Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бір топ адамның бірінен соң бірі жазған хаты.
Letter written in succession by a group of people
Желілік хат – алушыны бірнеше көшірме жасап, белгілі бір сандағы адамдарға таратуға көндіруге тырысатын хабарлама. "Тізбек" – бұл шексіз өсуге қабілетсіз, экспоненциалды түрде өсетін пирамида (ағаш тәрізді схема). Желілік хаттарда көбінесе эмоциялық манипуляцияға негіделген әңгімелер, жылдам байытуға уәде беретін пирамидалық схемалар және алушыны қорқыту үшін сенімдер мен ырым-жырымдар пайдаланылады. Бастапқыда мұндай хаттар пошта арқылы жіберілетін болса, қазір көбінесе электрондық пошта, әлеуметтік желілер мен SMS хабарламалар арқылы тарайды.
A chain letter is a message that attempts to convince the recipient to make a number of copies and pass them on to a certain number of recipients. The "chain" is an exponentially growing pyramid (a tree graph) that cannot be sustained indefinitely. Common methods used in chain letters include emotionally manipulative stories, get rich quick pyramid schemes, and the exploitation of superstition to threaten the recipient. Originally, chain letters were letters sent by mail; today, chain letters are often sent electronically via email, social network sites, and text messages.
Басып шығару
Тізбекті хаттарды таратудың ең ерте белгілі жолы – қағазға жазылған немесе басылған хаттар. Олар қолдан-қолға берілуі немесе пошта арқылы таратылуы мүмкін. Бұл құбылыстың танымал ерте мысалы – "Гүлдену клубы" немесе "Он цент жібер" хаты. Бұл хат 1935 жылы Колорадо штатының Денвер қаласында, бұрынғы бақыт хатына негізделіп пайда болды. Көп ұзамай Денвер пошта бөлімі жүздеген мың хатқа толып, кейін Сент-Луис және басқа қалаларға тарады. Тізбекті хаттар діни көзқарастарды, әсіресе христиандыққа қатысты болғанда, шектен тыс жағдайға дейін апаруы мүмкін. Көбінесе мұндай хаттар фотокөшіру орталықтарынан шығып, оларды Рим Папасы жазғандай етіп көрсетуге тырысады, мақсаты – адамдарды осындай хаттардың көшірмелерін жасауға көндіру. Мазмұнында әдетте бір-екі мысал келтіріледі, кейде танымал адамдар туралы, олар бұйрыққа бағынып, сыйлық алған, ал басқалары бағынбағандықтары үшін ауыр жазаға ұшыраған, тіпті өлімге дейін соқтырған немесе бір түндік миллионер атанған жағдайлар да болады. Мұндай хаттар бірнеше күн бойы таралғаннан кейін табиғи түрде тоқтап қалады, бұл алушылардың экономикалық жағдайына және, мүмкін, олардың ақыл-ойына байланысты болуы мүмкін – егер бұл шын мәнінде түпнұсқа хат болса, онда тізбекті бұзған немесе жалғастырған адамдар туралы жағдайлар болуы керек еді.
The oldest known channel for chain letters is written, or printed, on letters on paper. These might be exchanged hand to hand or distributed through the mail. One notorious early example was the "Prosperity Club" or "Send a Dime" letter. This letter started in Denver, Colorado in 1935, based on an earlier luck letter. It soon swamped the Denver post office with hundreds of thousands of letters before spilling into St. Louis and other cities. Chain letters take religious perspectives to the extremes, especially when relating to Christianity. Often these letters originate from photocopy centers, claiming to have originated from the Pope, with the intent of persuading people to make copies of such letters. The content usually gives one or two examples of people, sometimes public figures, who obeyed and were rewarded and of others who disobeyed and suffered heavily, which may even include cases of deaths and of someone becoming a millionaire overnight. These types of letters will flourish for some days and will die out naturally, partly based on the economic realities of recipients, and possibly because they may also reason that if that was truly the original letter, then it cannot contain cases of people who had broken or continued the chain.
