Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық евангелистік музыкант (1915–1973)
American gospel musician (1915–1973)
Розетта Тарп (туған кезде Розетта Нубин, 20 наурыз 1915 – 9 қазан 1973) – американдық әнші, ән жазушы және гитарист. Ол 1930-шы және 1940-шы жылдары рухани лирикасы мен электр гитарасының ерекше үйлесімімен ерекшеленетін евангелистік жазбалары арқылы танымал болды. Ол евангелистік музыканың алғашқы үлкен жұлдызы болды және ритм-энд-блюз бен рок-н-ролл тыңдаушыларына үндеген алғашқы евангелистік музыканттардың бірі болды, кейіннен «түпнұсқа жан әпкесі» және «рок-н-роллдың анасы» деп аталды. Ол Литтл Ричард, Джонни Кэш, Карл Перкинс, Чак Берри, Элвис Пресли, Джерри Ли Льюис сияқты ерте рок-н-ролл музыканттарына, сондай-ақ Эрик Клэптон сияқты кейінгі гитаристтерге әсер етті. Тарп гитарада ойнау техникасының пионері болды; ол электр гитарасында күшті бұрмалауды қолданған алғашқы танымал орындаушылардың бірі болды, бұл электр блюзінің дамуына жол ашты. Оның гитарада ойнау техникасы 1960-шы жылдардағы британдық блюздің дамуына зор ықпал етті. 1964 жылы Мадди Уотерспен бірге жасаған Еуропалық турнесінде, 7 мамырда Манчестерде тоқтады, бұл туралы Эрик Клэптон, Джефф Бек және Кит Ричардс сияқты британдық гитаристтер айтты. Киелі мен зайырлы арасындағы шекараны бұзып, «жарық» әнін түнгі клубтар мен концерт залдарында үлкен топтармен орындаған Тарп рухани музыканы негізгі ағымға итермеледі және 1938 жылы «Rock Me» және 1939 жылы «This Train» хитімен басталган поп-госпелдің өркендеуіне көмектесті. Поп музыкасына басып кіргені үшін консервативті діни топтар арасында дау тудырғанымен, ол ешқашан евангелистік музыкадан қол үзген жоқ. («Down by the Riverside» әні Тарп 1948 жылдың 2 желтоқсанында Нью-Йоркте жазылды және Decca 48106 синглы ретінде шығарылды). Оның 1945 жылы шыққан «Strange Things Happening Every Day» хиті 1944 жылдың соңында жазылды, онда Тарптың вокалы мен резонаторлық гитарасы, Сэмми Прайс (фортепиано), бас және барабандар ойнады. Бұл Billboard-тың «жарыс жазбалары» тізімінде (кейіннен R&B тізімі аталды) 2-орынға шыққан алғашқы евангелистік жазба болды (1945 жылдың сәуірі). Бұл жазба рок-н-роллдың алға күресі ретінде танылды және кейбіреулер оны алғашқы рок-н-ролл пластинкасы деп атайды.
Sister Rosetta Tharpe (born Rosetta Nubin, March 20, 1915 – October 9, 1973) was an American singer, songwriter and guitarist. She gained popularity in the 1930s and 1940s with her gospel recordings, characterized by a unique mixture of spiritual lyrics and electric guitar. She was the first great recording star of gospel music, and was among the first gospel musicians to appeal to rhythm and blues and rock and roll audiences, later being referred to as "the original soul sister" and "the Godmother of rock and roll". She influenced early rock and roll musicians including Little Richard, Johnny Cash, Carl Perkins, Chuck Berry, Elvis Presley, Jerry Lee Lewis, and also later guitarists, such as Eric Clapton. Tharpe was a pioneer in her guitar technique; she was among the first popular recording artists to use heavy distortion on her electric guitar, opening the way to the rise of electric blues. Her guitar playing technique had a profound influence on the development of British blues in the 1960s. Her European tour with Muddy Waters in 1964, with a stop in Manchester on May 7, is cited by British guitarists such as Eric Clapton, Jeff Beck, and Keith Richards. Willing to cross the line between sacred and secular by performing her music of "light" in the "darkness" of nightclubs and concert halls with big bands behind her, Tharpe pushed spiritual music into the mainstream and helped pioneer the rise of pop gospel, beginning in 1938 with the recording "Rock Me" and with her 1939 hit "This Train". While controversial among conservative religious groups due to her forays into the pop world, she never left gospel music. ("Down by the Riverside" was recorded by Tharpe on December 2, 1948, in New York City, and issued as Decca single 48106). Her 1945 hit "Strange Things Happening Every Day", recorded in late 1944, featured Tharpe's vocals and resonator guitar, with Sammy Price (piano), bass and drums. It was the first gospel record to cross over, hitting no. 2 on the Billboard "race records" chart, the term then used for what later became the R&B chart, in April 1945. The recording has been cited as a precursor of rock and roll, and alternatively has been called the first rock and roll record.
