Кіріспе

Жоқ Үндістанның технологиялық институттары (IIT) - пандит Жавахарлал Нерудің басшылығымен құрылған, бүкіл Үндістанда орналасқан автономды мемлекеттік техникалық және ғылыми-зерттеу университеттері.

Тәуелсіздікке дейінгі даму

ИИТ-тер туралы түсінік 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін пайда болған. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін және Үндістан тәуелсіздік алғанға дейін Вице-корольдің атқарушы кеңесінен сэр Ардешир Далал Үндістанның болашақ өркендеуі капиталға емес, технологияға байланысты болатынын болжаған. Сондықтан ол Ғылыми және өнеркәсіптік зерттеулер кеңесін құруды ұсынды. Ол АҚШ үкіметін Технологиялық ынтымақтастық миссиясы (ТКМ) бағдарламасы бойынша жүздеген докторантура стипендияларын ұсынуға көндірді. Алайда, мұндай қадамдар ұзақ мерзімде тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістанның дамуына көмектеспейтінін түсінген ол осындай жұмыс күшін ел ішінде даярлау үшін институттарды ойлап тапты. Бұл - ІІТ-нің тұңғыш тұжырымдамасы деп саналады.

Бірінші ІІТ-ге әкелген өзгерістер

Доктор Хумаюн Кабир Батыс Бенгалияның бас министрі доктор Б. С. Ройді Сэр Ардеширдің ИИТ туралы ұсынысына жұмыс істеуге шақырды. Мүмкін, Бенгалурдағы Үндістан ғылым институтының сол кездегі директоры сэр Дж. 1946 жылы доктор Кәбир вице-корольдің атқарушы кеңесінің (Білім, денсаулық сақтау және ауыл шаруашылығы департаменті) сэр Жогендра Сингхпен бірге ұсыныс дайындау үшін комитет құрды және сэр Налини Ранджан Саркарды төраға етіп тағайындады. Саркар комитетінің жұмысына көп уақыт кетіп барады, бірақ доктор Рой оның қорытындысын күтіп отырмады, ол тек аралық жобаны ғана дайындады. 22 мүшеден тұратын комитет (өзінің аралық жобасында) елдің шығыс, батыс, солтүстік және оңтүстік аймақтарында жоғары техникалық оқу орындарын құруды ұсынды. Бұл институттарға бірнеше орта оқу орындарын қосу ұсынылды. Жобада сондай-ақ, барлық төрт институттың, сондай-ақ Шығыс пен Батыс институттарының тез арада құрылуы туралы айтылды. Комитет сондай-ақ мұндай институттар тек магистранттарды ғана емес, ғылыми қызметкерлерді және техникалық оқытушыларды да дайындауға тиіс деп санайды. Оқушылардың деңгейі шетелдегі жоғары оқу орындарымен тең болуы керек. Олардың пікірінше, студенттер мен аспиранттардың арақатынасы 2:1 болуы керек. Білім министрлігінде Л. С. Чандракант пен Биман Сен шын мәнінде дербес білім беру мекемесінің жобасын әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Сэр Дж.С.Гош (кейіннен ИИТ-нің бірінші директоры болды) ИИТ-ның заңына бабудомның араласуынан босап, ИИТ-ның жұмыс істеуіне мүмкіндік беретін либералды ережелерді қамтамасыз етті. ИИТ туралы заңның арқасында ИИТ директорларына тіпті үкіметтегі кейбір бөлімдердің орнын басатын билік берілді. Бенгалияда инженерлік салалардың ең көп шоғырланған жері болғандықтан, комитет осы штатта IIT құруды ұсынды. Бұл Рой д-рді жігерлендірді. Бұл баяндаманың бір бөлігін Пандит Джавахарлал Неруді Бенгалияда ИИТ құру туралы арнайы заң қабылдауға көндіру үшін пайдаланған. Саркар комитетінің ұсыныстары мен Л. С. Чандракант, Биман Сен және сэр Дж. Бастапқыда, IIT 5, Эспеланад-Ист, Калькутта (қазіргі Калькутта) -дан жұмыс істей бастады және 1950 жылдың қыркүйегінде Сэр Дж. Қазіргі "Индийский технологический институт" атауы 1951 жылы 18 тамызда Маулана Абу Калам Азад институттың ресми ашылуына дейін қабылданған. 1956 жылы 15 қыркүйекте Үндістан Парламенті Үндістанның Технологиялық институты (Харагпур) туралы заң қабылдап, оны ұлттық маңызы бар институт деп жариялады. 1956 жылы Үндістанның тұңғыш Премьер-Министрі Жавахарлал Неру ИИТ-нің бірінші құрылтай рәсіміне арнаған сөзінде былай деді:

