Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкада өсірілген таза тұқымды жарыс жылқысы
American bred Thoroughbred racehorse
Monarchos (1998 жылдың 9 ақпаны – 2016 жылдың 22 қазаны) – 2001 жылы Кентукки Дербиін жарыс тарихында екінші ең жылдам уақытпен және жалпы үшінші ең жылдам уақытпен жеңген чемпион американдық таза тұқымды жарыс жылқысы.
Monarchos (February 9, 1998 – October 22, 2016) was a champion American Thoroughbred racehorse who won the 2001 Kentucky Derby in the second fastest winning time and overall third fastest time in the race's history.
Өмірбаян
Монархостың әкесі Марияның Моны болды, одан ол сұр түсін мұралады. Оны Джим Сквайрс өсірді, ол осы жылқының "кедейден байлыққа" дейінгі тарихын "Ерекше түсті жылқы" деп аталатын кітабында баяндады. Екі жасар шағында, Джон С. Оксли оны Джон Уордтың, бұл тайдың жаттықтырушысының кеңесімен 170 000 долларға сатып алды.
Monarchos was sired by Maria's Mon– from whom he inherited his gray coat– out of the mare Regal Band. He was bred by Jim Squires, who wrote an account of this "rags to riches" horse entitled "Horse of a Different Colour". As a two year old in training, he was purchased for $170,000 by John C. Oxley on the advice of the colt's trainer, John Ward.
Жарыс мансабы
Монархос екі жастағы кезеңде екі рет жарысқа қатысып, 7 қазанда Кинеланд жарыс жолында сегізінші, ал 24 қарашада Черчилль Даунста үшінші орын алды. 2001 жылдың қаңтар айында Галфстрим Паркте өткен төмен деңгейдегі жарыста жеңіске жетіп, үш жасындағы дебютін сәтті бастады. Ақпан айындағы жүлделі жарыста да жеңіске жетті. Наурыз айындағы Флорида Дербисінде көрсеткен нәтижесімен Кентукки Дербиіне үміткер ретінде көзге түсті. Жорхе Чавеспен бірге шабуылдағанда, ол Outofthebox пен Invisible Ink-тен төрт жарым ұзындыққа оқсып өтті. Чавес оның өнеріне таңсыққандықтан, "Мен одан сұрағанда, ол тіпті жарқылдады" деді. Sports Illustrated журналында жазған Билл Нэк бұл жеңісті "электрлендіретін" деп сипаттап, Spectacular Bid және Holy Bull сияқты басқа да әйгілі сұр түсті аттармен салыстырды. 5 мамыр күні Черчилль Даунста Монархос Дербидегі ставкалар бойынша 10.5/1 коэффициентімен төртінші таңдау болды. Стартта соқтығысқаннан кейін, ол сырт жағынан тұрақты түрде алға жылжып, соңғы түзуге дейін алтыншы орында келді. Чавес сұр тайыншаны финиш сызығына бір фурлонг (шамамен 200 метр) қалғанда көшбасшылыққа шығарды, ал Монархос Invisible Ink-тен шамамен бес ұзындыққа оқсып жеңіске жетті, Congaree үшінші, ал фаворит Point Given бесінші орын алды. Монархостың жеңіс уақыты 1:59.97 болды, ол Дерби тарихында жарысты 2 минуттан кем уақытта аяқтаған үшінші жылқы болды. Ол 1973 жылғы Triple Crown жеңімпазы Secretariat-қа (1:59 2/5) және оның екінші орын алған Sham-ға (1:59 4/5) қосылды (сол кезде Дерби уақыты секундтың жүзден бір бөлігіне емес, бесінші бөлігіне дейін өлшенетін). 2022 жылға дейін Монархостан кейін ешбір жылқы Дербиде 2 минуттық шекараны бұза алмады. Преакнес Stakes-та Монархос басында қалып қойып, Point Given-нен кейін он бір аттың арасында алтыншы орын алды. Белмонт Stakes-та ол үшінші орынды иеленді, жеңімпаз Point Given-нен он үш ұзындыққа артта қалды. Жарыстан кейін біраз уақыттан соң, Монархостың оң тізесінде шашыраңқы сынық болғаны анықталды, ол маусымның қалған бөлігіне қатысуына кедергі келтірді.
Monarchos raced twice as a two year old, finishing eighth at Keeneland Racetrack on October 7, and third at Churchill Downs on November 24. He made a winning three year old debut when taking a minor race at Gulfstream Park in January 2001 and followed up with a win in an allowance race in February. He established himself as a contender for the Kentucky Derby with his run in the Florida Derby in March. Ridden by Jorge Chavez, he won by four and a half lengths from Outofthebox and Invisible Ink. Chavez was impressed by the performance, saying that "when I asked him, he just exploded." Bill Nack, writing in Sports Illustrated, was equally enthusiastic, calling the win "electrifying" and drawing comparisons with other famous grays such as Spectacular Bid and Holy Bull. At Churchill Downs on 5 May, Monarchos was the 10.5/1 fourth choice in the betting for the Derby. After being bumped at the start, he made steady progress on the outside and turned into the straight in sixth place. Chavez sent the gray colt to the lead a furlong from the finish, and Monarchos pulled clear to win by almost five lengths from Invisible Ink, with Congaree third and the favored Point Given fifth. Monarchos' winning time was 1:59.97 for 1 1/4 miles, becoming only the third horse in Derby history to finish the race in under 2 minutes, joining 1973 Triple Crown winner Secretariat, who ran 1:59 2/5, and his runner up, Sham, who ran 1:59 4/5 (at that time, the Derby was timed to the fifth of a second rather than to the hundredth of a second). As of 2022, no horse since Monarchos has broken the 2 minute barrier at the Derby. In the Preakness Stakes, Monarchos was outrun in the early stages and finished sixth of the eleven runners behind Point Given. In the Belmont Stakes, he finished third, more than thirteen lengths behind the winner, Point Given. Some time after the race, it was discovered that Monarchos had sustained a hairline fracture to his right knee, which ruled him out for the rest of the season.
Асыл тұқымды мансап
Монархос Клейборн фермасына зейнеткерлікке шықты, онда оның бастапқы тұқымдық ақысы 25 000 доллар болды. 2011 жылдың сәуірінде Монархос Хагярд жылқы медицина институтында ішек ауруына операция жасады. 2016 жылдың 22 қазанында Монархос жарылған ішекті жөндеу үшін жасалған операциядан кейін қайтыс болды. Ол операцияға дейін күні бұрын ішкі қиналу белгілерін көрсеткен соң түсті. Ол қайтыс болған кезде 18 жаста болды.
Monarchos was retired to Claiborne Farm, where his initial stud fee was $25,000. In April 2011, Monarchos underwent surgery for colic at the Hagyard Equine Medical Institute. On October 22, 2016, Monarchos died after undergoing surgery to repair a ruptured intestine. He went into surgery after showing signs of internal distress the night before. He was 18 years old at the time of his death.