Кіріспе
Магна ( /mægnə/ MAGnə) – АҚШ, Юта штатының Солт-Лейк округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 29 251 адамды құрайды, бұл 2010 жылғы 26 505 адамнан 10,4%-ға артты.
Елді мекен
Бұл аймаққа қоныс аудару 1851 жылы басталды, алғашқы пионерлер Солтүстік-Лейк аңғарына жеткеннен кейін. Алғашқы шаруалар 1868 жылы солтүстік Окирр тауларының етегінде қоныстанды және өздерінің елді мекенін Плезант Грин деп атады. 1900 жылға қарай, бұл аймақта шамамен 20 отбасы тұрды. Плезант Гриндегі алғашқы шаруалардың бірі Абрахам Кун болды, ол қазіргі Кун Каньоны деп аталатын каньонның аузында мал шаруашылығы және Кунвилл атты елді мекен құрды (шамамен 5400 Оңтүстік). Кун Крик Кун Каньонынан бастау алып, Окирр тауларының маңызды су желісінің бірі болып табылады. Кун Крик солтүстік және батысқа қарай Магна арқылы Ұлы Тұзды көлге құяды. Окирр тауларының етегінде, шамамен 3500 Оңтүстікте орналасқан Плезант Грин зираты 1883 жылы салынды. 1890 жылы барлық балалардың міндетті түрде тегін білім алуын талап ететін заңға байланысты, елді мекенде алғашқы мектеп ашылды.
1900-1960 жылдар
1900 жылдардың басында Окирхтардағы мыс өндіру ісі Плезант Грин аймағын егіншілік елді мекеннен өнеркәсіптік қалашыққа айналдыра бастады. Д.С. Жаклинг Юта мыс компаниясын құрды, кейін ол Кеннекотт Copper Corp. болып өзгерді. 1906 жылы компания Магна диірменін салуға кірісті. «Магна» атауы «үлкен» немесе «жоғары» деген мағына беретін латын сөзінен алынған. 1903 жылдан бастап Магнаға грек иммигранттарының көптеп келуі байқалды, бұл негізінен Юта штатының Карбон округі мен Калифорния штатының Фресно қалаларындағы көмір шахталарындағы ереуілдерге байланысты болды. Олар ақырында гүлденген Гректаун мен қауымдастықты құрды. Магнадағы Гректаунның қалыптасуы Солт-Лейк-Ситидің құрылуымен бірге жүрді, ол тек 15 шақырымдай шығысқа қарай орналасқан. 1909 жылы Бостон Consolidated Copper компаниясы аймақта екінші диірмен салды. 1911 жылы екі компания біріктіріліп, диірмен Артур Милл деп аталды. Құрылысшылар «Рагтаун» деп аталатын уақытша елді мекенде тұрды. Шатыр қалашығына бірнеше әсем үйлер салынды, кейін олар қазіргі қалашыққа көшірілді. Диірмендер жұмыс істей бастағанда, кейбір жергілікті шаруалар өрілмелерін компанияның тұрақты жалақысына айырбастап, диірмендерде жұмыс істеуге көшті. 1914 жылы қалашықтың пошта бастығы Ренальд Вулли Плезант Грин пошта бөлімін Магнаға өзгерту туралы өтініш берді, себебі ол Плезант Гроув сияқты басқа қалалармен шатастырылып жатқан. Өтініш қабылданды және оның дүкенінің үстінде өткен отырыста жергілікті тұрғындар қала мен пошта бөлімі үшін Магна атауын қабылдады, бұл 19 қазан 1915 жылы болды. (West Valley View, 9 маусым 1983 жылғы санына қараңыз). 1909 жылы Магнаның шығыс бөлігінде Хоторн мектебі (қазір сақталмаған) салынды. 1908 жылы Вебстер мектебі (өрттен қирап, 2004 жылдың маусымында бұзылған) қазіргі Бас көшенің батыс жағында салынды. 1924 жылы қазіргі Кипр орта мектебінің алғашқы ғимараты аяқталды. Жылдар бойы кампуста ғимараттар мен қосымшалар салынды. Сол кезде автомобильмен жұмысқа бару ыңғайлы болған жоқ. Көптеген шахтерлерде көлік болған жоқ және аңғардағы жолдардың жағдайы нашар болды. Жұмысшылар қалада тұрып, диірмендерге жаяу баратын. Магнаның орталық бөлігінде шіркеулер, салондар, бауырластық залдары мен дүкендер орналасқан. Бас көше маңында Гректаун, Жапония, Снейктаун және Кішкентай Италия сияқты бірнеше шағын аудандар қалыптасты. Көптеген алғашқы тұрғындар иммигранттар болды, негізінен Шығыс Еуропадан, бірақ Магна шахталық қала емес еді. 1914 жылы Анна Карроне есімді итальяндық әйел мұнда қоныстанды және көмірші Рокко Полидоримен танысты. Олар бірге Денверге (Колорадо штаты) көшіп, Polidori Sausage ет компаниясын құрды. 1915-1960 жылдар аралығында қаланың өркендеуі мыс өнеркәсібінің өзгеруіне байланысты болды. Ұлы депрессия кезінде диірмендер біраз уақытқа жабылып, жұмысшылар жұмыстан босатылды. 1940 жылдардың шамасында соғыс жақындағандықтан мысқа деген сұраныс артып, жандану байқалды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін және 1960 жылдар бойында өсім жалғасты.
