1979 жылғы қазақ әдебиеті: негізгі оқиғалар, жаңа есімдер мен көрнекті туындылар. Қазақ поэзиясы мен прозасының дамуы, тарихи контексті мен әдебиеттік тенденциялары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1979 - 1980 - 1981
1 9 7 9 - 1 9 8 0 - 1 9 8 1
Қаңтар
4 қаңтар – АҚШ президенті Джимми Картер Еуропалық комиссияның қолдауымен КСРО-ға астық эмбаргосын жариялайды. 6 қаңтар – Глобалдық позициялау жүйесінің уақыт санауы 00:00 UTC-де басталады. 9 қаңтар – Сауд Арабиясында 63 исламшыл бүлікші 1979 жылғы қарашада Меккедегі Ұлы мешітті қоршауға қатысқандары үшін өлім жазасына кесілді. 14 қаңтар – Конгресс (I) партиясының жетекшісі Индира Ганди Үндістан премьер-министрі лауазымына қайта оралды. 20 қаңтар – Колумбияның Синселехо қаласында Corralejas торы құлап, кем дегенде 200 адам қаза тапты. 21 қаңтар – Лондон алтын бағасы бір трой унциясына 843 долларға жетті (2020 жылы инфляцияға байланысты 2249,50 доллар). 22 қаңтар – Кеңес ғалымы және адам құқықтарын қорғаушы Андрей Сахаров Мәскеуде тұтқындалды. 26 қаңтар – Израиль мен Египет дипломатиялық қарым-қатынас орнатты. 27 қаңтар – «Канадалық операция»: АҚШ-тың алты дипломаты канадалықтар кейпінде Тегераннан (Иран) Swissair рейсімен Цюрихке (Швейцария) қашып құтылуға қол жеткізді. 31 қаңтар – Гватемаладағы Испания елшілігі өртенді: Гватемаладағы Испания елшілігіне шабуыл жасалып, өртеліп, 36 адам қаза тапты. АҚШ-та бұл оқиға «Испанияның Тегераны» деп аталды.
January 4 – U. S. President Jimmy Carter proclaims a grain embargo against the USSR with the support of the European Commission. January 6 – Global Positioning System time epoch begins at 00:00 UTC. January 9 – In Saudi Arabia, 63 Islamist insurgents are beheaded for their part in the siege of the Great Mosque in Mecca in November 1979. January 14 – Congress (I) party leader, Indira Gandhi returns to power as the Prime Minister of India. January 20 – At least 200 people are killed when the Corralejas Bullring collapses at Sincelejo, Colombia. January 21 – The London Gold Fixing hits its highest price ever of $843 per troy ounce ($2,249.50 in 2020 when adjusted for inflation). January 22 – Andrei Sakharov, Soviet scientist and human rights activist, is arrested in Moscow. January 26 – Israel and Egypt establish diplomatic relations. January 27 – Canadian Caper: Six United States diplomats, posing as Canadians, manage to escape from Tehran, Iran, as they board a flight to Zürich, Switzerland, on Swissair. January 31 – Burning of the Spanish Embassy in Guatemala: The Spanish Embassy in Guatemala is invaded and set on fire, killing 36 people. In the United States, it is dubbed "Spain's own Tehran".
Ақпан
2 ақпан – Абскам: ФБР қызметкерлері АҚШ Конгресінің мүшелерін жасырын операцияда нысанаға алады. 2–3 ақпан – Нью-Мексико штатының түрмесінде дүрбелең орын алып, 33 тұтқын қаза тауып, 100-ден астам тұтқын жарақаттанады. 4 ақпан – Аболхасан Банисадр 25 қаңтарда өткен президент сайлауында жеңіске жетіп, Иранның бірінші президенті болып ант қабылдады. 13 ақпан – 1980 жылғы қысқы Олимпиада ойындары Нью-Йорк штатының Лейк-Плэсид қаласында ашылды. 15 ақпан – Вануатуда Джон Фрумның жүк культінің ізбасарлары Тана аралында Тафея мемлекеті деп бөлінуді жариялады. 16 ақпан – Солтүстік Африка мен Батыс Азияда толық күн тұтылуы байқалды. Бұл Күннің 130-шы Сарос циклындағы 50-ші тұтылу болды. 22 ақпан – АҚШ Олимпиада ойындарында КСРО-ны күтпеген түрде жеңіп, «Мұз үстіндегі керемет» деп аталған хоккей матчын өткізді. Олар содан кейін Финляндияны жеңіп, 1960 жылдан бергі алғашқы және жалғыз алтын медальді жеңіп алды. 23 ақпан – Аятолла Рухолла Хомейни Иран Парламенті американ елшілігіндегі тұтқындардың тағдырын шешетінін мәлімдеді. 25 ақпан – Суринамдағы төңкеріс Хенк Арон үкіметін құлатты; Дési Бутерсе және Рой Хорб басшылығымен Ұлттық әскери кеңес құрылды. 27 ақпан – М 19 партизандары Колумбиядағы Доминикан елшілігін қоршап алып, 14 елшіні қоса 60 адамды кепілге алды.
