Кіріспе

Гун Мари Фредрикссон (1958 жылғы 30 мамырда дүниеге келген, 2019 жылғы 9 желтоқсанда қайтыс болған) – швед әншісі, ән авторы, пианист және поп-рок дуэті Roxette-тің жетекші вокалисі, оны 1986 жылы Пер Гесслемен бірге құрған. Дуэт 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында Look Sharp! (1988) және Joyride (1991) альбомдарымен халықаралық жетістікке жетті, сондай-ақ Billboard Hot 100 хит-парадында бірнеше хиттерді, оның ішінде төрт бірінші орынды иеленді. Фредрикссон Roxette-ті құруға дейін туған елінде сәтті мансапқа ие болды. Ол 1979 жылы өздерінің музыкалық фестивалін ұйымдастырған Strul панк-тобының мүшесі болды. Strul тобының тарауы оның келесі жобасы, қысқа ғұмырлы MaMas Barn тобының құрылуына әкелді, содан кейін ол жеке жұмыстарын шығара бастады. Оның алғашқы альбомы Het vind 1984 жылы, содан кейін Den sjunde vågen 1986 жылы және Efter stormen 1987 жылы жарық көрді. Roxette-тің халықаралық табысы Фредрикссонның жеке әртіс ретіндегі белсенділігінің тоқтауымен бірге келді, ол 1989 жылы альбомға енбеген "Sparvöga" синглын шығарғанда ғана үзілістің орнына ие болды. Келесі жеке альбомдарына Den ständiga resan (1992) және I en tid som vår (1996) кірді. 2002 жылы үйде есінен танып қалғаннан кейін Фредрикссонға ми ісігі диагнозы қойылды. Оңалту кезеңінде ол жеке әртіс ретінде музыка жазуын жалғастырды, нәтижесінде 2004 жылы "The Change" және 2006 жылы "Min bäste vän" шықты, сондай-ақ 2008 жылы "Där du andas" – альбомға енбеген сингл жарық көрді, ол Швециядағы оның бірінші және жалғыз жеке номер бірінші синглы болды. Кейіннен Гесслемен бірге Roxette ретінде тағы да альбомдар жазды, ал дуэт әлемдік концерттік турнеге шықты. Ол сонымен қатар туған Швециясында жеке әртіс ретінде жаздырып, 2013 жылы Nu! альбомын шығарды. Фредрикссон 2019 жылғы 9 желтоқсанда ми ісігінен туындаған денсаулық мәселелері салдарынан қайтыс болды.

Ерте өмір

Гун Мари Фредрикссон 1958 жылғы 30 мамырда Швецияның Össjö шағын ауылының жанында дүниеге келді. Ол Карл Гёста Фредрикссонның (1914–1981) және Инес Дагмар Фредрикссонның (туған Хофферт, 1922–1998) бес баласының ең кішісі болды. Төрт жасында оның ата-анасы фермасын сатып, Остра Льюнгбиге көшіп келді, онда Гёста пошташы болып жұмыс істеді, ал Инес фабрика жұмысшысы болды. Үш жыл өткен соң, оның үлкен әпкесі Анна Лиза қаза болды – ол келісіміне киім сатып алуға бара жатқанда танкерлік жүк көлігімен соқтығысып, көлігі қирады. Мари былай деді: "Ол 20 жаста еді – және бүгін оны жақсы есімде жоқ. Бірақ қайғыны, отбасының қалай қирағанын есімде сақтаймын. Толығымен. Содан кейін мен өзімді-өзім қамқорлауға мәжбүр болдым. Менде бар болғаны жеті жас болған". Ата-анасы толық жұмыспен қамтылған, бірақ бала күтіміне ақшасы жетпегендіктен, Мари мен оның кәмелетке толмаған бауырлары ата-аналары жұмыс істегенде үйде жалғыз қалған. Осы кезеңде аға-інілері мен достарының көмегімен ән айтуды, нота оқуды және музыкалық аспаптарда ойнауды үйренді. Ол өзінің пасторын музыкаға деген сүйіспеншілігін дамытуға ықпал еткені үшін алғыс айтты және "Мен кішкентай кезімнен бастап, мен және әпкем Тинамен бірге жексенбілік мектепке барғалы бері өнер көрсетіп келе жаттым. Остра Льюнгбиде бізде керемет пастор болды. Менің сол жер туралы жарқын, жағымды естеліктерім бар, тіпті әпкем қайтыс болған кезде де. Мен барлық әндерді жақсы көретінмін. Бұл маған да, екеумізге де еркіндік сезімін сыйлады" деді. Ол он жеті жасында Свалов муниципалитетіндегі музыка мектебіне түсті.

