Кіріспе

Монте Дейл Кларк (24 қаңтар 1937 – 16 қыркүйек 2009) – американдық футболшы және жаттықтырушы. Ол Сан-Франциско 49ers және Детройт Lions командаларының бас жаттықтырушысы болды. Колледж кезеңінде USC командасы үшін ойнады.

Алғашқы жылдар

Кларк Кингсбург орта мектебінде оқыды, онда футбол, баскетбол, бейсбол және жеңіл атлетикамен шұғылданды. Соңғы сыныпта ол команданың футбол чемпионатын жеңіп алуына үлкен үлес қосты, оның ішінде Авеналь орта мектебіне қарсы өткен матчта 55:0 есебімен жеңіске жетті. Ол алғашқы Фресно Сити Каунти All Star футбол ойынының ең бағалы ойыншысы деп танылды. Ол USC-ден футболға оқуға грант алды. Ол екі жыл қатарынан негізгі құрамда ойнады және 1958 жылы команданың бірлескен капитаны болып тағайындалды, болашақ Про-футбол Даңқы залының мүшесі Рон Микспен бірге шабуыл және қорғаныс шебінде ойнады. 1968 жылы ол Фресно Атлетикалық Даңқ залына енгізілді.

Сан-Франциско 49ерс

Кларкты Сан-Франциско 49ers командасы 1958 жылғы NFL драфтының төртінші раундында (жалпы 41-ші нөмірмен) таңдады. Қорғаныста үш жыл ойнағаннан кейін, көбінесе қорғаныс шебуші ретінде, ол 1962 жылдың 9 қыркүйегінде драфтқа қатысу құқығы үшін Даллас Каубойларына сатылды.

Даллас Ковбойз

Даллас Каубойы оны шабуылдағы қанатқа (offensive tackle) ауыстырды, 1962 жылғы маусымда оң жақта 14 матч (10-ы негізгі құрамда) өткізді. 1963 жылғы 29 сәуірде ол Кливленд Браунс командасына Pro Bowl қанатын қорғайтын Джим Рэй Смитпен алмастырылды.

Кливленд Браунс

Кливленд Браунс Кларкты негізінен оның пасты қорғау дағдылары үшін және жақында зейнеткерлікке шыққан Майк МакКормактың оң қанатындағы орнын толтыру үшін сатып алды. Алайда, 10 тамызда жаңа командасымен өткізген алғашқы көрсету ойынында Кларк тізесіне жарақат алды, ол маусым бойы толыққанды жазылған жоқ, нәтижесінде 8 ойында ғана қатысты. Про Боулға ешқашан ілікпегеніне қарамастан, Кларк алты маусым бойы оң қанатындағы негізгі ойыншыға айналды және Джин Хикерсон, Дик Шафрат, Джон Вутен және Джон Морроумен бірге лигадағы ең үздік шабуылдық желілердің біріне маңызды үлес қосты, сондай-ақ, Джим Браунға жол ашып берді. 1964 жылғы НФЛ чемпионатында Балтимор Колтсқа қарсы ойында Кларк өзінің шеберлігін көрсетіп, Колтстың қорғаныс шебі және болашақ Профутбол Даңқы залының мүшесі Джино Маркеттиді тежеді. Осының нәтижесінде Браунс 27:0 есебімен сенімді жеңіске жетті. Келесі жылы Кларктың тағы бір табысты маусымы Браунсты НФЛ титулы үшін күреске қайтадан жеткізді. 1966 жылғы маусымының соңында біцепсі жарылып, одан кейін операция жасауға тура келді.

