Кіріспе

1815 1816 1817

Бұл жыл Солтүстік жарты шардағы суық температуралардың салдарынан «Жазсыз жыл» деп аталды, бұл Индонезиядағы Тамбора тауының 1815 жылғы жарылысынан туындаған жаһандық суынудың, кейбір аймақтарда апатқа ұшыраған салдары болуы мүмкін.

Қаңтар-наурыз

25 желтоқсан, 1815 – 6 қаңтар – Ресей императоры Александр I иезуиттерді Санкт-Петербург пен Мәскеуден қуу туралы жарлыққа қол қойды. 9 қаңтар – Сэр Хамфри Дэвидің Дэви лампасы алғаш рет Англияның солтүстік-шығысындағы Хебберн шахтасында көмір өндірісіндегі қауіпсіздік лампасы ретінде сынақтан өтті; Людвиг ван Бетховен өзінің жүрегі жақын немересі Карлты тәрбиелеу мәселесінде жеңіс оді. 17 қаңтар – Ньюфаундленд штатының Сент-Джонс қаласындағы өрт қаланы жартылай қиратты. 10 ақпан – Шлезвиг-Гольштейн-Зондербург-Бек герцогы Фридрих Карл Людвиг қайтыс болды, оның орнына Глюксбург әулетінің негізін қалаушы ұлы Фридрих Вильгельм отырды. 20 ақпан – Джоакино Россинидің "Севильский шаштараз" операсы Римдегі Аргентина театрында тұңғыш рет қойылды. 1 наурыз – Ұлыбритания мен Непал арасындағы Горкха соғысы бір жылдан астам соң Сугаули шарты ратификацияланғаннан кейін аяқталды, нәтижесінде Непал өзінің үштен бір бөлігін британдық Үндістанның билігіне өткізді. 16 наурыз – АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джеймс Монро Демократиялық-Республикалық партиясының Конгресс мүшелерінің жиынында АҚШ президенттік сайлауында партияның өкілі болуға ұсынылды; Монро 65 дауыс алды, ал Соғыс министрі Уильям Х. Кроуфорд 54 дауыс алды. 21 наурыз – Франция институты Франция королі Людовик XVIII-нің бұйрығымен төрт корольдік академияға қайта ұйымдастырылды: жаңадан құрылған Франция академиясы; Жазбалар мен әдебиет академиясы; Ғылым академиясы; және Көркем өнер академиясы. 22 наурыз – АҚШ Чероки тайпасымен келісімге келді, ол 1814 жылы Крик тайпасы АҚШ-қа заңсыз өткізген Алабама және Джорджиядағы жерлерді қайтаруға міндеттенді; генерал Эндрю Джексон келісімді мойындаудан бас тарды және осы дауды АҚШ-тың оңтүстік-шығысынан үндістерді қоныс аудару үшін желеу ретінде пайдаланды.

Сәуір-маусым

29 наурыз – 10 сәуір – АҚШ-тың Екінші банкі жарғысын алады. 30 наурыз – 11 сәуір – Филадельфияда Ричард Аллен және басқа да африкалық американдық методистер Африкалық методистік епископтық шіркеуін құрады, бұл АҚШ-тағы ақ шіркеулерден толығымен тәуелсіз алғашқы діни ұйым. Сәуір – Гамбияның астанасы Банжул, Батерст деп аталған сауда бекеті ретінде құрылды. 28 сәуір – Француздық Caisse des dépôts et consignations мемлекеттік инвестициялық органы Людовик XVIII-мен құрылды. 2 мамыр – Саксен-Кобургтың Леопольді (кейін Бельгия королі) Лондонның Карлтон үйінде принц-регенттің қызы Шарлотта Августаға үйленді. 8 мамыр – Францияда ажырасу, Француз революциясынан кейін рұқсат етілгеннен кейін, Chambre introuvable тарапынан жойылды. 4 маусым (Ж.С.) (23 мамыр Е.С.) – Ресей империясының Эстония губернаторлығы шаруаларды жеке бастықтан босатады. 16 маусым – Тұрақты және жалпыға бірдей бейбітшілікті қолдау қоғамы Лондон қаласында құрылды. 19 маусым – Жеті емен шайқасы: Гудзон шығанағы компаниясы Канаданың Виннипег қаласының жанында Солтүстік-Батыс компаниясынан жеңіліске ұшырады.

