Кіріспе

Юта штатының қаласы, АҚШ. Туэль ( /t//uː/'/w//ɪ//l//ə/ tooWILə) – АҚШ-тың Юта штатындағы Туэль округіне жататын қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 35 742 адамды құрайды. Туэль округінің әкімшілік орталығы болып табылады. Солт-Лейк-Ситиден оңтүстік-батысқа қарай шамамен 40 минуттық жерде орналасқан Туэль, жақын орналасқан Окирр таулары мен Ұлы тұзды көлдің әсем көріністерімен танымал. Туэль қаласында Юта мемлекеттік университетінің тоғыз аймақтық кампусының бірі және Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілер шіркеуінің Дезерт-Пик ғибадатханасы орналасқан.

Тарих

Туэле аңғары – Тоэле аңғары Гошуттарының дәстүрлі мекені, Гошут шошондарының бір тобы. Аймақтағы адамның ежелгі болғанына Қауіпті үңгірдегі археологиялық жұмыстар куә, ол б.з. алдында 9000 жылға (б.з. алдында 7000 жыл) дейін адамдардың болғанын растайды. 1847 жылдың шілдесінде мормон пионерлері Ұлы тұзды көл аңғарына кірген кезде, ол жері шұбатты, биік шөппен жабылған еді. Мормондар алғашқыда аңғарды малдарының қыстау орны ретінде пайдаланды. 1849 жылдың қыркүйегінде үш отбасы қазіргі Тоэле қаласының оңтүстігіндегі кішкентай арнаға қоныстанды. Басқа отбасылар да бірте-бірте қосылып, 1853 жылы Тоэле қалалық әкімшілігі құрылды. Он тоғызыншы ғасырда қала көбінесе ауыл шаруашылығымен айналысты, ғасыр соңында халық саны шамамен 1200 адамды құрады. ХХ ғасыр көбірек өнеркәсіптік дамуға әкелді; 1904 жылы Лос-Анджелес және Солтүстік Лейк темір жолы қала арқылы желі салды, ал 1909 жылы Халықаралық балқыту және тазарту компаниясы қаланың шығысындағы Карр-Форк/Пайн-Каньонда балқыту зауытын салды. Тоэле аңғары темір жолы, жеті шақырымдық желі, балқыту зауытынан батысқа қарай Юнион Пасифик темір жолының басты желісіне дейін созылды. Бұл желі аймақтың әртүрлі кен орындарынан балқыту зауытына кен тасыды; кейіннен 20 000 футтық әуе трамвайы да кенді кен орнынан балқыту зауытына тасымалдау үшін пайдаланылды. 1941 жылы таудың астынан өтетін 22 000 футтық туннель салынды, ол кенді толығымен жер астымен балқыту зауытына жеткізді. Балқыту зауыты 1910 жылы мыс өңдеуді бастады, ал 1912 жылы қорғасын мен мырыш өңдеуге кірісті. 1946 жылы мыс балқыту зауыты жұмысын тоқтатты, мырыш өндірісі 1968 жылы, ал қорғасын өңдеу 1972 жылы тоқтатылды. 1972–1974 жылдары нысаның барлығы қиратылды. Дегенмен, осы кезеңде таудың шығыс бетіндегі кенге емес, Карр-Форк каньонында кен өндіруді қарастыру туралы мәселе көтерілді. 1969 жылы кеншілер барлауға бұрғылау жұмыстарын бастады. 1974 жылы мыс кені мен диірмен ("Карр Форк операциялары") іске қосылды; ол 1979 жылы кен өңдеуді бастады және 1981 жылға дейін жұмыс істеді. Халықаралық балқыту зауыты бұзылған кезде Тоэле аңғары темір жолы сынықтарды тасымалдау үшін пайдаланылды және Пайн-Каньон диірменіне қызмет ету үшін қалды. Пайн-Каньон "Карр Форк" кені мен диірмені жабылғанда, ол жабылып, тасталды; оның соңғы жұмыс күні 1982 жылдың 28 тамызында болды. Тоэледің шығыс бөлігінде 1000 балқытушы жұмысшысы үшін "Жаңа қала" салынды. Балқан, Италия, Грекия және Кіші Азиядан келген отбасылар осы аймақта тұрып, өздерінің қауымдастықтарын құрды. Жаңа қалада өз мектебі, шіркеуі, мәдениеті және көптеген тілдері болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, федералды үкімет Тоэле аңғарының оңтүстік-батыс бөлігінде 25 000 акр жерді алып, қару-жарақ қоймасын ("Тоэле қару-жарақ қоймасы") құрды. 1993 жылы Тоэле армиясының қоймасының (бұрынғы қару-жарақ қоймасының жаңа аты) ауқымы мен миссиясы қысқартылды, ал көптеген ғимараттарды қоса алғанда, оның 1700 акрға жуық жері Тоэле қаласына қосылды. АҚШ армиясы қалаға жаңадан салынған ірі көлік техникасын күтіп-ұстау құрылысын ("Біріктірілген техникалық қызмет көрсету нысаны") қоса алғанда, 40 акр жерді берді, ол өнеркәсіптік кешенге ("Юта индустриялық депосы", UID) айналдырылды. 2013 жылы UID басқа компания сатып алды және қазіргі уақытта "Ninigret Depot" деп аталады. 2011 жылы Жас Джаз, JR. NBA-ның бөлігі, NBA-дан кәмелетке толмағандарға арналған баскетбол, Тоэледен, сондай-ақ Стенсбери Парктен алынып тасталды. Тоэле округінің мектеп ауданы Юта спорт академиясымен келісімшартты бұзды, бұл Тоэле округінің Жас Джазының аяқталуына әкелді. Алайда, Тоэле жоғары мектебінің кәмелетке толмағандарға арналған спорттық командасы болып табылатын "Jr. Buffs" баскетбол командасы сақталды.