Балалық шақ
Тарп 1915 жылы 20 наурызда Арканзас штатының Мақта зауытында Кэти Белл Нубин мен Уиллис Аткинстің отбасында Розетта Нубин есімімен дүниеге келді. Алайда, зерттеушілер Боб Игл мен Эрик ЛеБланк оның туған есімін Розетер Аткинс (немесе Аткинсон) деп, анасының атын Кэти Харпер деп көрсетеді. Әкесі туралы тек әнші болғаны ғана белгілі. Тарптың анасы Кэти де әнші және мандолинашы болған, сонымен қатар ол «Құдайдың Мәсіхтегі шіркеуі» (COGIC) миссионері және 1897 жылы Чарльз Харрисон Мейсон құрған шіркеуде әйелдер арасында сөз сөйлейтін адам болды. Мейсон – қара нәсілді Пятидесятник епископы, ол ритмикалық музыкалық өрнекті, мадақтау билерін және әйелдерге шіркеуде ән айту мен сабақ беруге мүмкіндік берді. Анасының ынтасымен Тарп алты жасында Little Rosetta Nubin атымен ән айтып, гитарада ойнай бастады және музыкалық дарынды бала ретінде танылды. Шамамен 1921 жылы, алты жасында Тарп анасымен бірге саяхаттап, уағыз айтатын топқа қосылды. «Әнші және гитарада ойнайтын керемет» деп жарнамаланған ол анасымен бірге Американың Оңтүстігіндегі көрермендер алдында уағыз бен евангелиелік концерттің араласуын ұсынды. 1934 жылы, 19 жасында ол COGIC уағыздаушысы Томас Торпқа үйленді, ол оның және анасының көптеген турларында оларға бірге болды. Неке бірнеше жыл ғана созылды, бірақ ол күйеуінің тегінің бір бөлігін сахналық есімі ретінде қабылдауға шешім қабылдады – әпке Розетта Тарп. Ол Лакки Миллиндрмен 10 жылдық келісімшартқа қол қойды. Тарп 1941 жылы Миллиндрдің свинг-тобына ресми түрде қосылды және 1940 жылдары топпен гастрольдік сапарларын жалғастырды. Оның жазбалары бірден қызу пікір тудырды: көптеген шіркеуге барушылар евангелиелік мәтін мен дінге жат музыканың қосылуына таң қалды, бірақ дінге жат аудиториялар оларды ұнатып тыңдады. Тарп ақ түсті әншілер тобы – Джорданэйрмен бірнеше рет бірге орындады. Дінге жат түнгі клубтарда евангелиелік музыка орындау және блюз бен джаз музыканттарымен, бишілермен бірге өнер көрсету бұрын-соңды болмаған жағдай еді, ал консервативті діни ортада мұндай ортада гитарада ойнайтын әйелге қарсы көзқарас болды. Тарп евангелиелік қауымның бір бөлігінің құрметінен айырылды.