Электрондық пошта
Кейбір электрондық хаттар тізбекті хаттар түрінде жіберілуі мүмкін, олар көрінеу зиянсыз болып көрінеді; мысалы, ғылыми жоба үшін қанша адам электрондық поштасын алатынын білуге тырысқан грамматика мектебінің оқушысы, бірақ олар экспоненциалды түрде өсіп, тоқтату қиын болуы мүмкін. Әйгілі болған Клэр Свайрдың ашық хаты, оны алған адам Свайрдің кім екенін білуге тырысқанда, тізбектей тарады. Хабарламалар кейде компаниялар немесе бай адамдар (мысалы, Билл Гейтс) хабарды алған әркімге ақшалай сыйлық беретіні туралы жалған уәделерді қамтиды. Олар саяси мақсатта да жасалуы мүмкін, мысалы, "Скауттарды құтқарыңыз, бұл хабарды мүмкіндігінше көп достарыңызға жіберіңіз" немесе танымал теле- немесе радиошоудың эфирден алынып тасталуы мүмкін екендігі туралы ескерту. Кейбірлері, мысалы, мыңдаған түрде тараған Гавайилік "Жақсы сәттілік тотемі", жібермесеңіз, жаман сәттілікке ұшырататыныңызды айтып қорқытады. Өлім туралы әңгімелер арқылы өліммен немесе жаныңызды алумен қорқытатын, мысалы, Katu Lata Kulu тізбекті электрондық поштасы, егер жібермесеңіз, хабарлама алғандарды рух өлтіретінін айтатын тізбекті хаттардың көптеген түрлері бар. Twitter және YouTube сияқты платформалар пайдаланушылардың сезімдерімен ойнайтын тізбекті хаттарды ұсынуы мүмкін. Олар қашып кеткен сотталғандардың оқиғалары сияқты ескертулер түрінде де болуы мүмкін, олар оқырманды хабарды таратуға итермелейді. MSN Hotmail-де таратылған бір тізбекті хат "Сәлем, мен MSN директорлары Тара мен Джонмын" деп басталып, хабарды жібермесеңіз, сіздің аккаунтыңыз жойылатынын мәлімдеді. Электрондық хаттардың тағы бір кең таралған түрі – вирус алдауы және кибербуллингтің бір түрі.
Some email messages sent as chain letters may seem fairly harmless; for example, a grammar school student wishing to see how many people can receive their email for a science project, but they can grow exponentially and be hard to stop. Infamously, the salacious Claire Swire email spread in a chain like fashion when its recipient sought to learn Swire's identity. Messages sometimes include phony promises from companies or wealthy individuals (such as Bill Gates) promising a monetary reward to everyone who receives the message. They may also be politically motivated, such as "Save the Scouts, forward this to as many friends as possible" or a warning that a popular TV or radio show may be forced off the air. Some, like the Hawaiian Good Luck Totem, which has spread in thousands of forms, threaten users with bad luck if not forwarded. There are many forms of chain email that threaten death or the taking of one's soul by telling tales of others' deaths, such as the Katu Lata Kulu chain email, stating that if it is not forwarded, the receivers of the message will be killed by a spirit. Platforms like Twitter and YouTube can host chain letters playing with users' emotions. They may also be in the form of warnings, such as stories of escaped convicts, which urge the reader to pass the message on. One chain letter distributed on MSN Hotmail began, "Hey it's Tara and John the directors of MSN" and subsequently claimed readers' accounts would be deleted if they did not pass on the message. Another common form of email chain letter is the virus hoax and a form of cyberbullying.
