Тарихтан маңызды оқиғалар мен күндер

1600 жылға дейінгі

509 ж.б. – Публий Валерий Публикола Сильва Арсия шайқасында құлатылған патша Люций Тарквиний Супербусты жеңгеннен кейін Рим Республикасының алғашқы жеңісін тойлайды. 293 ж. – Император Диоклетиан мен Максимиан Констанций Хлор мен Галерийді цезарьдер етіп тағайындайды. Бұл "Дүниедегі төрт билеуші" деп аталатын тетрархияның басталуы саналады. 350 ж. – Ветранио, Констанций II-нің қарындасы Константинаның ынталандыруымен өзін цезарь деп жариялайды. 834 ж. – Император Людовик Инабат Франк империясының жалғыз билеушісі ретінде қайта орналасады. 1476 ж. – Католик монархтарының әскерлері Торо шайқасында Афонсу V және ханзада Жоаоның біріккен португалдық-кастилиялық әскерлерімен шайқасады. 1562 ж. – Францияның Васси қаласында алпыс үш гугенот өлтіріледі, бұл француз дін соғыстарының басталуына себеп болды.

1601 1900

1628 жылы ақпанда Англия королі Карл I-нің жарлығымен Англияның барлық графтықтары (жағажай қалалары ғана емес) осы күнге дейін кеме салығын төлеуге міндеттелді. 1633 жылы Сэмюэль де Шамплен Кардинал Ришелье атынан Жаңа Францияның қолбасшысы лауазымына қайта тағайындалды. 1692 жылы Сара Гуд, Сара Осборн және Титуба Массачусетс штатының Салем ауылындағы жергілікті билік алдына әкелінді, осылайша Салем сиқыршылар соты деп белгілі болған сот процесі басталды. 1781 жылы АҚШ-та Конфедерация мақалалары күшіне енді. 1796 жылы Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы Батавия Республикасымен ұлттандырылды. 1805 жылы АҚШ Сенатында өткен импичмент процесінің соңында судья Сэмюэл Чейз ақталды. 1811 жылы Мысыр билеушісі Мұхаммед Әли Мамлюк әулетінің басшыларын өлтірді. 1815 жылы Наполеон Эльбадан Францияға оралды. 1836 жылы Техастың 57 қауымдастығының өкілдері Техас штатының Бразос қаласында Мексикадан тәуелсіздік алу мәселесін талқылау үшін Вашингтонға жиналды. 1845 жылы АҚШ президенті Джон Тайлер Техас Республикасын АҚШ-қа қосып алу туралы заңға қол қойды. 1867 жылы Небраска АҚШ-тың 37-ші штаты ретінде қабылданды. 1870 жылы маршал Ф. С. Лопес Серро-Кора шайқасында қаза тапты, осылайша Парагвай соғысы аяқталды. 1871 жылы Франко-пруссия соғысы кезінде Париж қамалы аяқталғаннан кейін Пруссияның жеңімпаз армиясы Францияның Париж қаласынан шеру тартты. 1872 жылы Йеллоустоун ұлттық паркі әлемдегі алғашқы ұлттық парк ретінде құрылды. 1893 жылы электр инженері Никола Тесла Миссури штатының Сент-Луис қаласында радионың алғашқы халыққа көрсетілген демонстрациясын жасады. 1896 жылы Адва шайқасы: Эфиопия армиясы итальяндық күштерді жеңіп, Бірінші итало-эфиопия соғысын аяқтады. 1896 жылы Анри Беккерель радиоактивті ыдырауды ашты.