1978-1984 жж.: Алғашқы еңбектері

1977 жылы музыка мектебін бітіргеннен кейін Фредрикссон Хальмстадқа көшіп, жергілікті инди-музыкалық сахнаға араласпас бұрын театр жұмысына орналасты. 1978 жылы ол сол кездегі жігіті Стефан Дернбрантпен бірге Strul (ағылшын тілінде: Hassle) панк-тобын құрды. Топ кең және тұрақсыз музыканттар құрамынан тұрды, олардың көпшілігі бір ғана қойылымнан кейін топтан кетіп қалды. 1979 жылы Strul өздерінің тәуелсіз музыка фестивалін – Strulfestivalen-ді ұйымдастырды, ол топқа қаржылық табыс әкелді. Фестиваль 1981 жылға дейін әр жазда үш жыл бойы өткізілді. 1980 жылдың желтоқсанында Дернбрант Фредрикссонмен қарым-қатынасын аяқтағаннан кейін топтан шықты. Фестивальдің сәттілігіне байланысты Фредрикссон топтың ең ұзақ қызмет еткен мүшесі, гитарист Мартин Стернхуфвудпен бірге Strul атымен өнер көрсетуді жалғастыруды шешті. 1981 жылы топтың танымалдығы күрт өсті, оның нәтижесінде швед музыкалық телебағдарламаларында бірнеше рет өнер көрсетті. Бұл Strul-дің тәуелсіз Bastun лейблімен келісімшартқа отыруына әкелді, ол маусым айында топтың алғашқы және жалғыз синглын – "Ki I Ai Oo" / "Strul igen" қос A жақты шығарды. Синглдің шығуы 1981 жылғы Strulfestivalen фестивалімен сәйкес келді, ол соңғы фестиваль болды; үш айдан кейін топ швед радиосында бүкіл ел бойынша таратылған Pop Around the Clock фестивалінде сәтсіз өнер көрсеткеннен кейін таратылды. Соңғы топтың бассисті мен барабаншысы – Андерс Херрлин мен Микаэль "Сид" Андерссон тиісінше топқа қосылды. Екі топ арасындағы жақын қарым-қатынас Фредрикссонның 1981 жылы Гиллен Тидердің "Ingenting av vad du behöver" (ағылшын тілінде: "Сізге қажет нәрсенің ешқайсысы жоқ") әнін орындауына себеп болды. Келесі жылы MaMas Barn CBS Records International компаниясымен келісімшартқа қол қойды, содан кейін олардың жалғыз альбомын жазуды қаржыландыратын WEA International компаниясына сатылды, ол Barn som barn (ағылшын тілінде: Children as Children) деп аталды. Альбомды ABBA гитарисі Финн Шёберг шығарды және 1982 жылдың қарашасында жарық көрді. Ол сыншылар тарапынан мақтауға ие болғанымен, рекордты сатуда қиындықтар туды, шамамен 1000 дана сатылды. Көп ұзамай топ тарады. Ол Лассе Линдбом Бандтің 1982 жылғы "Romantisk Blackout" альбомының басты синглы "Så nära nu" (ағылшын тілінде: "So Near Now") әнін дуэт ретінде орындады және Линдбомның тобымен бірге ел бойынша кең ауқымды турнеге шықты. 1983 жылдың күзінде турне аяқталғаннан кейін, ол 1983 жылдың желтоқсанынан 1984 жылдың маусымына дейін өзінің тұңғыш альбомын жазды, Lindbom оның авторы және продюсері болды. "Ännu doftar kärlek" (ағылшын тілінде: "Still the Scent of Love") 1984 жылдың мамырында оның тұңғыш синглі ретінде шығарылды және Швецияның ұлттық рекордтық тізімі Sverigetopplistan-да ең үздік жиырмалыққа енді. Оның дебюттік альбомы Het vind (ағылшын тілінде: Hot