February 2 – Abscam: FBI personnel target members of the Congress of the United States in a sting operation. February 2–3 – The New Mexico State Penitentiary riot takes place; 33 inmates are killed and more than 100 inmates injured. February 4 – Abolhassan Banisadr is sworn in as the first President of Iran after winning the January 25 presidential election. February 13 – The 1980 Winter Olympics open in Lake Placid, New York. February 15 – In Vanuatu, followers of John Frum's cargo cult on the island of Tanna declare secession as the nation of Tafea. February 16 – A total solar eclipse is seen in North Africa and West Asia. It was the 50th solar eclipse of Solar Saros 130. February 22 – The US upset the USSR in the Olympics, a hockey game known as the Miracle on Ice. They then proceeded to defeat Finland to secure the first and only gold medal since 1960. February 23 – Ayatollah Ruhollah Khomeini states that Iran's parliament will decide the fate of the American embassy hostages. February 25 – A coup in Suriname ousts the government of Henck Arron; leaders Dési Bouterse and Roy Horb replace it with a National Military Council. February 27 – M 19 guerrillas begin the Dominican embassy siege in Colombia, holding 60 people hostage, including 14 ambassadors.
Тамыз
1 тамыз – Вигдис Финнбогадотир Исландияның төртінші президенті болып, әлемде демократиялық жолмен тікелей сайланған тұңғыш әйел президент атанды. 2 тамыз – Болонья трагедиясы: Италиядағы Болонья Централь теміржол станциясында болған террористік жарылыс 85 адамның қазасына және 200-ден астам адамның жаралануына әкелді. 3 тамыз – Мәскеуде өткен 1980 жылғы жазғы Олимпиада ресми түрде аяқталды. 4 тамыз – «Аллен» (5-санаттағы) дауылы Гаитиде 200-ден астам адамның өмірін қиды. 7-31 тамыз – Лех Валенса Польша Халық Республикасының Гданьск кеме құрылыс зауытында көптеген ереуілдердің біріншісін бастады. 17 тамыз – Австралияда Азария Чемберлен деген сәби Айерс-Рок (Улуру) кемпингінен жоғалып кетті, оны динго алып кеткен деген хабар тарады. 19 тамыз – Сауд Арабиясының Эр-Рияд қаласында «Саудия» әуе компаниясының 163 рейсі өртеніп, авиация тарихындағы ең ірі апаттардың бірінде 301 адам қаза тапты. 31 тамыз – Гданьск кеме құрылыс зауытындағы ереуіл жеңіске жетті. Гданьск келісіміне қол қойылып, коммунистік блоктағы алғашқы тәуелсіз (мемлекеттік бақылаусыз) кәсіподақ – «Солидарность» (Solidarność) құруға жол ашылды.
August 1 – Vigdís Finnbogadóttir becomes the 4th President of Iceland, the world's first democratically directly elected female president. August 2 – Strage di Bologna: A terrorist bombing at the Bologna Centrale railway station in Italy kills 85 people and wounds more than 200. August 3 – The 1980 Summer Olympics in Moscow officially ends. August 4 – Hurricane Allen (category 5) pounds Haiti, where it kills more than 200 people. August 7–31 – Lech Wałęsa leads the first of many strikes at the Gdańsk Shipyard in the Polish People's Republic. August 17 – In Australia, baby Azaria Chamberlain disappears from a campsite at Ayers Rock (Uluru), reportedly taken by a dingo. August 19 – In one of aviation's worst disasters, 301 people are killed when Saudia Flight 163 catches fire in Riyadh, Saudi Arabia. August 31 – Victory of the strike in Gdańsk Shipyard, Poland. The Gdańsk Agreement is signed, opening a way to start the first free (i. e. not state controlled) trade union in the communist bloc, "Solidarity" (Solidarność).
Желтоқсан
2 желтоқсан – Ел Салвадорда азаматтық соғыс кезінде қайырымдылық жұмыстарын атқарып жүрген миссионер (Жан Донован) және үш католик монах (Маура Кларк, Ита Форд, Дороти Казел), барлығы американдықтар, әскери өлім жасағы тарапынан өлтіріледі. 8 желтоқсан – Джон Леннонның қанына қызыл көз жұмылды: ағылшын музыканты, бұрынғы Beatles тобының мүшесі Джон Леннон Нью-Йорктегі "Дакота" пәтер үйінің алдында өлтірілді, осы оқиғаға байланысты Марк Дэвид Чапман тұтқындалды. 14 желтоқсан – Лос-Анджелестегі Ла-Сиенега бульварындағы Бобтың үлкен жігітінде екі қарулы қарақшы төрт адамды өлтіріп, тағы төртеуін жарақаттады. Бұл қала тарихындағы ең қатыгез қылмыстардың бірі болып есептеледі. 15 желтоқсан – Астурия тілі академиясы құрылды. 16 желтоқсан – Бали аралында өткен саммитте ОПЕК мұнай бағасын 10 пайызға көтеру туралы шешім қабылдады.
December 2 – A missionary (Jean Donovan) and three Roman Catholic nuns (Maura Clarke, Ita Ford, Dorothy Kazel), all Americans, are murdered by a military death squad in El Salvador while doing charity work during that country's civil war. December 8 – Murder of John Lennon: Mark David Chapman is arrested following the murder of English musician John Lennon, formerly of the Beatles, outside his New York City apartment building, The Dakota. December 14 – Four people are murdered and four others are injured by two armed robbers at Bob's Big Boy on La Cienega Boulevard in Los Angeles, in what is one of the city's most brutal crimes ever. December 15 – The Academia de la Llingua Asturiana (Academy of the Asturian language) is created. December 16 – During a summit on the island of Bali, OPEC decides to raise the price of petroleum by 10%.