1960-1980 жылдар
1960 жылдары қауымдастықта қала маңына көшудің алғашқы белгілері байқалды. Бұрын шағын динамит өндіретін Hercules Powder Co. компаниясы, 1912 жылы негізін қалаушы Т. В. Баккус атымен аталатын Магна қауымдастығының оңтүстігінде орналасқан Bacchus Works зауытында ракеталық қозғалтқыштарды шығара бастады. Жұмыс орындарының көбеюі Магна, Кернс және Вест-Вэлли-Сити аудандарында жаңа шағын аудандар салуға ықпал еткен маңызды факторлардың бірі болды. 1961 жылы Магнаны жақсарту ауданының (қазіргі Магна су және кәріз ауданы) тұрғындары, ағынды суларды тазарту станциясын, су сақтау резервуарларын, сорғыларды және құдықтарды салуға қаржы бөлген облигацияны мақұлдады. Бұл жақсартулар сол кездегі халықтан екі есе көп тұрғындарды қамтамасыз етуге жеткілікті мүмкіндіктер жасады және дамуға жол ашты. 1960 жылдары Магна халқы оңтүстікке қарай жылжи бастады, сонымен қатар жұмысқа және саудаға автомобильмен бару кең таралды. Кәсіптік белсенділік басқа аймақтарға көшкендіктен, Main Street көшесі бірте-бірте құлдырады. Қазіргі уақытта ондағы коммерциялық кеңістіктің бір бөлігі бос тұр. 1970 жылдары, жалпы батыс аңғардағы қала маңына көшу үрдісінің бір бөлігі ретінде, қауымдастық күрт өсімді бастан өткерді. Тарихи қала орталығынан оңтүстікке және шығысқа қарайғы арзан жерлер орташа бағамен жеке үйлер салу үшін пайдаланыла бастады. Жаңа аудандар орташа табысқа ие жұмысшы отбасыларын, әсіресе жас отбасыларды тартты. 1960 жылы қауымдастықтың халқы шамамен 8900 болса, 1970 жылы 10 000-ға жетті, ал 2000 жылға қарай 23 000-нан асты. Бұл өсім облыстың жалпы өсім қарқынынан екі есе жоғары.
1980-қазіргі уақыт
Магнаның қалашыққа айналу процесі 10 жылдан астам уақыт алды. Өсім мен даму Магнаны қалыптастыруда. Магнаның болашағына шахталық жерлерді қайта дамыту жөніндегі West Bench жоспарының үлкен әсері тиіс. Kennecott Land Магнаны қоршаған аудандарда ірі құрылыс жоспарлап отыр. I-80 бойындағы Магнаның батысындағы аймақ қазіргі таңда Kennecott Land-тің батыс жағалауды дамыту жоспарының 2 ірі "қалалық орталығының" бірі болуға тиіс. Тарихи Бас көшеде 2006 жылы ауқымды жөндеу жұмыстары жүргізілді. Бас көше сондай-ақ кино түсірушілер үшін танымал орынға айналды, оның ішінде Disney корпорациясы, Disney Channel-дың "Dadnapped" телефильмі және Магна Бас көшесінде түсірілген "Halloweentown" фильмдерінің бір бөлігі. "Touched by an Angel" телесериалының екі бөлімді (және соңғы сериясы) "I'll Walk with You" Магнада түсірілді. Танымал "Granite Flats" телесериалы да сериалдың кейбір бөлімдерінде Магнаның локацияларын пайдаланды. Disney-дің "Andi Mack" сериалы да Магнада түсіріледі. 2020 жылдың 18 наурызында Магна 5.7 балдық жер сілкінісінің эпицентрі болды, ол 2020 жылғы Salt Lake City жер сілкінісі деп аталды. Жер сілкінісінен кейін 850-ден астам серпіліс болды. Дүмпуі шамамен сағат 7:10-да болды және Wasatch Front аймағында күшті сезілді. Ықпалы аз болды, бірақ бірнеше тарихи ғимараттардың нығайтылмаған кірпіш қабырғалары зақымданды. 2024 жылдың 1 мамырында Магна, Юта штатының ақпан айында қабылданған 35-заңының нәтижесінде, метро қалашығынан қала мәртебесіне ресми түрде көтерілді.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 7,4 шаршы миль (19 км²), оның барлығы құрлық. Бұл қауым Окирр тауларының солтүстік-шығысына қарай және Ұлы тұзды көлдің оңтүстігінде орналасқан.