Wind) қыркүйек айында жарық көрді. Атау трекі қазан айында Синди Лаупердің "All Through the Night" әнінің швед тіліндегі нұсқасы "Natt efter natt" (ағылшын тілінде: "Night After Night") әнімен бірге екінші және соңғы сингл ретінде шығарылды. Бұл кавер-топ бірнеше швед телебағдарламаларында өнер көрсетті, оған Фредрикссон мен Линдбомнан бөлек Пер Гессле мен Матс Перссон да қатысты. Сол жылы Фредрикссон мен Линдбом оның екінші жеке альбомына әндер жазу үшін Канар аралдарына сапар шекті. "Den bästa dagen" (ағылшын тілінде: "Үздік күн") және "Silver i din hand" (ағылшын тілінде: "Silver in Your Hand") сингл ретінде шығарылды. Ол 1986 жылы Rockbjörnen сыйлығын үздік швед әйелі үшін жеңіп алды және жеке орындаушы ретінде екінші турнеге шықты. Нәтижесінде шыққан "Neverending Love" әні Roxette тобының атымен шығарылды – бұл Gyllene Tider 1984 жылы Солтүстік Америкада The Heartland Café әнін шығарған еді. Олардың тұңғыш альбомы Pearls of Passion 1986 жылдың қазан айында шыққаннан кейін үлкен жетістікке қол жеткізді, ол екінші орынға ие болды және ақыр соңында 200 000 данадан астам сатылды. Фредрикссонның үшінші студиялық альбомы Efter stormen (ағылшын тілінде: After the Storm) 1987 жылдың қазан айында шығарылды. Атау трекі мен "Bara för en dag" (ағылшын тілінде: "Just for a Day") Svensktoppen-де ондыққа кірді, ал ол альбомды сатылып кеткен концерттік турмен таныстырды. Екі аптадан кейін EMI өткен жылы қайтыс болған музыкант Корнелис Вриесвикке арналған "The Flying Dutchman" атты альбомын шығарды. Фредрикссон жинақта үш ән орындады. "The Flying Dutchman" Швецияда үш апта қатарынан екінші орынға ие болды, оны Look Sharp! басып озды, сондай-ақ төртінші жыл қатарынан "Үздік швед әйелі" сыйлығын жеңіп алды. Дуэт АҚШ-та жазба келісімшарты болмаса да; EMI-нің жергілікті филиалы бұған дейін Roxette-ді "америкалық нарыққа жарамсыз" деп қабылдамады. Миннесотадан келген алмасу студенті Швециядан оралып, өзінің жергілікті Миннеаполистегі Top 40 радиостанциясынан әнді ойнатуды сұрады. Трек тез танымал болды, ал станция әнді бүкіл АҚШ-тағы бауырлас радио операцияларына тарата бастады. "The Look" сегіз аптадан кейін хит-парадтың басында болды. Синглдің альбомы әлем бойынша 9 миллионнан астам дана сатылды. "Listen to Your Heart" Hot 100 тізімінде топтың екінші бірінші орыны болды, ал альбомның соңғы синглы "Dangerous" екі апта бойы екінші орында тұрды. Фредрикссон 1989 жылы The Husbands тобының құрамында сахнада өнер көрсетті, бұл Лассе Линдбом мен Никлас Стрёмстедт құрған кавер-топ болды. 1990 жылы Фредрикссон Эверт Таубе шығармасының "Så skimrande var aldrig havet" ("The Sea Was Never So Sparkling") әнінің кавер нұсқасын Taube атты құрастырылған альбомға қосты. Келесі жылы дуэт Joyride альбомын шығарды, ол олардың ең табысты альбомы болып табылады, әлем бойынша 11 миллионнан астам дана сатылды.