Келесі төрт ІІТ

Батыстық Бенгалияда ІІТ құру туралы сын-пікірлерге қарсылық көрсету үшін, жобалық баяндамада екінші ІІТ Батыс өңірде орналасқан болуы мүмкін екендігі айтылды. Сонымен қатар, ол Солтүстікке үшінші ІІТ құруды қарастыру керектігін айтты. Түсті сыртқа тастағысы келмегендіктен (және оны саяси тұрғыдан дұрыс ету үшін), баяндама жобасында төртіншісі де Оңтүстік үшін қарастырылуы мүмкін екендігі айтылды. Алайда, ол үшін нақты экономикалық негіздеме болған жоқ. Батыста ИИТ құруға қысым көбейген кезде, Жавахарлал Неру Мумбайда институт құру үшін Кеңес одағынан көмек сұрады. Кришна Менон (ол кездегі Қорғаныс министрі) және ресейліктерге ең жақын, бригадаға ие болды. Бос Бомбайдағы ІІТ-нің бірінші директоры болды. Соғыс кезінде америкалықтар тағы бір ИИТ құруға көмектесуді ұсынды. Саркар комитетінің ұсынысы бойынша ол солтүстіктегі Канпур қаласында (Уттар-Прадеш штаты) 1959 жылы құрылды. Д. Келкар институттың алғашқы директоры болды. Ол кезде немістер сауданың үлкен артықшылығын жинады, сондықтан оларды оңтүстіктегі IIT-ті қолдауға көндірді. Немістер бастапқыда Бангалорды таңдады, бірақ олар Мадрасқа келгенде, білім министрі С. Субраманям оларды жүздеген банян ағаштары арасында жүретін елендермен губернатордың қонысы бойынша айнала алып, үстелдің ар жағында орын ұсынды. Ол Германия командасына қатты әсер етті. Мадрас университеті төртінші ІІТ-ді 1959 жылы Мадрас ІІТ-і ретінде алды. Чандигархтың бас инженері Р.Н. Догра сол кездегі жоспарлау комиссиясының мүшесі профессор М.С.Таккерді ел бес аймаққа бөлінгендіктен және солтүстіктен басқа барлық аймақтарда ИИТ бар деп, Делиде ИИТ құруға көндірді. Бұл шешімнің негізінде Уттар Прадеш пен Мадхья Прадеш Орталық аймақты құрайды деген логика қалыптасты. Сондықтан ресми түрде Канпур Солтүстікке емес, Орталық аймаққа қарасты. Осыдан кейін 1961 жылы Делидегі IIT-нің құрылуына жол ашылды. Жаңа ИИТ-тер қосылған кезде, Индияның Технологиялық институттары туралы заңға тиісті өзгерістер енгізілді.