Tharpe was born on March 20, 1915, as Rosetta Nubin in Cotton Plant, Arkansas, to Katie Bell Nubin and Willis Atkins, who were cotton pickers. However, researchers Bob Eagle and Eric LeBlanc give her birth name as Rosether Atkins (or Atkinson), her mother's name being Katie Harper. Little is known of her father except that he was a singer. Tharpe's mother Katie was also a singer and a mandolin player, deaconess missionary, and women's speaker for the Church of God in Christ (COGIC), which was founded in 1897 by Charles Harrison Mason, a black Pentecostal bishop, who encouraged rhythmic musical expression, dancing in praise and allowing women to sing and teach in church. Encouraged by her mother, Tharpe began singing and playing the guitar as Little Rosetta Nubin at the age of six and was cited as a musical prodigy. About 1921, at age six, Tharpe had joined her mother as a regular performer in a traveling evangelical troupe. Billed as a "singing and guitar playing miracle", she accompanied her mother in performances that were part sermon and part gospel concert before audiences across the American South. In 1934, at age 19, she married Thomas Thorpe, a COGIC preacher, who accompanied her and her mother on many of their tours. The marriage lasted only a few years, but she decided to adopt a version of her husband's surname as her stage name, Sister Rosetta Tharpe. She had signed a ten year contract with Lucky Millinder. Tharpe officially joined Millinder's swing band in 1941 and continued touring with the band throughout the 1940s. Her records caused an immediate furor: many churchgoers were shocked by the mixture of gospel based lyrics and secular sounding music, but secular audiences loved them. Tharpe played on several occasions with the white singing group the Jordanaires. Performing gospel music for secular nightclub audiences and alongside blues and jazz musicians and dancers was unusual, and in conservative religious circles a woman playing the guitar in such settings was frowned upon. Tharpe fell out of favor with segments of the gospel community.
Кейінгі мансап
1949 жылдан бастап олардың танымалдылығы күрт төмендеді. Махалия Джексон танымалдылығы жағынан Тарпты басып өте бастады, ал Найт жеке әнші ретінде эстрадалық музыкаға өтуге ұмтылды. Бұған қоса, сол кезде Найт үй өртінен балалары мен анасын жоғалтты. Сол жылы Вирджиния штатының Ричмонд қаласында Тарп үй иесі болғанына бір жыл толуына орай, қазіргі Альтрия театрында концерт берді. Ол концертте Twilight Singers қолдау көрсетті, Тарп оларды болашақ концерттерінде қосымша әншілер ретінде қабылдап, The Rosettes деп атады. Тарп өзінің менеджері Рассел Моррисонмен (оның үшінші некесі) үйленді, бұл тойға 25 000 адам келді, содан кейін 1951 жылы Вашингтон қаласының Гриффит стадионында ән орындады. 1952 жылы Тарп пен Ред Фоули «Иисуспен сәл сөйлесің» (Have a Little Talk with Jesus) әнінің B жағын жазды, бұл АҚШ-та жазылған алғашқы аралас нәсілді дуэт болуы мүмкін. 1968 жылға дейін Билли Вера мен Джуди Клейдің «Storybook Children» атты аралас нәсілді дуэті ғана хитке айналды. Джордж Вайннің басшылығымен Caravan концерттерін Джо Бойд ұйымдастырды. 1964 жылдың мамырында Манчестердегі Уилбрахам жолындағы қолданыстан шығарылған теміржол станциясында жаңбыр жауып тұрғанда Гранада теледидары концертті жазды. Музыканттар бір сахнада өнер көрсетсе, көрермендер қарсы жағындағы сахнада отырды. Концертке Эрик Клэптон, Джефф Бек, Кит Ричардс және Брайан Джонс сияқты белгілі тұлғалар келді. 1973 жылдың 9 қазанында, жазба сессиясының алдында, Тарп Филадельфияда (Пенсильвания) тағы бір инсульттан көз жұмды. Ол Филадельфиядағы Нортвуд зиратында жерленді.
Starting in 1949, their popularity took a sudden downturn. Mahalia Jackson was starting to eclipse Tharpe in popularity, and Knight harbored a desire to break free as a solo act into popular music. Furthermore, around this time, Knight lost her children and mother in a house fire. That same year, to commemorate Tharpe's first anniversary of being a homeowner in Richmond, Virginia, Tharpe put on a concert at what is now the Altria Theater. Supporting her for that concert were the Twilight Singers, whom Rosetta adopted as her background singers for future concerts, renaming them The Rosettes. Tharpe attracted 25,000 paying customers to her wedding to her manager, Russell Morrison (her third marriage), followed by a vocal performance at Griffith Stadium in Washington, D. C., in 1951. In 1952, Tharpe and Red Foley recorded the B side "Have a Little Talk with Jesus", which is likely the first interracial duet recorded in the US. It was not until 1968 that Billy Vera and Judy Clay had a hit with an interracial duet, "Storybook Children". Under the auspices of George Wein, the Caravan was stage managed by Joe Boyd. A concert, in the rain, was recorded by Granada Television at the disused railway station at Wilbraham Road, Manchester, in May 1964. The band performed on one platform while the audience was seated on the opposite platform. Notable concert attendees were Eric Clapton, Jeff Beck, Keith Richards and Brian Jones. On October 9, 1973, the eve of a scheduled recording session, she died in Philadelphia, Pennsylvania, as a result of another stroke. She was buried at Northwood Cemetery in Philadelphia.
