Кіріспе

The 13th Floor Elevators – американдық рок-тобы. Остин, Техас, АҚШ-та гитарист және вокалист Роки Эриксон, электро-құмырашы Томми Холл және гитарист Стейси Сазерленд құрған американдық психоделикалық тобы. Топ 1965 жылдан 1969 жылға дейін бірге болды және сол кезеңде International Artists лейблі үшін төрт альбом және жеті сингл шығарды. The Elevators өз музыкасын психоделикалық рок деп атаған алғашқы топ болды, бұл терминді алғаш рет 1966 жылдың қаңтарында олардың визиткасында пайда болды. 2005 жылғы «You're Gonna Miss Me» деректі фильмінде Томми Холл «психоделикалық рок» терминін ойлап тапқандығы айтылады. Олардың қазіргі заманғы ықпалын 1960 жылдардағы музыканттар, мысалы ZZ Top тобының Билли Гиббонс, Big Brother and the Holding Company тобының Питер Альбин және Zakary Thaks тобының Крис Герниоттис мойындады. 13th Floor Elevators-тің «You're Gonna Miss Me» атты тұңғыш синглі 1966 жылы Billboard тізімінде 55-орынға ие болды және 1972 жылғы «Nuggets: Original Artyfacts from the First Psychedelic Era, 1965–1968» жинағына енді. Телевизия панк-рок тобы 1970-ші жылдардың ортасында «Fire Engine» әнін тікелей орындады. 1980 және 1990 жылдары 13th Floor Elevators Primal Scream, The Shamen, Lime Spiders, The Jesus and Mary Chain және Spacemen 3 сияқты топтарға әсер етті, олардың барлығы олардың әндерін каверледі, сондай-ақ 14 Iced Bears тобы өздерінің «Beautiful Child» синглінде электро-құмыраны пайдаланды, ал The Black Angels тобы «Sunday Afternoon» әнінде. 2009 жылы International Artists «Sign of the 3 Eyed Men» атты он дискілік жинақты шығарды, оған түпнұсқа альбомдардың моно және жаңа, баламалы, стерео үндеулері, сонымен қатар бұрын жарияланбаған материалдың екі альбомы және көптеген сирек тікелей жазбалар кірді.

Құрылу

1965 жылдың желтоқсанында The 13th Floor Elevators жергілікті Остин музыкалық аренасында пайда болды. Томи Холл топ мүшелерін біріктіруде маңызды рөл атқарды және лирик ретінде, сондай-ақ электрлік құмырамен ойнаушы ретінде топқа қосылды. Топтың аты барабаншы Джон Айк Уолтонның "Elevators" деген атты қолдану ұсынысынан туындады. Клементин Холл "13-ші қабат" деген сөзді қосты. АҚШ-тағы көптеген биік ғимараттарда 13-ші қабат белгіленбегені белгілі болды, сонымен қатар "М" әрпі (марихуананы білдіретін) алфавиттің он үшінші әрпі екені айтылды. 1967 жылдың басында Техасқа оралғаннан кейін, олар "Levitation" атты екінші синглын шығарды және Остин, Хьюстон және Техастың басқа қалаларында тікелей ойнауды жалғастырды. 1967 жылдың қараша айында топ "Easter Everywhere" атты екінші альбомын шығарды. Альбомда Боб Диланның "It's All Over Now, Baby Blue" әнінің кавер нұсқасы бар. 1967 жыл шамасында Эриксон болашақ культ музыканты Таунс Ван Зандтпен бірге тұрды. Эриксон оның бас гитарашы болғанына қарамастан, бас гитарамен "Elevators" тобына қосылуын талап етті, бірақ Холл оны сынақтан өткізгенімен қабылдамады.

1968-1969: Орман бұқасы және бөліну

Топ ұлттық табысын қайталай алмаса да, Техас рок-музыкасы сахнасындағы күшті күйін сақтап қалды. Крис Герниоттис, Zakary Thaks тобының бұрынғы жетекші әншісі, Elevators тобының аймақтық сахнадағы басқа топтардан қалай ерекшеленгенін және 1960 жылдардың соңында оларға ықпал етуін бірнеше рет айтқан. "Slip Inside This House" трекі жергілікті деңгейде танымал болғаннан кейін, 1968 жылдың басында өңделген нұсқасы сингл ретінде жарық көрді және Хьюстон радиосында жиі ойнатылды. Осы уақытта Elevators тобы бас гитаршысы Дэн Галиндодан айырылып, ол International Artists тобының тағы бір тобы – Rubiayat құрамына кірді. 1968 жылдың жазында топтың бұрынғы бассисті Ронни Лезерман оралғанға дейін Дьюк Дэвис Галиндоның орнын уақытша басты. Texas underground музыка журналы Mother No. 3-те жарияланған ұзақ сұхбатта және мақалада көрсетілгендей, топ 1968 жылдың көктемінде жаңа альбомымен жұмыс істеді, ол бастапқыда Beauty and the Beast деп аталатын. Алайда, тұрақсыз құрам және психоделикалық әсердегі Томми Холл мен психикалық тұрғыдан осал Роки Эриксонның күрт мінез-құлқының өзгеруі салдарынан бұл жазбалардан көп нәрсе шыққан жоқ. Концерттер алғашқы қуатын жоғалтты және көбінесе топ жетекші әнші Эриксонсыз өнер танытты, себебі ол сол кезде ауруханада үнемі ем алып тұрды. "Нағыз" Elevators тобының соңғы концерті 1968 жылдың сәуір айында өтті.