Веб-қоғамдастықтар
Әлеуметтік желілердегі тізбекті хаттар MySpace (MySpace хабарламалары түрінде) және YouTube (видео түсініктемелер түрінде) сондай-ақ Facebook-та хабарламалар немесе қосымшалар арқылы кеңінен тарады. Мысалы, Кармен Уинстедтің тізбекті жазбасы/электрондық хаты, Индиана штатынан шыққан қыздың өрт сөндіру жаттығуы кезінде канализация құдығына түсірілгені туралы, "егер осыны 10 адамға қайта жібермесеңіз, Кармен сізді тауып өлтіреді" деп ескертеді. Тізбекті хаттар көбінесе қорқытушы жалған ақпараттармен немесе хабарламаны алға жібергеннен кейін жіберушіге "құпия" ақпарат беруге уәде етумен бірге келеді.
Chain letters within social media platforms became widespread on Myspace (in the form of Myspace bulletins) and YouTube (in the form of video comments) as well as on Facebook through messages or applications. For instance, the chain post/email of Carmen Winstead, supposedly about a girl from Indiana who was pushed down a sewage drain in a firedrill, states that, "if you do not repost/send this to 10 people, Carmen will find you and kill you." Chain letters are often coupled with intimidating hoaxes or the promise of providing the sender with "secret" information once they have forwarded the message.
Заңдық
Тізбекті хаттар алаяқтық әрекет ретінде қарастырылуы мүмкін, мысалы, пирамидалық схема сияқты, онда алушылардан ақшаны тізбек бойына жіберу талап етіледі және хатты бірнеше жаңа алушыға тарату сұралады. Тізбекті хаттардың заңдылығы, олар ақшалай құндылықты бір алушыға бағыттауға тырысқан кезде күмәнді болады. Егер тізбекті хатта ақша табу мүмкіндігі бар кездейсоқ ойын немесе лотерея ұсынылса, онда ол АҚШ Кодексінің 18-тарауы, 1302-бабы, Пошта лотереясы туралы заңға сәйкес алаяқтық болып есептеледі. Бұл заңға бизнес-карталар немесе рецепттер сияқты шағын құнды заттарды сұраған тізбекті хаттар жатпайды. Егер пирамидалық схемаға құрылған тізбекті хаттар электрондық пошта арқылы жіберілсе, ол телеграфтық алаяқтық құрамына кіруі мүмкін. Электрондық поштадағы тізбекті хаттарда троян немесе компьютерлік алаяқтық пен зәбелдеу туралы заңға (CFAA) (18 U.S.C. Section 1030) сәйкес келетін басқа да компьютерлік вирустар болуы мүмкін. Бұл заң компьютерлік кодтарды таратуды немесе оларды коммерциялық айналымға енгізуді заңсыз деп санайды, егер олардың мақсаты зиян келтіру немесе экономикалық залал тудыру болса. Тізбекті хаттардың заңдылығына қатысты заңдық емес мәселелерге, осы хаттардың көбейіп таралуы пошта жүйесін тоқтатып тастауы және олардың хат-хабар емес, ойын екендігі туралы аргументтер жатады.
A chain letter may qualify as a fraudulent activity, as in the case of a pyramid scheme, which asks recipients to funnel money up the chain while requesting the letter be distributed to multiple new recipients. The legality of chain letters comes into question when they attempt to funnel monetary value to a single recipient. When a chain letter suggests a game of chance or a lottery with an opportunity for financial gain, it is considered fraudulent under Title 18, United States Code, Section 1302, the Postal Lottery Statute. Chain letters that ask for items of minor value, such as business cards or recipes, are not covered by this law. If pyramid scheme chain letters are sent through email, it may constitute wire fraud. An email chain letter may contain trojans or another type of computer virus that is covered under the Computer Fraud and Abuse Act (CFAA) [18 U. S. C. Section 1030]. This law makes it illegal to distribute computer codes or place them in the stream of commerce if their intent is to cause damage or economic loss. Nonlegal aspects to the legitimacy of chain letters include arguments that the multiplication of these letters getting forwarded clogs up the postal system and the fact that is not correspondence mail but a game.