1992-2002: Жалғыз жұмыс жалғасты

Фредрикссон Roxette тобының төртінші альбомы Tourism-ды жазғаннан кейін жеке жұмысына оралды. Ол "Änglamark" ("Angel Land") әнінде вокалист болды, бұл 1992 жылдың шілдесінде шыққан "Artister för Miljö" (Қоршаған орта үшін суретшілер) атты жобада, бұрынғы ABBA вокалисі Анни-Фрид Лингстад бастаған, Band Aid стиліндегі жазба болды. Ол сондай-ақ келесі айда теледидардағы гала-концертте басқа вокалисттермен бірге орындады. Фредрикссонның төртінші жеке альбомы Den ständiga resan (Мәңгілік саяхат) сол қазанда жарық көрді және ол ең көп сатылған және ең жоғары бағаланған жеке студиялық альбомы болып табылады, 2002 жылы Швецияда 185 000-нан астам данасы сатылды. "Så länge det lyser mittemot" ("Қарсы бетте жарық болғанша") және "Mellan sommar och höst" ("Жаз бен күздің арасында") коммерциялық сингл ретінде шығарылды; соңғы ән, "Så stilla så långsamt" ("Тыныш, өте баяу") және "Det regnar igen" ("Тағы жаңбыр жауып тұр") Svensktoppen тізімінде де топ-10-ға кірді. Ол альбомды қолдау үшін гастрольдік сапарға шықты. Оның күйеуі Микаэль Болиоспен алғашқы музыкалық ынтымақтастығы "Herren ber för dig" ("Иеміз сен үшін дұға етеді") 1994 жылдың қараша айында "Vilda fåglar: sånger om barn" (Жабайы құстар: балалар туралы әндер) атты қайырымдылық жинағында жарық көрді, оның түсімдері солтүстік елдердегі балалар ауруханаларына берілді. Келесі жазда ол Болиостың Sugarcane тобымен Холмстадтағы Penny Lane түнгі клубында концерттік резиденциясы барысында бірге өнер көрсетті. Ол 1995 жылдан 2002 жылға дейін әр жазда осы резиденцияға қатысты. Оның бесінші жеке альбомы I en tid som vår (Біздің уақытымыз сияқты бір дәуірде) Фредрикссон мен Болиос 1996 жылдың ақпан және қыркүйек айлары аралығында Дюршольмдағы үй студиясында жазды. Ол қарашада шыққанда сегіз айлық жүкті болғандықтан, оны насихаттау мүмкін болмады. Альбомды жазу процесі қиын және шиеленісті болды, кейіннен Фредрикссон ко-продюсер Майкл Илбертті қатты сынады: "Мен оның ықпалында қалдым. Ол тек Пермен және [Roxette-тің тұрақты продюсері] Кларенс Офверманмен ғана байланыс жасады. Ол менің дауысымның әлсіз екеніне, вокалды қайта жазу қажеттігіне және менің әндерімнің жеткіліксіз екеніне шағымдана берді. Ол мені жылағанша сынға алды. Мен өзіме сенімділігімді жоғалттым және енді Roxette-те бақытты емеспін". Оның алғашқы ең үлкен хитттер альбомы Äntligen – Marie Fredrikssons bästa 1984–2000 (Соңғыда – Мари Фредрикссонның ең жақсы әндері 1984–2000) 2000 жылы жарық көрді және Швецияда Битлз жинағы 1-ден кейін жылдың ең көп сатылған альбомы болды. Ол сондай-ақ 2001 жылы елде ең көп сатылған альбомдардың бірі болды және 250 000 данадан астам сатылғаны үшін үш есе платина сертификатына ие болды. Жинаққа жазылған екі жаңа ән, "Äntligen" ("Соңғыда") және "Det som var nu" ("Бұрынғысы") шағын хиттерге айналды. 2001 жылы Roxette өзінің жетінші альбомы Room Service-ті шығарды. Илберт осы альбомның жаздырылуына қатыспағанмен, Мари кейіннен "Roxette-ті жалғастыруға деген барлық ықыласын жоғалтқанын" айтты және жазба студиясына мүмкіндігінше сирек келді; ол такси жүргізушісіне "Сүт пен тост пен бал" әнін жазған кезде сыртта күтуге бұйрық берді. Альбом Еуропалық турнемен қолдау көрсетілді, содан кейін Фредрикссон Гесслемен кездесуге шақырды, онда ол Roxette-ті тарату туралы талқылады, Гессле оған келісті.