IIT Гувахати мен IIT Руркиді құру

Делиде ІІТ-нің құрылуынан кейін, ІІТ тарихында елеулі дамудың ұзақ арақашықтығы болды. Алайда, 1990 жылдардың басында Ассамда студенттердің кеңінен таралған наразылықтары Премьер-министр Ражив Гандиге Ассамда тағы бір ІІТ-ді ақтауға уәде берді. Ражив Ганди оны IIT-тің кішігірім өтініші деп санап, оған бірден келісті, алайда ақырында оның құны 1500 миллионнан астам болды. Гувахатидегі ИИТ 1994 жылы құрылып, 1995 жылы жұмыс істей бастады. ХХІ ғасырдың басында Мурли Манохар Жоши (Үндістанның білім министрі) Рурки университетін ИИТ-ке айналдырды, бұл 2001 жылы Руркидің ең жаңа ИИТ-ін, бірақ жеті институттың ішіндегі ең көне институтты жасады.

Сегіз жаңа ХҚТ құру

Сегіз жаңа ИИТ құру 2008 жылдың 28 наурызында министрлік шешім қабылдады. Министрлік 2008 жылы 28 наурызда министрлік тарапынан ИИТ, Индияның басқару институттары (ИИМ) және орталық университеттер құру туралы мәлімдеді. 2008 жылдан бастап Бхубанесвар, Гандинагар, Хайдарабад, Жодхпур, Патна және Ропар қалаларындағы алты ІІТ жұмыс істей бастады, ал 2009 жылдан бастап Индор мен Манди қалаларындағы тағы екі ІІТ өз жұмысын бастады.

IIT (BHU) Варанасидің қайта құрылуы

Үндістанда IIT-терді құру мақсатында, МДХР 2003 жылы профессор С. К. Джоши комитеті мен 2005 жылы А. Кришнан комитеті құрылды. 2008 жылдың 17 шілдесінде Үндістан үкіметі баспасөз хабарламасын шығарып, "Банарас индуистік университетінің құраушы бірлігі - Банарас индуистік университетінің Технологиялық институтын, оның Индияның Технологиялық институтына айналуына және елдегі ИИТ жүйесімен біріктірілуіне қағидаттық мақұлдау берді". БХУ-дың атқарушы кеңесінің мақұлдауынан кейін 2010 жылдың 4 тамызында заң жобасы енгізілді. 2012 жылдың 20 маусымында заң жобасына Үндістан президенті қол қойып, 21 маусымда ресми газетке жарияланды. 29 маусымда Орталық үкімет акт бойынша трансформация процесі аяқталғанын және бұрынғы IT BHU-ның атауы Indian Institute of Technology (BHU) Varanasi деп өзгертілгенін мәлімдеді.