Музыкалық әсер
Tharpe гитарасының стилі мелодиялық урбан-блюсті дәстүрлі халықтық аранжировкалармен үйлестіріп, рок-н-роллдың алға басушысы болған күшті серпіліс элементтерін қосты. Кішкентай Ричард бала кезінде оны өзінің сүйікті әншісі деп атаған. 1947 жылы ол Ричардтың Мейкон қалалық аудиториясындағы концертінен бұрын ән айтқанын естіп, кейін оны сахнаға шақырды; бұл Ричардтың шіркеуден тыс алғашқы қоғамдық өнері болды. Концерттен кейін ол оның өнері үшін ақы төледі, бұл Ричардты орындаушы болуға шабыттандырды. Джонни Кэш Рок-н-ролл Даңқы залындағы кіріспе сөзінде Тарпты бала кезіндегі сүйікті әншісі деп атады. Оның қызы Розан Кэш Ларри Кингке берген сұхбатында Тарп әкесінің сүйікті әншісі болғанын мәлімдеді. Тарп 1940 жылдары электр гитарамен "That's All" әнін жазды, ол Чак Берри мен Элвис Преслиге әсер еткені айтылады. PBS мақаласына сәйкес, Элвиске бес суреткер әсер еткен, соның ішінде Розетта Тарп та бар. "Элвис Преслидің мансабының басындағы әндерін тыңдағанда, оның Розетта Тарптың рухын сезінуге болатынын түсінесіз". 2018 жылы әнші Фрэнк Тернер оның ықпалы мен Рок-н-ролл Даңқы залына лайықты екендігі туралы "Сестра Розетта" әнін жазып, орындады. Сингл 2019 жылдың 3 шілдесінде жарық көрді. Cleveland.com сайтының мәліметінше, Тарп "1930 жылдардың соңында электр гитарасын қолданып, рок-н-роллдың пионерлері армандағанға дейін рок-жұлдызына айналды. Ол "рок-н-роллдың анасы" атанды, ол 1950 жылдары жанрдың дамуына үлкен үлес қосып, оны танымал еткен музыканттарға әсер етті".
Tharpe's guitar style blended melody driven urban blues with traditional folk arrangements and incorporated a pulsating swing that was a precursor of rock and roll. Little Richard referred to her as his favorite singer when he was a child. In 1947, she heard Richard sing before her concert at the Macon City Auditorium and later invited him on stage to sing with her; it was Richard's first public performance outside of the church. Following the show, she paid him for his performance, which inspired him to become a performer. When Johnny Cash gave his induction speech at the Rock n Roll Hall of Fame, he referred to Tharpe as his favorite singer when he was a child. His daughter Rosanne Cash stated in an interview with Larry King that Tharpe was her father's favorite singer. Tharpe began recording with electric guitar in the 1940s, with "That's All", which has been cited as an influence on Chuck Berry and Elvis Presley. According to a PBS article, Elvis was influenced by five artists, including Sister Rosetta Tharpe. “She had a major impact when you see Elvis Presley singing songs early in his career, I think you [should] imagine, he is channeling Rosetta Tharpe." In 2018 singer Frank Turner wrote and performed the song "Sister Rosetta" about her influence and how she deserved to be in the Rock and Roll Hall of Fame. The single was released on July 3, 2019. According to Cleveland. com, Tharpe "plugged into an electric guitar in the late 1930s and became a rock star before the men considered the pioneers of rock and roll had dreamt of doing so. She's the "Godmother of rock and roll" who influenced every musician traditionally identified with helping launch the genre during the 1950s".