1901 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1901 – Австралия әскері құрылды. 1910 – АҚШ тарихындағы ең қасіретті қар көшкіні Вашингтон штатының солтүстік-шығысындағы Кинг округінде «Ұлы Солтүстік» темір жолының пойзын көміп, 96 адамның қаза табуына себеп болды. 1914 – Қытай Дүниежүзілік пошта одағына қосылды. 1917 – Циммерманн телеграммасы АҚШ үкіметінің шифрланбаған мәтіні жарияланғаннан кейін АҚШ-тың барлық газеттерінде қайта басылды. 1919 – 1-наурыз қозғалысы Кореяда жапондық үстемдік кезінде басталды. 1921 – Уорвик Армстронг капитаны болған Австралия крикет командасы «Пепел» турнирін таза жеңіспен аяқтаған алғашқы команда болды, бұл 86 жыл бойы қайталанбады. 1921 – Петроградта кеңейтілген бостандық талаптарымен өткен жаппай наразылықтардан кейін Кронштадт көтерілісі басталды, теңізшілер мен азаматтар большевиктерге қарсы қару қолға алды. 1932 – Авиатор Чарльз Линдбергтің 20 айлық ұлы Чарльз кентай Нью-Джерси штатының Ист-Эмвелл қаласындағы үйінен ұрланды. Оның денесі 12 мамырға дейін табылған жоқ. 1939 – Жапон императорлық армиясының Осака қаласындағы Хиракатадағы оқ-дәрі қоймасы жарылып, 94 адам қаза тапты. 1941 – Екінші дүниежүзілік соғыс: Болгария Осі державаларымен одақтасып, Үшжақты келісімге қол қойды. 1942 – Екінші дүниежүзілік соғыс: Жапон әскерлері Голландиялық Шығыс Индияның басты аралы Яваға Мерак және Бантен шығанағында (Бантен), Эретан Веттан (Индрамаю) және Краган (Рембанг) жерінде десант түсірді. 1946 – Англия банкі мемлекеттендірілді. 1947 – Халықаралық валюта қоры қаржылық операцияларын бастады. 1950 – Қырық жылдық соғыс: Клаус Фукс Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады, құпия атом бомбасы туралы деректерді жариялады деп айыпталды. 1953 – Кеңес Одағының премьер-министрі Иосиф Сталин инсульт алды және төрт күннен кейін қайтыс болды. 1954 – Ядролық қару сынағы: Тынық мұхитындағы Бикини атоллінде 15 мегатондық сутекті бомба «Касл Браво» жарылып, АҚШ жасаған ең ауыр радиоактивті ластануға әкелді. 1954 – Пуэрто-Риконың қарулы ұлтшылдары АҚШ Капитолийіне шабуыл жасап, бес конгрессменді жарақаттады. 1956 – Халықаралық әуе көлігі қауымдастығы Халықаралық азаматтық авиация ұйымы үшін радиотелефония әліпбиінің жобасын аяқтады. 1956 – Шығыс Германияның Ұлттық халық армиясы құрылды. 1958 – Сэмюэл Альфонс Стрич сенім таратудың пропрефекті болып тағайындалды, осылайша Рим Куриясының алғашқы АҚШ мүшесі атанды. 1961 – Уганда өзін-өзі басқаруға ие болды және алғашқы сайлауын өткізді. 1962 – «Американ Эйрлайнз» авиакомпаниясының 1-ші рейсі Нью-Йорктегі Ямайка шығанағына құлап, 95 адам қаза тапты. 