Кіріспе

Херли – АҚШ, Висконсин штатындағы Айрон округінің орталығы саналатын қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 1558 адамды құрайды. Қала Монреаль өзені арқылы Мичиган штатының Айронвуд қаласының қарсы жағында орналасқан.

Тарих

Хёрли Монреаль өзенінің жағасында, Висконсин мен Мичиганның Жоғарғы түбегінің шекарасында орналасқан. Қала АҚШ-тың 2-ші тас жолы (US 2) бойында жатыр, сонымен қатар ол 51-ші АҚШ тас жолының солтүстік нүктесі және Супериор көлінен оңтүстікке қарай шамамен 18 миль (29 км) қашықтықта орналасқан. Хёрлидің тарихы 1880-жылдардағы темір кенін өндіру және ағаш өңдеу өркендеуімен байланысты. Қала, Мичиган штатының Ironwood қаласымен бірге, Гогебик жотасының орталық бөлігінде жатыр. Хёрли экономикасы, Висконсин штатының Монреаль қаласымен және Мичиган штатының Ironwood, Bessemer және Wakefield қалаларымен бірге, 19 және 20 ғасырларда Гогебик (сондай-ақ Пеноки) жотасынан темір кенін өндіруге тәуелді болды. Хёрли өзінің атын 1884 жылы Northern Chief Iron Company үшін сот ісін жеңіп алған, Канадада туған, Ваусаудың көрнекті адвокаты М. А. Хёрлиден алған. Сот ісін жеңгені үшін ол ешқандай төлем сұрамады, тек іске қатысқан қаланың атын өзінің құрметіне атауын өтінді. М. А. Хёрлидің Northern Chief Iron Company акциялары болды. Алғашқыда қаланың толық аты "Glen Hurley" болды және бір жыл бойы қолданылды, бірақ 1885 жылы "Glen" деген сөз алынып тасталды және қауымдастық Хёрли деп аталды. Glen Hurleyдің алғашқы кадастрлық картасын 1884 жылдың желтоқсан айында Ваусаудың Northern Chief Iron Company геодезисі К. Н. Наттер Эшленд округінің мүлікті тіркеу кеңсесінде тіркеді. Хёрли 1918 жылдың сәуір айына дейін қала статусын алған жоқ. Бұрын ол Ашленд қаласының пионері Сэмюэл С. Вонның құрметіне аталған Вон қаласының құрамына кірген, және Вон атымен қоғамдық кітапхана аталды. Хёрли қаласы құрылған кезде Вон қаласы таратылып, Хёрли қаласы, Oma қаласы (фин тілінде "Біздің"), Carey қаласы және Kimball қаласы арасында бөлінді. Генри Мид Хёрлидің алғашқы мэрі болды. Джон Анкерс Хёрлидегі алғашқы салонын ашты және Вон қаласының алғашқы кеңсе меңгерушісі, бірінші бейбіт судьясы және алғашқы өрт басшысы болып қызмет етті. 1887 жылдың қараша айының басында үш қабатты театрдан басталып, басқа ғимараттарға тараған өрттен он адам қаза тапты. 1888 жылғы "Gogebic Range Directory" кітабында былай делінген: "Өткен жазда Хёрлиде екі қатты өрт болды. Біріншісі 28 маусымда, екіншісі 9 шілдеде болды. Бұл өрттер қаланың сауда-саттық бөлігінің көп бөлігін жойды, ал бастапқыда бұл оның дамуына зиян келтіретіні ойланды, бірақ кейінірек бұл жасырын сыйлық екені анықталды. Оның кәсіпкерлерінің батылдығы мен белсенділігі бірден ағаш ғимараттардың орнына мықты кірпіш ғимараттар салуға кіріскенде көрнді. Нәтижесінде, өртенген бөлік кірпіш пен таспен қайта салынды, оларды отқа төзімді етті. Ал Silver Street – үлкен қаланың да мақтан тұтатын көше".