International Artists 1968 жылдың тамызында Live LP шығарды, ол көбінесе 1966 жылға дейінгі ескі демо жазбалары мен студиядан сыртқы материалдардан тұрды, сондай-ақ жалған қол соққылар мен көрерменнің шуы қосылды. Бұл San Francisco қаласына барып, Big Brother and the Holding Company тобына қосылғанға дейін болды. Есірткінің шамадан тыс қолданылуы және осыған байланысты құқықтық мәселелер топты үнемі дүрбелеңге ұшыратты, бұл мүшелеріне физикалық және психикалық жағынан зиян келтірді. Elevators тобының ерекше дыбысының бір бөлігі Томми Холлдың инновациялық электрлік құмырасынан туындады. Құмыраға микрофон қойылып, үрленген кезде ол минималог пен куика барабанының арасындағы дыбысқа ұқсас болды. Дәстүрлі музыкалық құмыраны ойнау техникасынан айырмашылығы, Холл құмыраға үрлеп туба сияқты дыбыс шығарған жоқ. Оның орнына, ол музыкалық фразаларды құмыраның аузына айтты, құмыраны дауысының эхосы мен бұрмалануын жасау үшін пайдаланды. Концерттерде ол микрофонды құмыраның аузына ұстады, бірақ "Easter Everywhere" альбомын жазғанда, жазба инженері дыбысты күшейту үшін микрофонды құмыраның ішіне орналастырды. Томми Холлдың ықпалымен топ көбінесе тікелей концерттерін және альбомдарын LSD әсерімен жазып, өмір салтын және музыкасын психоделикалық тәжірибеге негіздеді. Интеллектуалдық және эзотерикалық ықпалдар олардың жұмысын қалыптастыруға көмектесті, онда Гурджиевтің, Альфред Корзибскийдің Жалпы семантикасы, Тимоти Лиридің психоделикалық философиясы және Тантралық медитацияның іздері бар.

Роки Эриксон

Есірткіге қатысты айыптауларға жауап ретінде ақыл-есі дұрыс емес екенін мәлімдегеннен кейін – оны бір граммтан да аз марихуанасы үшін ұстаған – Роки Эриксон 1969 жылы психиатриялық ауруханаға жатқызылды. AllMusic-тен Джейсон Анкени Эриксонның үш жарым жылдық ем алу кезеңінде алған емдері оның кейінгі психикалық мәселелеріне себеп болуы мүмкін деп жазды. Осы кезде Elevators тобы тарап кеткен еді, бірақ жергілікті промоутерлер мен олардың дистрибьюторы International Artists тобының атын сақтап қалуға тырысты. Эриксон менеджменттің оның тұрақсыздығын пайдаланып, оны музыкасынан ешқандай бақылау немесе пайда көре алмайтын келісімшарттарға тартуының салдарынан жеке карьерасын жасауға тырысты. 1980-жылдары көбінесе назардан тыс қалғаннан кейін, Эриксон 1990-жылдары музыкаға бірте-бірте оралды, әсіресе ZZ Top, The Jesus and Mary Chain және R.E.M. тобының мүшелерінен құралған, Эриксонның немесе Elevators тобының ықпалымен шабыттанған Where the Pyramid Meets the Eye атты құрмет альбомы шыққанда. Ол Butthole Surfers тобының King Coffey-іне тиесілі Trance Syndicate лейблі үшін "All That May Do My Rhyme" әнін жазды, ол Эриксонға музыкасы үшін алғаш рет авторлық төлем алғанын айтты. 2001 жылға қарай Эриксонның ағасы Самнер музыканттың күтіміне ие болды және оған жақсы психологиялық көмек алуға, денсаулығын қалпына келтіруге және оның өткен шарттарын түсініп, музыкасы үшін көбірек авторлық төлемдер алуға көмектесетін заңгерлермен байланысуға көмектесті. Оның Elevators тобынан кейінгі 43 әнінен тұратын I Have Always Been Here Before жинағы 2005 жылы жарық көрді, ал Эриксон жинақтың толық авторлық төлемін алады. 2010 жылы ол инди-рок тобы Okkervil River-мен бірлесіп True Love Cast Out All Evil атты студиялық альбомын шығарды. Эриксон 2019 жылдың 31 мамырында Остин қаласында қайтыс болды.