Майами Долфинс

Кларк зейнетке шығуын жариялағаннан кейін, 1970 жылдың 8 сәуірінде «Майами Дельфинс» командасының шабуылдаушы желісінің жаттықтырушысы болып жұмысқа қабылданды, ол жаңа бас жаттықтырушы Дон Шуланың жетекшілігінде жұмыс істеді. Шула Кларкты сұхбатсыз, телефон арқылы жұмысқа алды, себебі Блэнтон Коллиер («Браунс» командасының бас жаттықтырушысы) және «49ers» командасының бас жаттықтырушысы Дик Нолан оны жоғары бағалады. Кларк уақытының дұрыс таңдалғаны байқалды, өйткені Шула құлдырап бара жатқан команданы династияға айналдыруға көмектесті. Оның қызметінің соңғы екі жылында Кларк команданың шабуылдық үйлестірушісі болды, соның ішінде 1972 жылғы жеңіліссіз команда да бар. Майамиде Кларк көптеген адамдар NFL тарихындағы ең жақсы шабуылдаушы желілерінің бірі деп санайтын желіні құрды, себебі Ларри Литтл мен Джим Лангер екеуі де Даңқ залына енген, ал Боб Куеченберг әлі күнге дейін жыл сайын үміткер ретінде қарастырылуда. Бұл желі жаңа рекорд орнатуға көмектесті, сонымен қатар бір маусымда екі ойыншының 1000-нан астам ярдқа жүгірген алғашқы команда болды, олардың арасында Даңқ залының ойыншысы Ларри Цонка да болды. Кларктан Цонканың күшті жүгіру стилі туралы сұрағанда, ол былай деп жауап берді: «Цонка сафариге шыққанда арыстандар терезелерін жабады».

Сан-Франциско 49ерс

Майамидегі жеті жылдық табыстың ішінде Кларк командалардың бас бапкері болуға қарастырылды, соның ішінде 1975 жылы оның бұрынғы командасы – «Браунс». Бірақ оның бас бапкерлікке алғашқы мүмкіндігі бір жылдан кейін туды, қашан оның бастапқы командасы «Сан-Франциско 49ers» оны 1976 жылдың 13 қаңтарында жұмысқа алды, сол кезде лиганың ең жас бас бапкері етіп тағайындады. Іс жүзінде команданың бас менеджері болған Кларктың алғашқы қадамдарының бірі – «Нью-Ингленд Пэтриотс» командасынан квотербек Джим Планкетті сатып алу болды. Ол сондай-ақ 1976 жылғы NFL маусымының алғашқы алты ойынында 30 сақты жасаған мықты қорғаныс шебін құрды. Алғашқы жеті ойынның алтауында жеңіске жеткеннен кейін, «49ers» командасы «Сент-Луис Кардиналс» командасына қосымша уақытта 23–20 есебімен жеңіліп, осы жеңілістен бастап команда жылды 8–6 есебімен аяқтады. 1977 жылдың наурыз айында «49ers» франшизасы Эдвард Дж. ДеБартолоға сатылды. ДеБартолоның меншігіне бірге жүктелген міндеттер де болды: бас менеджер Джо Томас. Кларк Томаспен «Дельфинс» командасындағы жұмысынан таныс еді және ол «49ers» командасына қандай хаос пен бұзылыс әкелетінін білді. ДеБартоло Кларкқа көбірек ақша және келісімшартты ұзартуды ұсынды, оның шарты бойынша Кларк ойыншылар құрамын басқару міндеттерін Томаске беруге тиіс болды. Өз принциптеріне адалдығын сақтап, Кларк кадрлық міндеттерінен бас тартудан бас тартты және 6 сәуірде жұмыстан босатылды. Кларктың әрекеттері дұрыс екенін көрсетті, өйткені Томас команда тарихындағы ең нашар футбол кезеңін бақылады, үш жылдың ішінде төрт бапкерді жұмыстан шығарды.