Шекаралық дау

Хёрли Мичиган мен Висконсин арасындағы шекаралық даудың орталығында болды, бұл дау 1926 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының Хёрлидің Висконсинге тиесілі екенін растаған ісімен аяқталды. Монреаль өзені 1841 жылы АҚШ Топографиялық департаментінің лейтенанты Томас Джефферсон Крам тарапынан егжей-тегжейлі картаға түсірілді. Крамға Конгресс Мичиган мен Висконсин арасындағы солтүстік-шығыс шекарасын зерттеу жұмысы тапсырылды. Бұл шекара 1834 жылы Конгресс осы кездегі қате карталар негізінде белгіленді, онда Монреаль және Меномини өзендерінің екеуі де Вилас округіндегі Лак-Вьеж шөлінен басталатындығы көрсетілген. Жетекші зерттеулерден кейін Крам Монреаль өзенінің бастауын Лак-Вьеж шөлінен батысқа қарай 55 миль жерде анықтады және шекара сызығын көлдің ортасынан Монреаль өзенінің бастауына дейін жүргізуді ұсынды. Мичиган Висконсинге қарсы екі штат арасындағы шекара сызығын түзету үшін сотқа шағымданып, талап қойды. Мичиганның талабы Хёрли қаласын және оның құнды минералдық кен орындарын қамтыды. Мичиганның Мичиган мен Висконсин (270 U. S. 295, 1926) ісі АҚШ Жоғарғы Соты тарапынан Висконсиннің даулы мүлікке ұзақ жылдар бойы иелік етуіне Мичиганның келісімі болғандықтан қабылданбады (P. 270, U. S. 301).

Тыйым салу

Хёрли 1920-шы және 1930-шы жылдары гангстерлердің белгілі демалыс орны болды. The Wisconsin Magazine of History журналындағы мақалаға сәйкес, Хёрли тыйым салу кезінде Висконсин штатындағы ең жаман аты шыққан қала болды. "Хёрли: Висконсин штатының солтүстігіндегі жаман әдеттерімен танымал қала. Тыйым салу агенттері Хёрлиге масштабты рейдтер ұйымдастырды, бірақ әр жолы салон иелері айыппұл төлеп, бұрынғы қызметіне қайта оралды. 1926 жылдың 27 желтоқсанында федералды агенттер бір күні ішінде Хёрлидегі 29 салонды жапты. 1931 жылғы рейдте 42 салон жабылып, 60 адам тұтқындалды – Хёрли тұрғындарының әр 40-ының бірі. Экономикасы ішімдік, құмар ойындар және жезөкшеліктен түсетін табысқа тәуелді болғандықтан, жергілікті полиция көз жұмып, қала өз ісін жалғастырды, ал тәртіп сақшылары үнемі мазалады. 1929 жылға қарай федералды шенеуніктер Висконсиндегі жағдайды бағалау үшін келді. Тыйым салуды тергеуші Фрэнк Бакли Хёрлиге сапар жасағанда көргендеріне қатты таңырды. Ол Хёрлидің "штаттағы ең нашар қауымдастық екенін" айтты. Ондағы салондарда сода сатушы және жезөкше болып жұмыс істейтін бармендер жұмыс істейді".

Тарихи орындар

Ескі Темір округ соты (қазіргі Темір округ тарихи мұражайы) архитектор Л. Х. Рагглс жасаған Ричардсондық роман стилінде салынған. Ғимаратты 1893 жылы Ринкл мен Кэрролл мердігерлері 27 303 долларға аяқтады. Мұнарадағы алғашқы сағатты Чикаголық сағатшы Дж. Дж. Нойхавре орнатқан. 1922 жылдың маусым айында сағат мұнарасына шартқы ұрып, өрт шықты. Алғашқы сағат қирап, орнына 1348 долларлық «Сет Томас» сағаты қойылды. Ғимарат 1975 жылға дейін округтік сот ғимараты ретінде пайдаланылды. 1977 жылы ол Темір округ тарихи қоғамына 1 долларға сатылды. 1977 жылдан бері Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Бұл ғимарат «сол аймақта сияқты ғимараттардың аздығына байланысты архитектуралық маңызы бар» деп есептелді. Қазіргі уақытта ғимаратта Темір округ тарихи мұражайы орналасқан, онда үш қабатқа экспонаттар мен тоқу бөлмесі бар. Бұл бөлмеде еріктілер тоқыма станоктарын қолданып, матадан кілемдер тоқиды. «Харлидегі Темір айырбас банкі» Гогебик жотасының ең көне банкі болды. Ол 1885 жылдың 26 қарашасында құрылды. Банктің алғашқы президенті доктор Дж. С. Рейнольдс және оның інісі, банктің алғашқы кассирі В. С. Рейнольдс, осы мекеменің құрылуына жетекшілік етті. Олармен бірге Джон Э. Бертон, Элвин Э. Тайлер, Эдвард Райан, Натаниел Дж. Мур, Джеймс А. Вуд және Шепард Хоманс та болды – бәрі де сол кездегі аймақтағы кен өнеркәсібінде белгілі адамдар. Харлидегі алғашқы газет – «Монреаль өзенінің кеншісі», ол алғаш рет 1885 жылдың 8 қазанында жарық көрді. 1950 жылы «Темір округ жаңалықтары» газетін сіңіргеннен кейін екі газеттің атауы біріктіріліп, «Темір округ кеншісі» газеті құрылды, ол әлі күнге дейін апталық басылым ретінде шығады. «Ла Ностра Терра» («Біздің жер») атты итальян тіліндегі газет 1904 жылдан 1913 жылға дейін Харлиде басылып, кейін «Темір округ жаңалықтарына» қосылды. Алғашқы қонақ үй екінші даңғыл мен Күміс көшесінің бұрышында орналасқан, ағаштан салынған еді, ал алғашқы мейманханашы – Джеймс Гест.

