндізгі температура 30 °C-тан асып, қырық күн мұзды температурадан жоғары болады. Ыстық бұлақтардағы ең жоғары температура 41.1 °C (106 °F) құрады, ол 1931 жылғы 25 шілдеде, 1933 жылғы 10 шілдеде және 1939 жылғы 10 шілдеде тіркелді. Күз мезгілі әдетте құрғақ болады және температураның өзгеруі күшейеді: алғашқы аяз қыркүйектің 23-інен бастап күтілуі мүмкін, бірақ 1999 жылы қарашаның 8-іне дейін 26 °C-тан жоғары температура байқалды.
Spring warms up early: the first afternoon climbing to can be expected as early as March 22, and the first maximum as early as April 22. Spring is usually the wettest season, especially in its later stages, due to occasionally very heavy thunderstorm rains. The wettest month on record was May 1935, which saw of precipitation, whilst the wettest calendar year overall was 1915, with , and the driest was 1960, with only The most precipitation in a single day occurred on April 19, 2000, when fell, part of which fell as of snow. Summers are generally hot, at times uncomfortably so, although mornings tend to be fairly comfortable. On average, only two mornings each year will stay above 20 °C (68 °F), with only three mornings on record remaining at or above , although five afternoons each summer top and forty afternoons will top The hottest temperature ever recorded in Hot Springs is , which was achieved on each of three separate occasions: July 25 of 1931, July 10 of 1933, and July 10 of 1939. The fall season is usually dry and sees increasingly variable temperatures: the first freeze can be expected as early as September 23, but maxima in the eighties Fahrenheit have occurred as late as November 8 (in 1999).
2010 жылғы санақ
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 3711 адам, 1730 үй шаруашылығы және 910 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1958 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздық шамалы. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 85,4% ақ нәсілді, 1,1% афроамерикалық, 9,3% американдық үндістер, 0,5% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,2% басқа нәсілдер және 3,5% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Кез келген нәсілге жататын халықтың 2,1% -ы испан немесе латын американдықтарын құрады. 1730 үй шаруашылығының 21,0% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 38,4% -ы бірге тұратын жұбайлар, 11,0% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 3,2% -ы әйелі жоқ ерлер, ал 47,4% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 42,9% жеке адамдардан тұрады, ал 20,3% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,03 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,79 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 49,8 жасқа тең. Тұрғындардың 19,1% -ы 18 жасқа дейін, 5,6% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 18,8% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 32,9% -ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 23,7% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 50,4% ерлер және 49,6% әйелдер.