Кіріспе
Нуклеосинтез процесі rp процесі (тез протондарды алу процесі) ауыр элементтерді өндіру үшін тұқым ядроларына бірізді түрде протондарды алудан тұрады. Бұл нуклеосинтез процесі және s процесімен және r процесімен бірге ғаламда кездесетін көптеген ауыр элементтердің пайда болуына себепші болуы мүмкін. Алайда, ол атап өткен басқа процестерден ерекшеленеді, өйткені ол тұрақтылықтың протонға бай жағында, нейтронға бай жағында емес. Rp процесінің соңғы нүктесі (оның құрай алатын ең көп массалы элементі) әлі күнге дейін жақсы белгіленбеген, бірақ соңғы зерттеулер нейтрон жұлдыздарында ол теллурдан тыс өркендей алмайтынын көрсетті. rp процесін альфа ыдырау тежейді, бұл соңғы нүктеге 104Te-де ең жеңіл альфа ыдырау нуклиді мен жеңіл антимон изотоптарында протон тамшылау сызығын қояды. Бұл кезде одан әрі протонды ұстап алу протондардың тез шығарылуына немесе альфа-эмиссияға әкеледі, сондықтан протон ағыны ауыр элементтерді бермей тұтынылады; бұл соңғы процесс қалайы-антимон-теллурий циклі деп аталады.
The rp process (rapid proton capture process) consists of consecutive proton captures onto seed nuclei to produce heavier elements. It is a nucleosynthesis process and, along with the s process and the r process, may be responsible for the generation of many of the heavy elements present in the universe. However, it is notably different from the other processes mentioned in that it occurs on the proton rich side of stability as opposed to on the neutron rich side of stability. The end point of the rp process (the highest mass element it can create) is not yet well established, but recent research has indicated that in neutron stars it cannot progress beyond tellurium. The rp process is inhibited by alpha decay, which puts an upper limit on the end point at 104Te, the lightest observed alpha decaying nuclide, and the proton drip line in light antimony isotopes. At this point, further proton captures result in prompt proton emission or alpha emission, and thus the proton flux is consumed without yielding heavier elements; this end process is known as the tin–antimony–tellurium cycle.
Шарттар
Процесс өте жоғары температуралы ортада (109 Кельвиннен жоғары) болуы керек, осылайша протондар зарядталған бөлшектердің реакциялары үшін үлкен Кулон кедергісін жеңе алады. Сутегін көп құрайтын орта да қажет үлкен протон ағыны үшін қажетті шарт болып табылады. Бұл процеске қажетті тұқым ядролары ыстық CNO циклінен үзілу реакциялары кезінде қалыптасады деп есептеледі. Әдетте, RP процесінде протонды ұстау (α,p) реакциясымен бәсекелеседі, өйткені сутегінің ағыны жоғары ортаның көпшілігі гелийге де бай. РР процесінің уақыт шкаласы протон тамшылау сызығында немесе оған жақын β+ ыдырауымен белгіленеді, өйткені әлсіз өзара әсерлесу осы жоғары температурада күшті өзара әсерлесу мен электромагниттік күштен баяу болады.
Мүмкін болатын орындар
РР процесінің орындары - бір жұлдызы нейтрон жұлдызы болатын қос жүйелер. Бұл жүйелерде донор жұлдыз өзінің компактті серіктес жұлдызына материал жинап жатыр. Жинақталған материал, әдетте, сутегі мен гелийге бай, себебі оның шығу тегі донор жұлдыздың беткі қабаттарынан. Мұндай компакт жұлдыздардың жоғары гравитациялық өрістері болғандықтан, материал компакт жұлдызға қарай жоғары жылдамдықпен түседі, әдетте жол бойындағы басқа жинақталған материалдармен соқтығысып, аккрециялық диск түзеді. Нейтрон жұлдызына аккреция жағдайында, бұл материалдың бетіне баяу жинақталуы кезінде ол 108 К температураға жетеді. Ақырында, осы ыстық атмосферада термоядролық тұрақсыздық пайда болады деп есептеледі, бұл температураның жоғарылауын жалғастыруға мүмкіндік береді, ол сутегі мен гелийдің термоядролық жарылысына әкеледі. Жарық кезінде температура тез көтеріледі, ол RP процесін жасауға жеткілікті жоғары болады. Сутегі мен гелийдің алғашқы жарқырауы тек бір секундқа созылады, ал RP процесі әдетте 100 секундқа созылады. Сондықтан рп процесі рентген сәулелерінің жарылысының құйрығы ретінде байқалады.