Стейси Сазерленд

Стейси Сазерленд өзінің "Ice" тобын құрды, ол тек Хьюстон қаласында ғана концерттер берді және ешқандай материал жазбаға қалдырмады. 1969 жылы героинге тәуелділікпен күрескеннен кейін, ол Техас штатында есірткі қылмысы бойынша түрмеге қамалды, бұл бірнеше жыл бойы заңмен есірткіге байланысты туындаған мәселелердің нәтижесі болды. Түрмеден босатылған соң Сазерленд көп іше бастады. Ол 1970 жылдар бойында ара-арасында музыкамен шұғылдана берді, кейде "The Elevators" тобының бұрынғы мүшелерімен бірге. Сазерленд 1978 жылдың 24 тамызында әйелі "Бунни" үй дау кезінде атып өлтірді.

Дэнни Галиндо

Дэнни Галиндо 1970-ші жылдары Техас штатының Остин қаласында Джимми Воганның (Стиви Рейдің үлкен ағасы) Storm тобында бас-гитарада ойнады. Ол 2001 жылы гепатит С салдарынан қайтыс болды.

Дэнни Томас

Денни Томас 1968 жылы 13-ші қабаттағы лифттер тобынан шығып, блюз гитарисі Лайтнин Хопкинспен бірге өнер көрсетуге шақырылды. Техастан шығып, Солтүстік Каролинаға оралғаннан кейін 1970 жылдан 1997 жылға дейін келесі топтармен бірге ойнады: Лу Карри тобы, Догмид, Артур "Гитара Буги" Смит және Бесси Мейдің арманы. Осы жылдары ол өзінің Gophers, Inc. деп аталатын жеделхат тасымалдау компаниясын иеленді. Оған дейін Каролинас медициналық орталығында (бұрынғы Шарлотта мемориалдық ауруханасы) бухгалтер болып жұмыс істеген. Қазір әйелі Хуанетпен бірге Солтүстік Каролина штатының Шарлотта қаласында тұрады. Олардың екі қызы бар: Кристина Хуанет Томас Дэвис және Тиффани Джоан Томас Джонсон, сондай-ақ қорқынышты әдебиет жазатын ұлы Джейсон В. Брок.

Бени Турман

Бени Турман көптеген басқа топтарға қосылды, ең танымалдарының бірі Пауэлл Сент-Джонмен бірге Mother Earth тобы болды, ал 1970-ші жылдары Plum Nelly тобымен бірге ойнады. Турман 2008 жылдың 22 маусымында 65 жасында дүние салды.

Томи Холл

Томми Холл қазіргі уақытта Сан-Францисконың орталық бөлігінде тұрады. 1980 жылдары ол Техас штатының маргиналды музыканты Джендек екені туралы әңгімелер тарады, бірақ бұл кейіннен жоққа шығарылды. 1970 жылдары ол Саентологияның сергек жақтасы болды. Ол сұхбат берушілерге енді музыкаға қызығушылық танытпайтынын, өзін музыкант деп санамайтынын және "Мен көп бұрын өз дауысымды жоғалттым" деді.

Ронни Лезерман

Басист Лезерман Техас штатының Керрвилл қаласында тұрады, онда ол кейде жергілікті топтармен және әріптесі, "Elevator" Джон Айк Уолтонмен бірге ойнайды.

Джон Айк Уолтон

Барабаншы Уолтон да Лезерман сияқты, Техас штатындағы Керрвилл туған қаласына қайтып қоныстанды.

Қайта жиналулар мен құрмет көрсетулер

Elevators-қа арналған немесе олармен байланысты әртүрлі топтар бар, мысалы, Джон Айк Уолтонның жаңғыруы, құрамында Джон Айк Уолтон мен Фред Митчим, Фред Митчим қатысқан Томи Холл кестесі және Элис Роза тобының мүшелерінен құралған Acid Tomb. Эриксонның кіші інісі Самнер Эриксон өзінің Texcentrics тобымен көптеген Elevators әндерін орындайды. Топ 1969 жылы тарағаннан кейін бірнеше ішінара қайта қосылулар болды. Сазерленд пен Лезерман 1977 жылғы 28 сәуірде Техас штатының Инграм қаласындағы Ol' Dog Saloon клубында 13 Floor Elevator әндерін орындады. 1984 жылы Остин қаласындағы Liberty Lunch клубында тағы бір ішінара қайта қосылу өтті, онда Роки Джон Айк Уолтон барабанда, Ронни Лезерман бас-гитарада орындады, ал Сазерлендтің орнын гитарист Грег Форест басты. Томми Холл қатыспады. 2015 жылдың 10 мамырында топ мүшелері (Эриксон, Холл, Лезерман және Уолтон) психоделикалық музыка фестивалінде (Levitation 2015) 50 жылдық мерекелік концертке қатысты. Стейси Сазерлендтің гитарадағы міндеттерін Фред Митчим мен Эли Саутард орындады.