Сыйлықтар мен мұра
Тарптың шығармашылығына қызығушылықтың қайта жандануы оның өмірбаянына, бірнеше NPR хабарламаларына, ғылыми мақалаларға және марапаттауларға әкелді. Гейл Л. Уолдтың «Айқайла, қарындас, айқайла!» атты өмірбаяны 2007 жылы жарық көрді. 1998 жылдың 15 шілдесінде АҚШ пошта қызметі Тарпты құрметтеп 32 центтік естелік марка шығарды. 2007 жылы ол Blues Hall of Fame-ге қаза болғаннан кейін енгізілді. 2008 жылы оның қабіріне ескерткіш орнату үшін қаражат жинау мақсатында концерт өткізілді, ал 11 қаңтар Пенсильвания штатында Розетта Тарп күні деп жарияланды. Сол жылы қабір тасы орнатылып, Филадельфия қаласының Йорктаун ауданындағы үйіне Пенсильвания тарихи маркері орнатуға рұқсат берілді. Фильм Ұлыбритания мен АҚШ-та көптеген рет көрсетілді, соңғы көрсетілім 2015 жылдың наурыз айында Тарптың туғанына 100 жыл толуына орай өтті. 2015 жылдың 20 наурызында Ұлыбританияның «The Guardian» газеті Ричард Уильямстың 100 жылдық мерейтойға арналған құрметін жариялады. 2016 жылдың 12 қыркүйегінде Нью-Йорктегі Атлантик театрында Тарп пен Мари Найт арасындағы қарым-қатынасқа негізделген «Marie And Rosetta» музыкалық пьесасы қойылды. 2017 жылдың 5 қазанында Тарп 2018 жылғы Рок-н-ролл даңқы залына енуге үміткер болып тізімге алынды. 2017 жылдың 13 желтоқсанында ол Рок-н-ролл даңқы залына «Ертегі әсері» ретінде сайланды. 2017 жылы Ұлттық қоғамдық радио оның мансабы туралы жазып, мына пікірлермен аяқтады: Тарп – «жүрегімен ізгі хабарды уағыздаған әнші, музыкалық жаңа жолмен танымал болды. Оның есімде қалған дауысы және ізгі хабар мен свинг стилінің бірігуі Арeта Франклин, Чак Берри және тағы да көптеген музыканттарға әсер етті. Ол, және қазір де, теңдесі жоқ суреткер». Rolling Stone журналы 2023 жылы Тарпты барлық уақыттардағы ең ұлы гитаристтердің алтыншысы деп атады.
A resurgence of interest in Tharpe's work led to a biography, several NPR segments, scholarly articles, and honors. A biography entitled "Shout, Sister, Shout!" by Gayle L. Wald was published in 2007. The United States Postal Service issued a 32 cent commemorative stamp to honor Tharpe on July 15, 1998. In 2007, she was inducted posthumously into the Blues Hall of Fame. In 2008, a concert was held to raise funds for a marker for her grave, and January 11 was declared Sister Rosetta Tharpe Day in Pennsylvania. A gravestone was put in place later that year, and a Pennsylvania historical marker was approved for placement at her home in the Yorktown neighborhood of Philadelphia. The film has been aired numerous times in the UK and US, most recently in March 2015 to mark the 100th anniversary of Tharpe's birth. On March 20, 2015, the UK newspaper The Guardian published a 100th birthday tribute by Richard Williams. On September 12, 2016, the musical play Marie And Rosetta, based on the relationship between Tharpe and Marie Knight, opened at the Atlantic Theater Company in New York. On October 5, 2017, Tharpe was listed as a nominee for the 2018 Rock and Roll Hall of Fame inductions. On December 13, 2017, she was elected to the Rock and Roll Hall of Fame as an Early Influence. In 2017, National Public Radio wrote about the artist's career and concluded with these comments: Tharpe "was a gospel singer at heart who became a celebrity by forging a new path musically Through her unforgettable voice and gospel swing crossover style, Tharpe influenced a generation of musicians including Aretha Franklin, Chuck Berry and countless others She was, and is, an unmatched artist." Rolling Stone named Tharpe the 6th greatest guitarist of all time in 2023.