2002-2003: ми ісігінің диагнозы және оның салдары

2002 жылдың 11 қыркүйегінде Фредрикссон күйеуімен жүгіргеннен кейін денсаулығы нашарлағанын айтты. Құсып, ванна бөлмесінде есінен танып, құлап, соның салдарынан бас сүйегі сынды. Кейін ол эпилепсия ұстамасына шалдықты. Бұл диагноз Роксетт тобының "Night of the Proms" концерттерін тоқтатуға себеп болды. Ол бас сүйегінің сынығы мен одан туындаған шайқаудың әсері басылғанша бірнеше апта күтті, содан кейін сәтті операция жасап, қатерлі ісікті алып тастады. Одан кейін айлар бойы химиотерапия мен сәулелік ем қабылдады. 2003 жылдың қаңтар айында Швеция королі Карл XVI Густав Роксетт тобына Litteris et Artibus (Мәдениет және білім) орденін табыс етті. Гессле мен Фредрикссон екеуі де бұл салтанатқа қатысты, бұл Фредрикссонның операциядан кейін алғашқы рет қатысқан шарасы болды және келесі екі жылдағы сирек қоғамдық оқиғаларының бірі еді. Ісіктің салдарынан оның бір көзі көрмей қалды, есту және қимыл-қозғалыс қабілеттері шектелді, сондай-ақ оқу мен жазу мүмкіндігінен айырылды. Емнен кейін ол де ұзақ уақыт бойы сөйлей алмады.

2004-2008: шығармашылыққа қайта оралу

Оның диагнозы мен емделуінен кейін Фредрикссон мен Болиос Дюршолмдағы үй студиясында терапияның бір түрі ретінде оның келесі студиялық альбомы бойынша жұмыс істей бастады. The Change швед альбомдар тізімінде бірінші орынға шығып, 2004 жылы елдегі ең көп сатылған 18-ші альбом ретінде аяқталды. Бірнеше әндер Фредрикссонның 1990-шы жылдардың ортасында Sugarcane тобымен концерттік өнер көрсетулерінде тұңғыш рет орындалды. "2:nd Chance" әнінің бірінші синглы Швецияда топ-10-ға енді. 2006 жылдың ақпанында ол Min bäste vän (My Best Friend) атты швед әндерінің жинағын шығарды, ол швед альбомдар тізімінде үшінші орынға жетті. Фредрикссон 2007 жылдың маусымында шыққан Болиостың "A Family Affair" атты тұңғыш жеке альбомының бірнеше тректерінде вокал орындады. Қараша айында Capitol Records Фредрикссонның швед тіліндегі жеке туындыларының баллада жинағын шығарды – Tid för tystnad – Marie Fredrikssons ballader (Тыныштық уақыты – Мари Фредрикссонның балладалары). Жинақта бұрын жарық көрмеген екі жазба бар, олардың бірі, "Ordet är farväl" ("Сөз – қош сау бол"), Фредрикссонның 1984 жылғы Het vind альбомына арналған Пи Бэкманның сөзіне негізделген. Бұл ән Фредрикссонның туған елінде бірінші орынға ие болған тұңғыш синглы болды. 2009 жылдың мамырында ол Гесслемен Амстердамдағы Melkweg сахнасында "Party Crasher Tour" концерті барысында бірнеше Roxette әндерін акустикалық нұсқада орындау үшін қосылды. Концерттен кейін Гессле Aftonbladet газетіне Roxette-тің 2009 жылғы "Night of the Proms" фестивалінде өнер көрсететінін хабарлады. Турдың алғашқы түні Expressen сайты дуэттің 2009 жылдың мамыр айынан бері жаңа альбомға материал жазып жатқанын хабарлады. Дуэт 2010 жылдың 18 маусымында Стокгольм сарайында Швеция тағының мұрагері Виктория мен Дэниел Вестлингтің тойында жеке өнер көрсетті. Roxette 2010 жылдың жазында Еуропа бойынша жеті күндік турнеге шықты. "She's Got Nothing On (But the Radio)" 2011 жылдың қаңтарында жарық көрді, ол Еуропаның материктік бөлігінде үлкен сәттілікке ие болды және 1992 жылғы "How Do You Do!" әнінен бері Германиядағы ең жоғары көрсеткішті синглы болды. Келесі айда олардың сегізінші студиялық альбомы Charm School жарық көрді. "The Neverending World Tour" – олардың он бес жылдан кейінгі алғашқы әлемдік гастрольдік сапары 2011 жылдың наурызында басталып, 2016 жылдың ақпанында аяқталды. Тағы бір студиялық альбом, Travelling, 2012 жылдың наурыз айында шықты. Қарашада ол Nu! (Қазір!) альбомын шығарды, ол 1996 жылдан бері жазылған алғашқы швед тіліндегі материалдардан тұрды. Оған Швеция концерт залдарындағы он тоғыз күндік турне қолдау көрсетті, ол 2000 жылдан бері оның алғашқы жеке концерттері болды. Roxette-тің Good Karma атты оныншы студиялық альбомы 2016 жылдың маусымында жарық көрді және дуэттің 30 жылдығын тойлауға арналған еуропалық турнемен насихатталуға тиіс болды. Алайда, Фредрикссонға денсаулығының нашарлауына байланысты дәрігерлер барлық турнелік қызметін тоқтатуды кеңес берген соң, бұл концерттер жойылды. Ол мәлімдеме жасап былай деді: "Өкінішке орай, менің турнелік күндерім аяқталды және мен осы мүмкіндікті пайдаланып, бізді ұзақ және қиын жолда қолдаған керемет жанкүйерлерімізге алғыс айтқым келеді". Фредрикссон турнеден бас тартқанын жариялағаннан кейін үш альбомдық емес сингл шығарды: 2017 жылы "Alone Again" және "I Want to Go", ал 2018 жылы "Sing Me a Song".