Демография
Юта университетінің Кем С. Гарднер саясаты институтының бағалауынша, 2015 жылы Магнада 27 451 адам тұрды. Ауданның нәсілдік құрамы: 69,76% испаниялық емес ақтар, 0,30% қаралар, 0,48% американдықтар (үндістер), 1,50% азиялықтар, 0,37% Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары және 1,95% екі немесе одан көп нәсілге жататын адамдар. Халықтың 25,64% -ы кез келген нәсілге жататын испаниялық немесе латын американдықтарын құрады.
Білім
Магна Гранит мектеп округінің құрамында орналасқан және 5 бастауыш мектеп – Copper Hills, Elk Run, Lake Ridge, Magna және Pleasant Green мектептері бар. Сонымен қатар, Матисон жасөсперімдер мектебі мен Кипр жоғары мектебі де бар, олардың спорт командалары 5А деңгейіндегі жарыстарда бақ сынасады (1А – ең төменгі, ал 6А – ең жоғары деңгей). Бұрынғы Брокбанк жасөсперімдер мектебі 2016 жылы жабылып, Кипр жоғары мектебінің кампусымен біріктірілді.
Көлік
Магна Солт-Лейк аңғарының желілік жүйесінде, батыс 7200 мен 9200 және оңтүстік 2100 мен 4100 арасында орналасқан. SR 201 солтүстік шекарасымен жылдам тас жол ретінде өтеді және батысқа қарай I 80 тас жолымен қиылысады. Батыс 3500 Оңтүстік (SR 171) – маңызды шығыс-батыс жергілікті жол, ал Оңтүстік 8400 Батыс (SR 111) – маңызды солтүстік-оңтүстік жол. Юта көлік басқармасы (UTA) аймақта жергілікті автобус маршрутын және автобус жедел транзиті (BRT) желісін басқарады, екеуі де шамамен бірдей бағытты ұстанады және Батыс-Вэлли-Ситиден кіреді. BRT желісі 3500 South MAX деп аталады және ол UTA жүргізетін алғашқы және 2016 жылғы сәуір айынан бастап әлі де жалғыз BRT маршруты болып табылады. Автобус жүйесі UTA-ның Миллкрик TRAX стансасынан Батыс 3300 Оңтүстік арқылы Магнадағы Оңтүстік 8400 Оңтүстікке дейін жүреді, олардың арасында TRAX жасыл желісінің басталуы орналасқан (ол Солт-Лейк-Сити халықаралық әуежайымен, Солт-Лейк-Сити орталығы арқылы және Valley Fair Mall маңындағы Батыс аңғар орталық стансасымен байланысады). 3500 South MAX автобусының маршруты Магнадағы Оңтүстік 8400 Оңтүстікте тоқтаса да, автобус Магнадағы басқа да жерлерді, соның ішінде Магнаның басты көшесінің көп бөлігін айналып өтеді. 3500 South MAX апта ішінде әр 15 минут сайын, ал UTA автобус маршруттарының көпшілігі әр жарты сағаттан бір сағатқа дейін жүреді.
Бұқаралық ақпарат құралдары
Магнада орналасқан және шығарылатын жергілікті апталық кең парақты қоғамдық газет – «The Magna Times». 2009 жылы оның таралымы 4000 дананы құрады. Дисней арнасының «Анди Мак» сериасының түсіріліміне Магна қаласының орталық бөлігі пайдаланылды. Анди мен оның достары жиі тамақтанатын «The Spoon» Diner мейрамханасы осы сериал үшін арнайы салынған.