Кіріспе

Манти – Юта штатындағы, Санпете округінің орталығы. 2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша халқы 3 276 адамды құрады.

Сипаттама

Манти Юта штатында Уасэч майданынан тыс жерде қоныстанған алғашқы қала болды және Орталық Ютадағы көптеген басқа да қалалардың құрылуына орталық болды. Манти Юта ғибадатханасы – Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуі салған бесінші ғибадатхана және ол аймақтың көкжиегіне үстемдік етеді. Бұрын Мантиде әр жазда екі апта бойы «Мормон кереметтігі» мерекесі өткізілетін.

Тарих

Манти – Юта штатының алғашқы қоныстанған елді мекендерінің бірі болды. Уте тайпасының басшысы Уолкара (немесе Уокер) Бригам Янгты осы аймаққа пионерлер жіберіп, өз халқына табысты егін шаруашылығын үйретуді сұрады. 1849 жылы Бригам Янг Санпич (қазіргі Санпете) аңғарына 225-ке жуық қоныс аударушыны, оның ішінде бірнеше отбасыны жіберді. Айзек Морли мен Джордж Вашингтон Брэдлидің басшылығымен қоныс аударушылар қараша айында Мантидің қазіргі орнына келді. Олар Мани ғибадатханасы тұрған төбенің оңтүстік беткейіне қазылған уақытша паналарында ауыр қысты өткізді. Бригам Янг жаңа елді мекенге Мормон кітабында айтылған қаланың атымен – Манти деп ат қойды. Манти 1851 жылы қала ретінде тіркелді. Мантидің алғашқы мэрі Дэн Джонс болды. Манти аңғардағы басқа елді мекендердің құрылуына орталық болды. Жергілікті үндістермен қарым-қатынас тез нашарлап, осыдан кейін Уакара соғысы басталды. Соғыс негізінен үндістердің Орталық және Оңтүстік Ютадағы мормон бекіністеріне жасаған шабуылдарынан тұрды. Уокер соғысы 1850 жылдардың ортасында Бригам Янг пен Уакара арасындағы келісіммен аяқталды. Одан кейін Уэлком Чэпмен мен Уакара Уакара тайпасының көптеген мүшелерін шүкірлендіру рәсіміне қатысты. Бірден қақтығыстар тоқтаса да, түбірдегі даулар шешілмеді. 1865 жылы Манти тұрғыны мен жас басшы арасындағы кикіреу Мормон қоныс аударушылары мен жергілікті үндістер арасындағы ашық соғысқа, яғни Блэк Хоук соғысына ұласты. Мантиде және басқа да жақын елді мекендерде бекіністер салынды. Соғыс кезеңінде аймақтағы кішігірім елді мекендер уақытша тастап кететін болды. 1867 жылдың күзінде басшы Блэк Хоук қоныс аударушылармен бейбітшілікке келді, бірақ 1872 жылға дейін, федералды әскерлер араласағанға дейін, эпизодтық зорлық-зомбылық оқиғалары орын алды. Соғыста қаза тапқан мормон қоныс аударушыларының көпшілігі Манти зиратына жерленген. Көптеген уте тайпасының өкілдері ақырында Шығыс Ютадағы Уинта және Орай үнді резервациясына көшірілді.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 2,0 шаршы миль (5,1 км2), толығымен құрлық. Мантиде ылғалды континенттік климат (Köppen Dfb) басым, жылы жаздары және суық қыстары бар. Орташа жауын-шашын мөлшері жартылай шөлейтті климаттан (BSk) қашуға шамалы жеткілікті. Биік орналасқандықтан, климаты Юта штатының басқа елді мекендеріне қарағанда салқынырақ, әсіресе жаз айларында. Жазғы орташа ең жоғары температура 80-ге жуық градус Фаренгейт (27°C), ал қысқы ең жоғары температура 30-ға жуық градус Фаренгейт (-1°C). Қысқы ең төменгі температура 15–20 градус Фаренгейт (-9 – -7°C) дейін төмендейді. Тынық мұхитының дауылдары қазаннан мамырға дейін аймақтан өтеді, көктем – жылдың ең жауынды мезгілі. Дегенмен, жаз – ең құрғақ мезгіл, ол күндізгі дауылдар мен Калифорния шығанағының муссонынан түсетін жауын-шашынға тәуелді. Қыс және көктем айларында жиі қар жауады. Жауын-шашынның орташа мөлшері 12,70 дюйм (323 мм), қардың орташа мөлшері 52,2 дюйм (1326 мм). Абсолюттік жоғары температура 110 градус Фаренгейт (43°C), ол 1895 жылдың 6 тамызында тіркелген, ал абсолюттік ең төменгі температура −27 градус Фаренгейт (-33°C), ол 1937 жылдың 22 қаңтарында тіркелген. Юта штатында жылына орташа есеппен 2-3 торнадо тіркелсе де, Манти 2002 жылдың 8 қыркүйегінде F2 торнадоның тікелей соққысына ұшырады. Торнадо 15 минут бойы сақталып, оңтүстік-шығыс Мантиден өтіп бара жатып 2 миллион долларлық зиян келтірді. Оқиға кезінде ешкім жарақаттанбады немесе қаза болған жоқ.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша қалада 3040 адам, 930 үй шаруашылығы және 742 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1560,2 адам (601,9/км²) құрады. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы бір шаршы мильге 518,3 (200,0/км²) болды, ал барлығы 1010 тұрғын үй болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 96,48% ақ нәсілді, 0,07% афроамерикалық, 1,58% американдық үндістер, 0,07% азиялық, 0,43% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,49% басқа нәсілдерден және 0,89% екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 2,60% құрады. 930 үй шаруашылығының ішінде 46,7% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 68,0% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,7% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер және 20,2% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 18,8% жеке адамдардан тұрды, ал 11,6% 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,25 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,74 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 38,1% 18 жасқа дейінгілер, 10,6% 18-24 жас аралығындағылар, 20,6% 25-44 жас аралығындағылар, 17,6% 45-64 жас аралығындағылар және 13,2% 65 жасқа жоғары. Орташа жас 26 жас болды. Әр 100 әйелге 97,8 еркек сай келді. 18 жасқа және одан жоғары әйелдердің әр 100-іне 91,1 еркек сай келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 32 844 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 37 163 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 30 156 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 22 500 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 12 677 долларға тең. Отбасылардың 11,4% және халықтың 13,0% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,0% және 65 жасқа жоғары адамдардың 7,8% кірді.

Білім

Манти Оңтүстік Санпете мектеп округінде орналасқан, бір бастауыш мектебі және Манти жоғары мектебі бар. Олардың талисманы – Темплерлер, және олар бес деңгейдің арасында 3А деңгейінде жарысады. Орта мектеп оқушылары жақын жердегі Ефрем қаласында білім алады.