шілде-қыркүйек

2 шілде – Француздық "Медуза" жолаушылар кемесі Сенегал жағалауында қағылып, бірнеше аптаға созылған сәтсіз құтқару операциясы салдарынан 140 адамның өмірі құрбан болады, бұл француз үкіметінде дау тудырады. 9 шілде – Оңтүстік Американың біріккен провинциялары (қазіргі Аргентина, Уругвай, Боливия және Оңтүстік Бразилия) Испаниядан тәуелсіздігін жариялайды. 12-24 тамыз – АҚШ пен Үш Отын тайпалары кеңесі арасында Сент-Луис шарты Сент-Луис қаласында қол қойылады. 14 тамыз – Ұлыбритания Атлант мұхитының оңтүстігіндегі Тристан-да-Кунья архипелагын ресми түрде аннексиялап, оны Кейп колониясы арқылы басқарады. 27 тамыз – Алжирді бомбалау: Англо-голландиялық флот Алжирдің дэйі Омар Ағаны христиан құлдарын босатуға мәжбүр етеді. 3 қыркүйек – Папа Пий VII Могилевтің Рим-католик архиепискобы Станислав Бохуш Систренцевичке нұсқау жібереді, оған Ресей Киелі кітап қоғамының орыс тілінде жазылған Киелі кітаптарды тарату жоспарын жалғастырмауға кеңес береді, сонымен қатар "Егер Киелі кітаптар қарапайым тілде рұхсат етілсе, зиян пайдадан артық болар еді" деп түсіндіреді. 6 қыркүйек – Людовик XVIII патша Екінші Бурбон монархиясы қайта орнатылғаннан кейін сайланған заң шығарушы орган – Шамбер интрувабльді таратып жібереді.

Қазан-желтоқсан

21 қазан – Пенанг еркін мектебін Рев. Спарк Хатчингс Пенанг аралында (қазіргі Малайзияда) негіздейді. 25 қазан – 6 қараша – 1816 жылғы АҚШ президенттік сайлауы: Джеймс Монро Руфус Кингті жеңіп шығады. 10 қараша – Квебектен Ұлыбританияға қайтып келе жатқан британдық әскер тасымалы «Харпунер» Ньюфаундленд аралындағы Пайн мүйісінде құлап, борттағы 385 адамның 208-і қаза табады. 19 қараша – Варшава университеті құрылады. 11 желтоқсан – Индиана АҚШ-тың 19-шы штаты ретінде қабылданады. 12 желтоқсан – Сицилия мен Неапольдің тәждері король Фердинанд I басшылығымен Екі Сицилия Корольдігіне біріктіріледі. 9 желтоқсан – 21 желтоқсан – Американы отарлау қоғамы құрылады, ол Африкаға еркін африкалық американдықтардың эмиграциясын қолдайды.

Күні белгісіз

Рене Леннек стетоскопты ойлап тапты. АҚШ-та E. Remington and Sons компаниясы құрылды, ол әйгілі қару-жарақ және кейіннен теріс машина өндірушісі болды. Дүниежүзілік сақтандыру және қаржылық қызметтер компаниясы Axa-ның ізашары "Mutuelle de L'assurance contre L'incendie" ("L'Anciente Mutuelle") Францияның Руан қаласында құрылды. Роберт Стирлинг өзінің Стирлинг қозғалтқышына патент алды, ол сол кезде Ұлыбританияда "Стирлингтің ауа қозғалтқышы" деп белгілі болды.

Қаңтар - маусым

3 қаңтар – Самуэль С. Померой, американдық саясаткер, теміржол басшысы (ө. 1891)
30 қаңтар – Натаниел П. Банкс, американдық саясаткер, генерал (ө. 1894)
14 наурыз – Уильям Марш Райс, американдық университеттің негізін қалаушы (ө. 1900)
21 наурыз – Әмірші Пелажио Антонио де Лабастида и Давалос, Рим католик архиепископы және Мексиканың екінші Мексика империясы кезінде регент болған мексикалық саясаткер, 1863-1864 (ө. 1891)
29 наурыз – Цултрим Гятсо, Тибеттің 10-шы Далай-ламасы (ө. 1837)
5 сәуір – Самуэль Фримен Миллер, АҚШ Жоғарғы Сотының төрешісі (ө. 1890)
21 сәуір – Шарлотта Бронте, ағылшын романист, ақын (ө. 1855)
22 сәуір – Шарль Денис Бурбаки, француз генералы (ө. 1897)
25 сәуір – Элиза Дэниел Стюарт, американдық тыйым қозғалысының жетекшісі (ө. 1908)
9 мамыр – Княгиня Леонилла Барятинская, орыс аристократы (ө. 1918)
15 мамыр – Жан Жозеф Фарр, француз генералы және мемлекет қайраткері (ө. 1887)
24 мамыр – Эммануэль Лейтце, неміс-американдық суретші (ө. 1868)
31 мамыр – Димитрие Гика, Румынияның 10-шы премьер-министрі (ө. 1897)
14 маусым – Присцилла Купер Тайлер, АҚШ-тың де-факто бірінші ханымы (ө. 1889)
19 маусым – Уильям Генри Уэбб, американдық өнеркәсіпші, қайырымды (ө. 1899)
30 маусым – Ричард Линдон, регби добын ойлап тапқан ағылшын өнертапқышы (ө. 1887)