Бёртон үйі

Бертон үйі – 19 ғасырдың соңында танымал жиын орыны болған, төрт қабаттан тұратын алып қонақүй. Оны 1886 жылы Женева көлінің жанындағы Джон Э. Бертон тұрғызды. Кен өндірісімен айналысқан ол, бастапқы байлығын темір кенінен тапқан. Кейін Нью-Йорк қаласында кеңсе ашып, Мексика мен Оңтүстік Америкадағы ірі кен орындарын сатып алды. Бертон қонақүйінде 100 бөлме, би залы, асхана, кафе және клуб бөлмелері болды. Барлығы жоғары деңгейде безендіріліп, сол заманғы ең шебер ағаш өңдеушілердің туындыларымен және сапалы жиһазбен жабдықталған. Бертон қонақүйін салуға 35 000 доллар, ал жиһаздауға Бертон 10 000 доллар жұмсады. Бертон үйінде көптеген белгілі тұлғалар қонақтап өткен: олардың ішінде 1888 жылы президенттікке үміткер болған Бенджамин Харрисон, актриса Сара Бернхардт (ол Хёрлиде кем дегенде үш рет сахнаға шықты), қаржыгер Колгейт Хойт (Джеймс Бурман Колгейттің немересі, британдық-американдық өнеркәсіпші Чарльз Колгейттің ұлы), актер Эдвин Бут (Джон Уилкс Буттың інісі) және жазушы, драматург Эдна Фербер болды. Гровер Кливленд 1889 жылғы 5 қазанда Бертон үйіне тіркелді. Ол бұл кезде АҚШ президенті болып бір мерзім қызмет еткен еді. 1889 жылы Хёрлиде болғанда ол Нью-Йорктегі заңгер және кәсіпкер болды. Кливленд 1892 жылы қайтадан президенттікке сайланды. 1947 жылғы 2 ақпанда Бертон үйі, бірінші қабаттағы VFW жиналыс залында пештің қатты қызуынан өрт сөндірілмей жанып кетті.

Стратегиялық әуе командалығының радарлық бомбалар шабуылдау орны

1960 жылдардың басында АҚШ Әскери-әуе күштері көршілес Айронвудтағы Норри төбесінде Стратегиялық әуе командасының (SAC) радарлық бомбаларды бағалау орнын құрды. Бұл орын Хёрли аймағындағы мақсаттарға B-52 және B-47 ұшақтарының жоғары биіктікте және ағаштардың арасымен жасалған бомбалау имитацияларын бақылау және ұпайлау үшін пайдаланылды. 1961 жылы екі B-47 ұшағының төмен биіктіктегі рейсінде қаза болған алты экипаж мүшесінің құрметіне Хёрлидің сыртында ескерткіш орнатылды. Радарлық бомбаларды бағалау орны 1960 жылдардың ортасында Мичиган штатының Шарлевоиске көшірілді.

Тау-кен өндірісі

Хёрли және оған жақын елді мекендер темір кенінің табылуымен негізделген. 1965 жылы Хёрлидегі соңғы кен, Кэри кені жабылды. Range кен орындарының жабылуынан кейін көптеген тұрғындар аймақты, әсіресе Висконсин штатының Расин және Кеноша қалаларындағы фабрикаларға көшіп кетті, және Хёрли мен айналасындағы аймақтың экономикасы күрт төмендеді. Кейбір бұрынғы темір кеншілері Мичиган штатының Уайт Пайн қаласындағы Уайт Пайн мыс кеніне жұмысқа орналасып, күнде 96 шақырымдық қашықтықты жүріп барып жұмыс істеді.

География

Хёрли (46.450361, 90.189802) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 3.58 шаршы миль (9 км²), оның ішінде 3.42 шаршы миль (9 км²) құрлық және 0.16 шаршы миль (0 км²) су алабын құрайды. Қала Мичиган штатының Айронвуд қаласынан штатаралық шекара мен Монреаль өзені арқылы орналасқан, екі қала да Гогебик жотасында жатыр.