Детройт Лайонс

1977 жылғы NFL маусымынан кейін Кларк 1978 жылдың 11 қаңтарында «Детройт Лайонс» командасының бас жаттықтырылуына тағайындалғанда жаңа сынға тап болды. Кларк команданың құрамына толық бақылау жасады және алғашқы маусымда 7–9 есебімен аяқтады. Бірақ 1979 жылы, маусымға дейінгі дайындық кезінде бастапқы ойыншы Гэри Дэниелсон жарақат алғаннан кейін «Лайонс» тәжірибелі ойыншысыз қалды, нәтижесінде 2–14 есебімен сәтсіз маусым болды. Сол маусымдағы бір жарқын жаңалық – «Детройт» 1980 жылғы NFL драфтында бірінші болып таңдалды, команда Хейсман Трофи иегері Билли Симсті таңдады. Жаңарып келген «Лайонс» сол жылы жеті ойынмен жақсарды, алғашқы алты ойынның бесеуінде жеңіске жетті және NFC Central Division титулының бір бөлігін иеленді, бірақ маусым соңындағы сәтсіздіктер «Викингспен» тең түсуді жоғалтып, плей-оффқа қатысудан шығарды. 1981 жылы 8–8 есебінен кейін 1982 жылғы NFL маусымында 4–5 есебі тіркелді. Алайда, ереуіл салдарынан кеңейтілген плей-офф жүйесіне байланысты «Лайонс» плей-оффқа қатысты. Олардың қатысуы қысқа болды, себебі олар алғашқы раундта 31–7 есебімен «Вашингтон Редскинс» командасына есе жіберді, ал ол команда XVII Суперкубокты жеңіп алды. 1983 жылы алғашқы бес ойынның біреуінде ғана жеңіске жеткен «Лайонс» 9–7 есебімен дивизиондық титулды жеңіп алу үшін жаңарып келді. «49-шыларға» қарсы аутсайдер ретінде «Лайонс» 24–23 есебімен жеңіліске ұшырамас бұрын үлкен сенсация жасауға жақын болды. «Детройт» бес минут қалғанда 23–17 есебімен алда болды, бірақ «Сан-Франциско» тез арада көшбасшылықты қайта иеленді. Соңғы секундтарда «Лайонс» командасының қағысшысы Эдди Мюррей, бірінші жартыда 54 ярдтық қағыс соққан болатын, 11 секунд қалғанда 43 ярдтық қағыстың мүшесін аздап жіберіп алды, осылайша «Детройттың» маусымы аяқталды. Мюррей ойынды жеңуге мүмкіндік беретін қағыс соғуға тұрғанда, Кларк жанындағылардың арасында қолдарын дұғаға қосып алды («дұға» жиі қайталанып, ESPN «Лайонстың» ең есте қаларлық сәттерінің бірі ретінде танылды). Монтеге жауапсыз қалған дұғасы туралы сұрағанда, ол: «Оған жауап берілді, бірақ жауап «Жоқ» болды», - деді. Кларктың соңғы жылында «Лайонс» Симстің мансабын аяқтаған тізе жарақатынан кейін құлдырады, нәтижесінде 4–11–1 есебі тіркелді. 1984 жылдың 19 желтоқсанында болжамды оқиға орын алды, Кларк жұмыстан босатылды, бұл оны келесі бес жыл бойы футболдан алды, 1990 жылдың ақпанында «Долфинс» командасының ойыншылар құрамын басқару директоры болып қайта оралды. Бес жылдан кейін Кларк қайтадан «Долфинс» командасының шабуылдық желі жаттықтырушысы болып тағайындалды, бірақ Шуланың орнын Джимми Джонсон бастан алғаннан кейін бұл қызмет бір жыл ғана созылды. Екі жыл футболдан тыс болған Кларк 1998 жылы Берклидегі Калифорния университетінде ассистент болып қайта пайда болды, бірақ сол маусым аяқталғаннан кейін отставкаға кетті. 1999 жылы ол «Лайонс» ұйымына кеңесші ретінде оралды, ол 2008 жылға дейін сонда қалды.

Бас бапкерлік рекорд

Команда Жыл Түзгізгі маусым Плей-оффЖеңіс Жеңіліс Тең Жеңіс % ҚорытындыЖеңіс Жеңіліс Жеңіс % НәтижесіSF1976860.5712-ші NFC West SF жалпы 860.571 DET1978790.4383-ші NFC Central DET19792140.1255-ші NFC Central DET1980970.5632-ші NFC Central DET1981880.5002-ші NFC Central DET1982450.4448-ші NFC 0 1 .000 Вашингтон Редскинстерден бірінші раундта жеңілдіDET1983970.5631-ші NFC Central 0 1 .000 Сан-Франциско 49ers-тен дивизиондық раундта жеңілдіDET19844111.2674-ші NFC Central DET жалпы 436410.414 0 2 .000 Жалпы 51670.433 0 2 .000

Жеке өмір

Кларктың ұлы Монте Брайан Кларк Ұлттық футбол лигасының «Цинциннати Бенгалс» командасында квотербек ретінде ойнады. 2009 жылдың 16 қыркүйегінде Кларк сүйек қатерлі ісігінен көз жұмды, ол бауыр мен өкпесіне тараған еді.