География

АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 21,2 шаршы миль (54,8 км2) құрайды, оның ішінде 21,1 шаршы миль (54,8 км2) құрлық және 0,04 шаршы миль (0,1 км2) (0,09%) су. Туэль қаласы Окирр тауларының батыс беткейінде, Тоуэль аңғарында, әйгілі Тұз көлі аңғарының батысында орналасқан. Қаланың төңірегінде көптеген танымал кемпингтер мен демалыс орны бар.

Этимология

Атау [tuwɪlə] деп айтылады және Гошут басшысының "Tuuwɨɨta" [tuuwɨɨra] деген есімінен, яғни шошони тілінде "қара аю" деген мағынаны білдіретін сөзден шыққан, ағылшын тілінде Tuilla деп жазылған.

Демография

2000 жылғы халық санауы бойынша, штаб-пәтері Туэле қаласында орналасқан, 16 бастауыш мектеп және бір ерте оқу орталығы бар; осы мекемелердің сегізі қала шегінде (Copper Canyon, Sterling, Middle Canyon, Northlake, Overlake, Settlement Canyon, West және Early Learning Center), үш орта мектеп, оның екеуі қала шегінде (Туэле және Кларк Н. Джонсен), және бес жоғары мектеп, оның екеуі қала шегінде (Туэле және Blue Peak) орналасқан. Юта штаты университетінің аймақтық кампусы және Юта қолданбалы технологиялар колледжінің кампусы қала шегінде бар. Сондай-ақ, Монтессори жүйесімен жұмыс істейтін, мектепке дейінгі дайындық, K-5 бастауыш сыныптар мен 6-8 орта сыныптарды қамтитын Saint Marguerite Catholic School жекеменшік мектебі бар. Туэле Scholar Academy Charter School арқылы да қамтамасыз етіледі.

Инфрақұрылым

Су құқығы Тоуэл округінде қатаң бақыланады. Барлық жаңа құрылыс үшін жеткілікті су құқығын алу қажет. Егер құрылыс қалалық аумақтарда болса, су құқығы жергілікті әкімдікке тапсырылады және бұл мекеменің жалпы су құқығының бір бөлігіне айналады. Қалалық аумақтан тыс жерлерде су құқығы бұрғыланған құдықтарға тіркеледі. Қалыңдық жүйе Тоуэл қаласы, Грантсвилл, Стэнсбери паркі және Лейкпойнт қалаларында санитарлық канализация жүйелері бар. Қалған барлық аумақтарда септик резервуарлары мен дренаждық алаңдар қолданылады. Электр энергиясы Тоуэл округінің көп бөлігі, оның ішінде Тоуэл қаласы, Rocky Mountain Power компаниясымен қамтамасыз етіледі. Батыс аймақтың бір бөлігі Wells Rural Electric Coop және Mount Wheeler Power компанияларымен қамтамасыз етіледі. Табиғи газ Тоуэл қаласы, Грантсвилл, Стэнсбери паркі, Лейкпойнт және оларға жақын орналасқан бірқатар құрылмаған аумақтар Questar компаниясы арқылы қызмет көрсетеді. Байланыс Tooele округіне бірнеше телекоммуникациялық провайдерлер қызмет көрсетеді. Аймақты қызмет көрсететін екі мемлекеттік компания – Beehive Telephone Company және CenturyLink. Comcast сондай-ақ Tooele, Grantsville және Stansbury park қалаларына кабельдік телевидение, телефон және интернет қызметтерін ұсынады. Beehive Broadband Tooele округінің кейбір бөліктеріне телефон, теледидар және 1 Гбит/с жылдамдығымен интернет қызметтерін ұсынады.

Өнер фестивалі

Туэль өнер фестивалі, жыл сайын үш күнге созылатын шара, бірегей өнер туындыларын ұсынады, оның ішінде суреттер, әшекейлер, керамика, фотосуреттер және мүсіндер бар. Іс-шараға тікелей музыкалық қойылымдар, балалар ойын алаңдары мен ойын-сауықтары кіреді. Фестивальге кіру тегін, ол қала орталығының батысындағы қалалық саябақта өтеді. Ол 1985 жылы басталды; алғашқы бірнеше жыл бойы фестиваль мамыр айының соңында өткізілді, бірақ ол көктемнің соңындағы суық ауа райымен келісіп, ашық ауада өтетін фестиваль үшін қиындық тудырды. Осы болжамсыздықтан, демеушілер 1998 жылы оны маусымның соңғы аптасына көшіруге шешім қабылдады, бірақ бұл оны Солт-Лейк-Ситиде сол күндері өтетін, әлдеқайда ірі Юта өнер фестивалімен тікелей бәсекелестікке түсірді. 2011 жылғы Туэль өнер фестивалі еріктілердің жетіспеуіне байланысты өткізілмеді; 1985 жылдан бері Туэль қаласында алғаш рет өнер фестивалі болмады. Фестиваль 2016 жылдың маусым айында 30 жылдығын тойлады.

Аудандық жәрмеңке

2000 жылға дейін жыл сайынғы Туэль округінің жәрмеңкесі тамыздың бірінші аптасында Туэль округінің жәрмеңке алаңында, Туэль қаласының ішінде өтіп келді. Сол жылдан бастап ол Туэль қаласы мен Грантсвилл қаласының ортасындағы Туэль аңғарында орналасқан Дезерт Пик кешенінде өткізілуде.