IIT (ISM) Дханбадты қайта құру және 6 жаңа IIT құру

1994 жылы профессор С. Сампат (Қанпур және Мадрас ІІТ-нің бұрынғы директоры) бастаған үкіметтік комитет ИИМ-ді ІІТ-ге айналдыру туралы ұсынысты қатты ұсынған болатын. Алайда, Үкімет бұл ұсынысқа қатысты ешқандай іс-қимыл жасамады. Бірнеше жылдан кейін, 2007-2008 жылдары, Патнадағы IIT сияқты бірнеше жаңа Үндістанның технология институттары (IIT) кампусы болмаса да құрылды, ал ISM IIT-ге айналдырылмады. Бұл 1997 жылдан бастап ИММ-де ИИТ-нің ЖЭЭ білікті студенттері (жеті ескі ИИТ және ИТ БХУ-мен бірге) қабылдап отырғанына қарамастан болды. 2012 жылдың маусым айында IT BHU-ның IIT BHU-ға айналуынан кейін, ISM-де тек IIT емес институттар болды, олар IIT JEE (қазір JEE Advanced деп аталады) білікті студенттерді өзінің әртүрлі бакалавриат және қос дипломдық бағдарламаларына қабылдады. ИИМ-ге немесе ИИТ-ге ЖЭЭ (JEE Advanced) емтиханы арқылы қабылданғаннан кейін, студентке емтиханға қайта түсуге рұқсат етілмейді, сондықтан келесі жылы ИИТ-ге түсуге болмайды (JEE Advanced емтиханының ережелері бойынша). Осыған байланысты, ҚР Үкіметі ИИМ-ге ИИТ-пен тең дәрежеде қарады. 2009 жылы ISM өзінің қаржы комитеті, атқарушы кеңес және жалпы кеңесінің мақұлдауына ие болды, ол өзінің IIT-ға айналуын ұсынды. Бұл туралы 2010 жылдың басында ҚР-ның Адам ресурстары және даму министрлігіне жіберілді. Бұдан кейін ЭДСИЛ (мемлекеттік сектордағы кәсіпорын) АҚ-ның тапсырмасы бойынша қайта құру туралы жобалық баяндама жасалды. МБМ оқытушылар қауымдастығы мен МБМ түлектер қауымдастығы 2010-11 жылдары осы түрлендіруді қолдаған қаулылар қабылдады. 2011 жылдың қыркүйек айында Жарханд үкіметі ИММ-ді жақын арада ИИТ-ке айналдыруды ұсына отырып, Үндістан үкіметіне ұсыныс жасады. 2012 жылдың 7 мамырында Жоспарлау комиссиясының Жожана бағында МБМ директоры институттың түрлі аспектілері мен оны ІІТ-ге айналдыру қажеттілігі туралы егжей-тегжейлі баяндама жасады. Отырысқа ҚР ҚДМ мүшесі Нарендра Джадав төрағалық етті. Осыған байланысты, қайта құру 12-ші бесжылдық жоспарға (2012-2017 жж.) енгізілген. 2012 жылдың маусым айында жоспарлау комиссиясы, Одақ Министрлер Кабинетінің тапсырмасы бойынша, бұл конверсияны 12-ші бесжылдық жоспар (2012-2017 жж.) кезінде және ISM-дің тау-кен және геология саласындағы негізгі құзыреттілігін сақтап қалу мүмкіндігін қамтамасыз ету үшін жасалуын ұсынды. МТМ-ді МТИ-ге айналдыру туралы ұсыныс 2012 жылдың 27 желтоқсанында премьер-министр басқарған Ұлттық даму кеңесі немесе ҰҚК-ның қабылдауынан кейін 12-ші бесжылдық жоспардың бөлігі болды. 12-ші бесжылдық жоспарда ИИТ-ға айналдыру үшін НДК таңдаған жалғыз институт болды. Соңында, ҚР Қаржы министрі А.Ж. 2015 жылғы 28 ақпанда Парламентте өткен бюджеттік баяндамасында Дханбадтағы МГММ-ді Үндістанның технология институтына (IIT) айналдыруды ұсынды. 2016 жылдың 25 мамырында премьер-министр Моди бастаған Үкімет отырысында Дханбадтың ИММ-ін IIТ-ға айналдыру туралы заң жобасы Парламентке енгізілгені мақұлданды. 2016 жылдың 25 мамырында ҚР Үкімет отырысында 6 жаңа ІІТ құру және Дханбадтың ИММ-ін толықтай ИММ-ге айналдыру туралы заң жобасы мақұлданды. 2016 жылдың 19 шілдесінде Технологиялық институттар (өзгерістер) туралы заң жобасы 2016 жылы লোকসбада енгізілді. 2016 жылдың 25 шілдесінде аталған заң жобасы Лок Сабхада еш қарсылықсыз қабылданды 2016 жылдың 2 тамызында ІІТ түзету заң жобасы 2016 (Дханбадтың ИИМ-ін Дханбадтың ИИТ-іне (ИИМ) айналдыру және Билай, Дхарвад, Гоа, Джамму, Палаккад және Тирупатиде 6 жаңа ИИТ құру) Rajya Sabha-да қабылданды. Заң жобасына 10 тамызда Үндістан президенті қол қойып, оны "Индия газетінде" жариялады.