1964 – Вильяррика жанартауы стромболиялық жарылыс бастады, нәтижесінде Конарипе қаласының жартысы қиратылған лахарлар пайда болды. 1964 – «Paradise Airlines» авиакомпаниясының 901A рейсі Невада штатының Тахо көліне жақын жерде апатқа ұшырап, 85 адам қаза тапты. 1966 – «Венера-3» советтік ғарыш зонды Венераға құлап, басқа планетаның бетіне қонған алғашқы ғарыш кемесі болды. 1966 – Сирияда Баас партиясы билікті басып алды. 1971 – Пәкістан президенті Яхья Хан ұлттық ассамблеяның кезекті сессиясын белгісіз мерзімге кейінге қалдырды, бұл Шығыс Пәкістанда жаппай азаматтық мойынсұнбаушылыққа әкелді. 1973 – «Қара қыркүйек» Суданның Хартум қаласындағы Сауд Арабиясының елшілігіне шабуыл жасап, үш батыс тұтқынын өлтірді. 1974 – Уотергейт жанжалы: Жеті адам Уотергейт қақтығысындағы рөлі үшін айыпталып, әділетке кедергі келтіруде айыпталды. 1981 – Уақытша Ирландиялық республикалық армия мүшесі Бобби Сэндс HM түрмесіндегі Maze-де аштық ұрысын бастады. 1990 – Стив Джексон Ойындарына АҚШ құпия қызметі шабуыл жасады, бұл кейіннен Electronic Frontier Foundation құрылуына себеп болды. 1991 – Иракта Саддам Хусейнге қарсы көтерілістер басталды, нәтижесінде 25 000-нан астам адам, көбінесе бейбіт тұрғындар қаза тапты. 1992 – Босния және Герцеговина Югославия Социалистік Федеративтік Республикасынан тәуелсіздігін жариялады. 1998 – «Титаник» әлемдік кассада 1 миллиард доллардан асып түскен алғашқы фильм болды. 2002 – АҚШ-тың Ауғанстанға басып кіруі: Ауғанстанның шығысында «Анаконда» операциясы басталды. 2002 – «Envisat» экологиялық спутнигі «Ariane 5» зымыранымен ұшырылып, Жер орбитасына жетті, ол сол кездегі ең үлкен жүк болды, ұзындығы 10,5 м және диаметрі 4,57 м. 2003 – АҚШ Кеден қызметі мен АҚШ құпия қызметінің басқаруы АҚШ Ішкі қауіпсіздік департаментіне көшті. 2005 – «Roper v. Simmons» ісінде АҚШ Жоғарғы Соты кез келген қылмыс үшін сотталған жасөспірімдерді өлім жазасына кесу конституцияға қайшы екенін мәлімдеді. 2006 – Ағылшын тіліндегі «Википедия» 1 миллионнан астам мақалаға жетті, оның соңғысы – Jordanhill теміржол станциясы. 2007 – Оңтүстік АҚШ-тағы құйынды дауылдар салдарынан кемінде 20 адам қаза тапты, оның ішінде Enterprise High School-дағы сегіз адам. 2008 – Армения полициясы президент сайлауының әлдеқайда бұрмаланғанына наразылық білдірген бейбіт митингке қатысушылармен қақтығысқа түсті, нәтижесінде он адам қаза тапты. 2014 – Қытайдың Куньмин теміржол станциясындағы жаппай пышақтау салдарынан 35 адам қаза тауып, 143 адам жарақаттанды.