Климат

Хёрлиде салқын, ылғалды континенталды климат (Köppen Dfb) басылады, онда қыстары ұзақ және суық, ал жаздары қысқа және жұмсақ. Орташа жыл ішінде температура 192 күнде 0 °C-тан төмендейді, ал 40 күнде -17.8 °C-тан төмендейді. Хёрли АҚШ-тағы қар жауатын қалалардың бірі болып есептеледі, себебі жақын орналасқан Верхний көлінен туындаған көлдік қардың әсерінен жылына орташа есеппен 160 дюйм қар түседі.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша қалада 1547 адам, 771 үй шаруашылығы және 360 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады, ал 1032 тұрғын үй бірлігінің орташа тығыздығы болды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,5% ақ нәсілді, 0,1% афроамерикалық, 0,8% американдық үндістер, 0,2% азиялық, 0,1% басқа нәсілдерден және 1,2% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,8% құрады. 771 үй шаруашылығының ішінде 20,6% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 31,1% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,0% күйеуі жоқ әйелдер, 5,6% күйеуі жоқ еркектер және 53,3% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 47,1% жеке тұлғалардан тұрады, ал 23,1% 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 1,89 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,66 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 49 жасқа тең. Тұрғындардың 16,2% 18 жасқа дейін, 6,9% 18 мен 24 жас аралығында, 20,5% 25 пен 44 жас аралығында, 30,3% 45 пен 64 жас аралығында және 26,1% 65 жасқа толған немесе одан асқандарды құрады. Қаланың жыныстық құрамы: 47,3% еркек және 52,7% әйел.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 1818 адам, 830 үй шаруашылығы және 458 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 577,3 адам (222,8/км²) құрады. Тұрғын үйлердің орташа тығыздығы 325,5 бір шаршы мильге (125,6/км²) 1025 бірлікке жетті. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,36% еуропалық нәсілді, 0,06% афроамерикалық, 1,38% американдық үндістер, 0,11% азиялық, 0,17% Тынық мұхиты аралдарынан және 0,94% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 0,88% -ы испан немесе латын американдықтары. 30,3% итальяндық, 20,4% фин, 9,7% неміс және 9,3% поляк тегінен шыққандар. 830 үй шаруашылығының ішінде 20,6% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 41,7% -ы бірге тұратын жұбайлар, 9,3% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 44,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 39,9% жеке тұлғалардан тұрады, ал 20,8% -ында 65 жасқа толған және жалғыз тұратын адамдар бар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,06 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,72 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер 18,2% құрайды, 18-24 жастағылар 8,6%, 25-44 жастағылар 27,0%, 45-64 жастағылар 19,7%, ал 65 жастан асқандар 26,6% -ны құрайды. Орташа жас 43 жасқа тең. Әр 100 әйелге 90,2 еркек шақтап келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 86,2 еркек шақтап келеді. Қала бойынша үй шаруашылығының орташа табысы 24 821 доллар, ал отбасының орташа табысы 33 000 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 27 717 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 17 750 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 14 554 долларды құрайды. Отбасылардың 11,0% және халықтың 14,7% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 18,6% және 65 жастан асқандардың 15,1% кедейлікте өмір сүреді.

Үкімет

Хёрли – АЙрон округінің орталығы. Қазіргі әкімі – Джоанн Лундгрен Брунеу. + Президент сайлауының нәтижелері Жыл Республикалық Демократ Үшінші партиялар202057.3% 46841.7% 3411.0% 8201655.9% 39639.6% 2814.5% 32201239.3% 28659.2% 4311.5% 11200833.3% 25265.6% 4961.1% 8200440.6% 36258.7% 5230.7% 6200044.9% 36752.2% 4272.9% 24

Білім

Гогебик қоғамдық колледжі – екі жылдық мемлекеттік қоғамдық колледж, Мичиган штатының Айронвуд қаласына іргелес орналасқан. Ол 1932 жылы құрылған, студенттер саны шамамен 1000 адамды құрайды. Херли K–12 мектебі Херли қаласының сыртында, Кимболл ауданында орналасқан. Ол 1991 жылы салынды және Солтүстік Темір округының төрт жасар балабақшадан бастап 12-сыныпқа дейінгі оқушыларына қызмет көрсетеді. 2021–2022 оқу жылында шамамен 550 оқушы білім алып жатыр.

Дін

Әр түрлі уақытта Хёрлиде алты христиан және бір яһуди үйі болған, олардың бәрі де құдайға табыну орындары еді.