Шілде-желтоқсан

14 шілде – Артур де Гобино, француз дипломаты, жазушы (1882 жылы қайтыс болған)
21 шілде – Пол Ройтер, неміс кәсіпкері (1899 жылы қайтыс болған)
23 шілде – Шарлотта Кушман, американдық актриса (1876 жылы қайтыс болған)
31 шілде – Джордж Генри Томас, американдық генерал (1870 жылы қайтыс болған)
4 тамыз – Уильям Джулиан Альберт, Мэриленд штатынан АҚШ конгрессмені (1879 жылы қайтыс болған)
12 тамыз – Ион Гика, Румынияның үш мәрте премьер-министрі (1897 жылы қайтыс болған)
14 тамыз – Феликс Дуэй, француз генералы (1879 жылы қайтыс болған)
16 тамыз – Чарльз Джон Воган, ағылшын ғалымы (1897 жылы қайтыс болған)
21 тамыз – Жаннетте Берглинд, швед тіл білімі педагогы (1903 жылы қайтыс болған)
6 қыркүйек – Генри Жюль Батайл, француз генералы (1882 жылы қайтыс болған)
11 қыркүйек – Карл Цейсс, неміс оптикалық құралдар жасаушысы (1888 жылы қайтыс болған)
11 қазан – Уильям Б. Реншоу, АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері (1863 жылы қайтыс болған)
22 қазан – Ямашина Акира, Жапонияның шаһзадасы (1891 жылы қайтыс болған)
3 қараша – Джубал Эрли, американдық Конфедерация генералы (1894 жылы қайтыс болған)
4 қараша – Стивен Джонсон Филд, АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы (1899 жылы қайтыс болған)
17 қараша – Август Вильгельм Амброс, австриялық композитор (1876 жылы қайтыс болған)
29 қараша – Моррисон Уэйт, американдық саясаткер және АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы (1888 жылы қайтыс болған)
10 желтоқсан – Август Карл фон Гоэбен, пруссиялық генерал (1880 жылы қайтыс болған)
13 желтоқсан – Вернер фон Сименс, неміс изобретателі, өнеркәсіпші (1892 жылы қайтыс болған)
14 желтоқсан – Авраам Хохмут, венгр раввині (1889 жылы қайтыс болған)
29 желтоқсан – Карл Людвиг, неміс дәрігері, физиолог (1895 жылы қайтыс болған)

күні белгісіз

Вазир Акбар Хан, Ауған принці, генерал (1845 жылы қайтыс болды)

Қаңтар - маусым

2 қаңтар – Луи Бернард Гютон де Морво, француз химигі, саясаткер (туған 1737 ж.)
5 қаңтар – Джордж Превост, британдық генерал, отаршылдық әкімші (туған 1767 ж.)
27 қаңтар – Сэмюэл Худ, 1-ші виконт Худ, британдық адмирал (туған 1724 ж.)
6 ақпан – Мария Людвика Ржевская, поляк ақсүйегі (туған 1744 ж.)
22 ақпан – Адам Фергюсон, шотланд философы, тарихшы (туған 1723 ж.)
3 наурыз – Иоганн Август фон Старк, неміс пасторы (туған 1741 ж.)
19 наурыз – Филип Мацзеи, итальяндық дәрігер, Томас Джефферсонның досы (туған 1730 ж.)
20 наурыз – Португалия королевасы Мария I (туған 1734 ж.)
31 наурыз – Фрэнсис Асбери, американдық методист епископы (туған 1745 ж.)
4 мамыр – Сэмюэл Декстер, американдық заңгер, саясаткер, АҚШ-тың 4-ші әскери министрі, АҚШ-тың 3-ші қазына министрі (туған 1761 ж.)
5 маусым – Джованни Паизиелло, итальян композиторы (туған 1751 ж.)
12 маусым – Пьер Аугеро, Франция маршалы, Кастильонье герцогі (туған 1757 ж.)

Шілде-желтоқсан

5 шілде – Доротея Джордан, Ирландияда туған актриса, Ұлыбритания королі Вильгельм IV-нің сүйіктісі (ту. 1761)
7 шілде – Ричард Бринсли Шеридан, Ирландияда туған драматург және саясаткер (ту. 1751)
14 шілде – Франсиско де Миранда, Венесуэла революционері (ту. 1750)
27 шілде – Олоф Темпельман, швед сәулетшісі (ту. 1745)
12 тамыз – Джон Смит, американдық саясаткер (ту. 1752)
29 тамыз – Иоганн Иероним Шрётер, неміс астрономы (ту. 1745)
20 қыркүйек – Гарри Иннес, АҚШ федералды судьясы (ту. 1752)
22 қыркүйек – Сэр Роберт Ганнинг, 1-ші баронет, британдық дипломат (ту. 1731)
27 қыркүйек – Эдвард Чарльз Говард, ағылшын химигі, химиялық инженер (ту. 1774)
6 қараша – Карл II, Мекленбург-Стрелицтің Ұлы герцогы (ту. 1741)
8 қараша – Губернатор Моррис, американдық мемлекет қайраткері (ту. 1752)
14 қараша – Анжелика Виктория, Шастеллукс гравинясы, француз гравинясы (ту. 1752)
15 желтоқсан – Чарльз Стэнхоп, 3-ші Стэнхоп графы, ағылшын мемлекет қайраткері, ғалым (ту. 1753)
30 желтоқсан – Луи Анри Луазон, француз генералы (ту. 1771)