1901 – The Australian Army is formed. 1910 – The deadliest avalanche in United States history buries a Great Northern Railway train in northeastern King County, Washington, killing 96 people. 1914 – China joins the Universal Postal Union. 1917 – The Zimmermann Telegram is reprinted in newspapers across the United States after the U. S. government releases its unencrypted text. 1919 – March 1st Movement begins in Korea under Japanese rule. 1921 – The Australian cricket team captained by Warwick Armstrong becomes the first team to complete a whitewash of The Ashes, something that would not be repeated for 86 years. 1921 – Following mass protests in Petrograd demanding greater freedom in the RSFSR, the Kronstadt rebellion begins, with sailors and citizens taking up arms against the Bolsheviks. 1932 – Aviator Charles Lindbergh's 20 month old son Charles Jr is kidnapped from his home in East Amwell, New Jersey. His body would not be found until May 12. 1939 – An Imperial Japanese Army ammunition dump explodes at Hirakata, Osaka, Japan, killing 94. 1941 – World War II: Bulgaria signs the Tripartite Pact, allying itself with the Axis powers. 1942 – World War II: Japanese forces land on Java, the main island of the Dutch East Indies, at Merak and Banten Bay (Banten), Eretan Wetan (Indramayu) and Kragan (Rembang). 1946 – The Bank of England is nationalised. 1947 – The International Monetary Fund begins financial operations. 1950 – Cold War: Klaus Fuchs is convicted of spying for the Soviet Union by disclosing top secret atomic bomb data. 1953 – Soviet Premier Joseph Stalin suffers a stroke and collapses; he dies four days later. 1954 – Nuclear weapons testing: The Castle Bravo, a 15 megaton hydrogen bomb, is detonated on Bikini Atoll in the Pacific Ocean, resulting in the worst radioactive contamination ever caused by the United States. 1954 – Armed Puerto Rican nationalists attack the United States Capitol building, injuring five Representatives. 1956 – The International Air Transport Association finalizes a draft of the Radiotelephony spelling alphabet for the International Civil Aviation Organization. 1956 – Formation of the East German Nationale Volksarmee. 1958 – Samuel Alphonsus Stritch is appointed Pro Prefect of the Propagation of Faith and thus becomes the first U. S. member of the Roman Curia. 1961 – Uganda becomes self governing and holds its first elections. 1962 – American Airlines Flight 1 crashes into Jamaica Bay in New York, killing 95. 1964 – Villarrica Volcano begins a strombolian eruption causing lahars that destroy half of the town of Coñaripe. 1964 – Paradise Airlines Flight 901A crashes near Lake Tahoe, Nevada, killing 85. 1966 – Venera 3 Soviet space probe crashes on Venus becoming the first spacecraft to land on another planet's surface. 1966 – The Ba'ath Party takes power in Syria. 1971 – President of Pakistan Yahya Khan indefinitely postpones the pending national assembly session, precipitating massive civil disobedience in East Pakistan. 1973 – Black September storms the Saudi embassy in Khartoum, Sudan, resulting in the assassination of three Western hostages. 1974 – Watergate scandal: Seven are indicted for their role in the Watergate break in and charged with conspiracy to obstruct justice. 1981 – Provisional Irish Republican Army member Bobby Sands begins his hunger strike in HM Prison Maze. 1990 – Steve Jackson Games is raided by the United States Secret Service, prompting the later formation of the Electronic Frontier Foundation. 1991 – Uprisings against Saddam Hussein begin in Iraq, leading to the deaths of more than 25,000 people, mostly civilians. 1992 – Bosnia and Herzegovina declares its independence from Socialist Federal Republic of Yugoslavia. 1998 – Titanic became the first film to gross over $1 billion worldwide. 2002 – U. S. invasion of Afghanistan: Operation Anaconda begins in eastern Afghanistan. 2002 – The Envisat environmental satellite successfully launches aboard an Ariane 5 rocket to reach an orbit of above the Earth, which was the then largest payload at 10.5 m long and with a diameter of 4.57 m.
2003 – Management of the United States Customs Service and the United States Secret Service move to the United States Department of Homeland Security. 2005 – In Roper v. Simmons, the U. S. Supreme Court rules that the execution of juveniles found guilty of any crime is unconstitutional. 2006 – English language Wikipedia reaches its one millionth article, Jordanhill railway station. 2007 – Tornadoes break out across the southern United States, killing at least 20 people, including eight at Enterprise High School. 2008 – The Armenian police clash with peaceful opposition rally protesting against allegedly fraudulent presidential elections, as a result ten people are killed. 2014 – Thirty five people are killed and 143 injured in a mass stabbing at Kunming Railway Station in China.