Жолдар

Батысқа қарай Ашленд, Висконсин және Дулут, Миннесотаға дейін жалғасып, Мичиган мен Висконсин шекарасындағы Айронвудта 51-ші АҚШ тас жолымен қиылысады, содан кейін шығысқа қарай Айрон-Маунтинге дейін барады. Хёрлиде аяқталады. Оңтүстікке қарай, US 51 маршруты Висконсин штатының Уосау қаласына бағытталған; онда ол 39-шы қалааралық тас жолымен қиылысады. Хёрли штатының шекарасында басталады және оңтүстік-батысқа қарай саяхаттайды.

Транзит

Қалаға қалааралық автобус тасымалын Indian Trails жүзеге асырады.

Әуежай

KIWD Гогебик темір округі әуежайы – Коммерциялық әуе тасымалы қызметі бар.

Темір жолдар

Хёрли Чикаго және Солтүстік-Батыс Фламбо желісімен, Чикаго мен Эшленд арасындағы Фламбо 400 пойзымен және Су желісі темір жолымен [бұрынғы Миннеаполис, Сент-Пол және Солтүстік-Мари темір жолы] қызмет көрді. Миннеаполис пен Бессемер арасында. Дулут, Саут-Шор және Атлантик темір жолы [қазіргі Канада Ұлттық темір жолы] Хёрлидің солтүстігінде бірнеше шақырым жермен өтті. Бұл желі бастапқыда Супериордан Саулт-Сте-Мариге дейін созылған.

Медиа

WHRY AM және WUPM FM – екі жергілікті радиостанция, Мичиган штатының Айронвуд қаласынан келетін станциялармен бірге.

Демалыс және туризм

Темір Белл жолының батыс ұшы, моторлық көліктерге арналмаған жол, Харли қаласынан басталады. Жол бұрынғы Су-Лайн темір жолының іздерімен Харлиден Мичиган штатының Рэмзи қаласына дейін созылады. Харли қаласы көптеген сарқырамаларға жақын орналасқан. SISU Cross Country шаңғы жарысы әр қаңтарда көршілес Айронвуд қаласында (Мичиган штаты) өткізіледі. АҚШ-тағы ең алғашқы марафондардың бірі – Пааво Нурми марафоны әр тамыздың екінші сенбісінде Харлиде ұйымдастырылады. Харли қаласы жыл сайынғы Festivale de Italiano фестивалінде итальяндық мұрасын еске алады. Ұлттық фин-американдық фестивальдің мәдени орталығы (NFAF) АҚШ 2-ші тас жолында, АҚШ 51-ші тас жолынан оңтүстікке қарай орналасқан. Жыл сайын жазда өткізілетін Виола Турпенинен күні – фин-американдық аккордеоншы және әншінің есімді әйгілі тұлғаны еске алуға арналған. Сонымен қатар, аналар күні мен Юханнус күніне және жыл бойы басқа да шаралар өткізіледі. NFAF мұражайы сәуірден желтоқсанға дейін ашық болады. Харли қаласы Мемориал күні демалысында өткізілетін ATV Hurley Rally, қазан айының екінші демалыс күнінде ұйымдастырылатын Pumpkin ATV митингісі және Red Light Snowmobile Rally іс-шараларымен де танымал. Екеуі де жыл сайын мыңдаған туристерді қызықтырады. 2005 жылғы ATV митингісінде ең ірі ATV шеруі үшін жаңа Гиннес рекорд тіркелді, оған 687 қатысушы қатысты. Ричелли паркі Харли қаласында орналасқан. Паркте пикниктер мен ойын алаңдары, сондай-ақ жиналыстар үшін Нестор Ласпа атындағы павильон бар. Феликс Патритто бейсбол алаңы Ричелли паркіне жақын жерде орналасқан.

Танымал мәдениет

Хёрлидің көркемделіп суреттелген нұсқасы, сондай-ақ танымал кейіпкер және кісі өлтіру құрбаны Лотта (Лотти) Морган Эдна Фербердің 1934 жылғы «Кел, алып кел» романының негізгі тақырыбы болды. Фербер романға қатысты зерттеулерінің көп бөлігін Хёрлидегі Бертон Хаус қонақ үйінде тұрғанда жүргізді. 1954 жылы Льюис К. Рейман «Хёрли: әлі де періште емес» деген кітабын жариялады, онда ол қаладағы қылмыс пен сыбайлас жемқорлықтың әлі де кең таралғанын айтты. Ал Капоненің ағасы Ральф Капоне 1974 жылы Хёрлиде қайтыс болды.