Жеке өмір

Фредрикссон күйеуі, клавишашы Микаэль "Микки" Болиосты 1991 жылдың желтоқсанында "Join the Joyride!" турнесінің Австралия кезеңінде кездестірді. Кейін ол Болиоспен танысудың өзінің кәсіби мансабына тигізген әсері туралы былай деді: "Егер [біз] кездеспеген болсақ, Роксетте-де қаншалықты ұзақ жұмыс істей алатынымды білмеймін. Турде жеке өмірімді басқара алмадым. Барларда көп уақыт өткізіп, тым көп ішіп алатынмын. Көп уақыттарымды мұңмен өткізіп, баспасөзбен қарым-қатынас жасау қиын болды, себебі әрқашан жақсы мінез көрсетуге және дұрыс нәрселерді айтуға, әрқашан баршаға қол жетімді болуға, әрқашан күлімсіреп, қуанышты болуға мәжбүрмін. Мари Фредрикссон сахнадағы әртіс ретінде өсті, бірақ бұл Мари жеке адам ретіндегі беделінің төмендеуіне әкелді. Өзімді сезінуге тым аз орын қалды, ал өзім болғанда, өзіме сенімсіз, шағын және жоғалған сезінетінмін." Фредрикссон мен Болиос екі балаға – ұл мен қызға ие болды.

Өлім

Фредрикссон 2019 жылғы 9 желтоқсанда 61 жасында қайтыс болды. Ол 2002 жылы ми ісігі диагнозы қойылғаннан бері 17 жыл бойы қатерлі ісікпен күресіп келді. Қайтыс болғаннан кейін, жасырын жерде, тек жақын туыстары ғана қатысқан жекелеген жобалау рәсімі болды. Фредрикссонның естелігіне арналған құрмет көрсетулердің арасында Швеция королі Карл XVI Густавтың мәлімдемесі де болды: «Әнші Мари Фредрикссонның қайтыс болғаны туралы қайғылы жаңалыққа қатты қайғырып отырмыз. Біздің еліміздегі көптеген адамдар үшін, тіпті менің отбасымда да, оның музыкасы өмірдегі ерекше және маңызды сәттермен байланысты». 20 қаңтарда Гётеборгтегі Stora Teatern театрында Пер Гессле мен Ева Дальгреннің өнер көрсетулерімен Фредрикссонның есіне арналған концерт өтті. Концерт бес күннен кейін Sveriges Television телеарнасында толықтай көрсетілді.

Өлімнен кейін шығарылғандар

"Sea of Love" атты бұрын жарық көрмеген жеке ән, оның қайтысының бірінші жылдығында жарық көрді. 2017 жылы жазылған бұл ән, оның өмірінде жазған соңғы туындысы болды және 2017 жылғы Стокгольмдегі жүк көлігі шабуылынан кейін өткен бейбіт шерулерден шабыттанды. "Stay" атты тағы бір жеке ән 2021 жылдың 28 мамырында альбомға енбеген сингл ретінде шығарылды.