1600 жылға дейінгі

1105 – Леон және Кастилия королі Альфонсо VII (1157 ж.ө.)
1389 – Флоренциялық Антонинус, итальян архиепископы және әулие (1459 ж.ө.)
1432 – Коимбралық Изабелла (1455 ж.ө.)
1456 – Венгрияның Владислав II (1516 ж.ө.)
1547 – Рудольф Гоклениус, неміс философы және лексикограф (1628 ж.ө.)
1554 – Уильям Стаффорд, ағылшын сарай адамы және қастандық жасаушы (1612 ж.ө.)
1577 – Ричард Уэстон, Портлендтің 1-ші графы (1635 ж.ө.)
1597 – Жан Шарль делла Фейль, фламанд ділмұғалымы және математик (1652 ж.ө.)

1601 1900

1611 – Джон Пелл, ағылшын математигі және лингвисті (d. 1685)
1629 – Абрахам Тениерс, фламанд суретшісі (d. 1670)
1647 – Джон де Брито, португал иезуит миссионері және шейіт (d. 1693)
1657 – Самуэль Веренфельс, швейцар теологы және жазушы (d. 1740)
1683 – Цаньян Гьяцо, алтыншы Далай Лама (d. 1706)
1683 – Ансбахтың Каролинасы, британдық патшайымы және регент (d. 1737)
1724 – Мануэль до Сенакуло, португал дін қызметкері және антиквар (d. 1814)
1732 – Уильям Кушинг, американ заңгері және судьясы (d. 1810)
1760 – Франсуа Бюзо, француз заңгері және саяхатшысы (d. 1794)
1769 – Франсуа Северин Марсо Дегравьер, француз генералы (d. 1796)
1807 – Уилфорд Вудруфф, американ діни қайраткері, Иса Масихтың соңғы күнді қауымдастығының 4-президенті (d. 1898)
1810 – Фредерик Шопен, поляк пианисті және композиторы (d. 1849)
1812 – Огастус Пьюгин, ағылшын сәулетшісі, Вестминстер сарайын бірлесіп жобалаған (d. 1852)
1817 – Джованни Дупре, итальян мүсіншісі және педагогы (d. 1882)
1821 – Йозеф Хуберт Рейнкенс, неміс епископы және ғалымы (d. 1896)
1835 – Филипп Фиш, ағылшын-австралиялық саяхатшысы, Тасманияның 12-премьер-министрі (d. 1919)
1837 – Уильям Дин Хауэллс, американ романисі, драматургі және сыншысы (d. 1920)
1842 – Николаос Гизис, грек суретшісі және ғалымы (d. 1901)
1848 – Огастус Сент-Годенс, ирландия-американ мүсіншісі және педагогы (d. 1907)
1852 – Теофиль Делькассе, француз саяхатшысы, Францияның Сыртқы істер министрі (d. 1923)
1863 – Александр Головин, орыс суретшісі және декораторы (d. 1930)
1870 – Э.М. Антониади, грек-француз астрономы және ғалымы (d. 1944)
1876 – Анри де Байе Латур, бельгиялық кәсіпкер (d. 1942)
1880 – Литтон Стрейчи, британ жазушысы және сыншысы (d. 1932)
1886 – Оскар Кокошка, австриялық-швейцар суретшісі, ақыны және драматургі (d. 1980)
1888 – Эварт Астилл, ағылшын крикетшісі және бильярд ойыншысы (d. 1948)
1888 – Фанни Уолден, ағылшын крикетшісі және төрешісі, халықаралық футболшы (d. 1949)
1889 – Тетсуро Вацудзи, жапон тарихшысы және философы (d. 1960)
1890 – Тереза Бернштейн, поляк-американ суретшісі және жазушысы (d. 2002)
1891 – Ральф Хитц, австриялық-американ қонақ үй иесі (d. 1940)
1892 – Рюносуке Акутагава, жапон жазушысы және педагогы (d. 1927)
1893 – Мерседес де Акоста, американ жазушысы, ақыны және драматургі (d. 1968)
1896 – Димитри Митропулос, грек пианистісі, композиторы және дирижері (d. 1960)
1896 – Мориц Зелер, неміс драматургі және продюсері (d. 1942)
1899 – Эрих фон дем Бах Зелевски, неміс SS офицері (d. 1972)
1900 – Базил Бантинг, британ ақыны (d. 1985)

1611 – John Pell, English mathematician and linguist (d. 1685)
1629 – Abraham Teniers, Flemish painter (d. 1670)
1647 – John de Brito, Portuguese Jesuit missionary and martyr (d. 1693)
1657 – Samuel Werenfels, Swiss theologian and author (d. 1740)
1683 – Tsangyang Gyatso, sixth Dalai Lama (d. 1706)
1683 – Caroline of Ansbach, British queen and regent (d. 1737)
1724 – Manuel do Cenáculo, Portuguese prelate and antiquarian (d. 1814)
1732 – William Cushing, American lawyer and judge (d. 1810)
1760 – François Buzot, French lawyer and politician (d. 1794)
1769 – François Séverin Marceau Desgraviers, French general (d. 1796)
1807 – Wilford Woodruff, American religious leader, 4th President of The Church of Jesus Christ of Latter day Saints (d. 1898)
1810 – Frédéric Chopin, Polish pianist and composer (d. 1849)
1812 – Augustus Pugin, English architect, co designed the Palace of Westminster (d. 1852)
1817 – Giovanni Duprè, Italian sculptor and educator (d. 1882)
1821 – Joseph Hubert Reinkens, German bishop and academic (d. 1896)
1835 – Philip Fysh, English Australian politician, 12th Premier of Tasmania (d. 1919)
1837 – William Dean Howells, American novelist, playwright, and critic (d. 1920)
1842 – Nikolaos Gyzis, Greek painter and academic (d. 1901)
1848 – Augustus Saint Gaudens, Irish American sculptor and academic (d. 1907)
1852 – Théophile Delcassé, French politician, French Minister of Foreign Affairs (d. 1923)
1863 – Alexander Golovin, Russian painter and set designer (d. 1930)
1870 – E. M. Antoniadi, Greek French astronomer and academic (d. 1944)
1876 – Henri de Baillet Latour, Belgian businessman (d. 1942)
1880 – Lytton Strachey, British writer and critic (d. 1932)
1886 – Oskar Kokoschka, Austrian Swiss painter, poet, and playwright (d. 1980)
1888 – Ewart Astill, English cricketer and billiards player (d. 1948)
1888 – Fanny Walden, English cricketer and umpire, international footballer (d. 1949)
1889 – Tetsuro Watsuji, Japanese historian and philosopher (d. 1960)
1890 – Theresa Bernstein, Polish American painter and author (d. 2002)
1891 – Ralph Hitz, Austrian American hotelier (d. 1940)
1892 – Ryūnosuke Akutagawa, Japanese author and educator (d. 1927)
1893 – Mercedes de Acosta, American author, poet, and playwright (d. 1968)
1896 – Dimitri Mitropoulos, Greek pianist, composer, and conductor (d. 1960)
1896 – Moriz Seeler, German playwright and producer (d. 1942)
1899 – Erich von dem Bach Zelewski, German SS officer (d. 1972)
1900 – Basil Bunting, British poet (d. 1985)

1601 1900

1620 – Томас Кампион, ағылшын ақыны және композиторы (ту. 1567)
1633 – Джордж Герберт, ағылшын ақыны және ораторы (ту. 1593)
1643 – Джироламо Фрескобальди, итальяндық клавишашы және композиторы (ту. 1583)
1661 – Ричард Зух, ағылшын судьясы және саясаткері (ту. 1590)
1697 – Франческо Реди, итальяндық дәрігер және ақын (ту. 1626)
1734 – Роджер Норт, ағылшын заңгері және жазушы (ту. 1653)
1768 – Герман Самуэль Реймарус, неміс философы және жазушысы (ту. 1694)
1773 – Луиджи Ванвителли, итальяндық сәулетші, Казерта сарайын жобалаған (ту. 1700)
1792 – Леопольд II, Киелі Рим императоры (ту. 1747)
1792 – Анджело Эмо, Венеция адмиралы және мемлекет қайраткері (ту. 1731)
1841 – Клод Виктор Перрин, Беллуно графы, француз генералы және саясаткері, Францияның қорғаныс министрі (ту. 1764)
1862 – Питер Барлоу, ағылшын математигі және физигі (ту. 1776)
1875 – Тристан Корбиер, француз ақыны және педагогы (ту. 1845)
1882 – Теодор Кулак, неміс пианиношысы, композиторы және педагогы (ту. 1818)
1884 – Исаак Тодхантер, ағылшын математигі және ғалымы (ту. 1820)
1889 – Уильям Генри Монк, ағылшын органшы және композиторы (ту. 1823)